Wijdlopige avond met Koolhaas over platteland

29 april 2016, 12:11

Op dinsdagavond 26 april 2016 gaf Rem Koolhaas met zijn mededocenten een tussenpresentatie van het onderzoek dat hij met een groep studenten aan Harvard uitvoert naar het platteland. Bedoeld als een test van nieuwe ideeën werd het een wijdlopige avond, een soort collectieve brainstorm.

Tekst Michiel van Raaij

Enkele jaren voor de door Rem Koolhaas gecureerde tentoonstelling ‘Elements of Architecture’ op de Biënnale van Venetië, vond in De Dépendance in het Schieblock in Rotterdam een avond plaats waar Koolhaas het eerste onderzoek toonde en bediscussieerde dat hij met een groep studenten aan Harvard had uitgevoerd naar de elementen van de architectuur. Een snel ingerichte tentoonstelling illustreerde hoe de elementen opgebouwd waren. Wat later haarscherp werd, was die avond nog allemaal zeer schetsmatig.

Op dinsdag 26 april 2016 werd in De Dépendance, inmiddels gevestigd op de negende verdieping van de Hoftoren tegenover het Schieblock, eenzelfde soort avond gehouden. Met een groep studenten aan Harvard doet Koolhaas momenteel onderzoek naar het platteland. Op deze avond werden hun eerste bevindingen getoond via een kleine tentoonstelling en door Koolhaas en zijn mededocenten besproken en geanalyseerd. Binnen enkele jaren moet dit onderzoek resulteren in een tentoonstelling in een Amerikaans museum, beloofde Koolhaas; op deze avond zouden de eerste bevindingen getest worden.

Direct aan het begin van de avond werd echter duidelijk dat het hier, in tegenstelling tot de avond rond de elementen van de architectuur, niet om het testen van de eerste ideeën ging. Koolhaas zelf is, met verschillende onderzoeksteams, al jaren bezig met zijn onderzoek naar het platteland. Het testen van de eerste ideeën heeft daarom allang plaatsgevonden. In het onderzoek van de Harvard-studenten waren enkele ideeën uit die eerdere onderzoeken ook duidelijk terug te zien. Wat hier gebeurde was dat Koolhaas testte welke ideeën aan de eerder verzamelde ideeën toegevoegd konden worden.

Geïndustrialiseerd en gecomputeriseerd
De belangrijkste ideeën van Koolhaas over het platteland zullen onderhand bekend zijn. Na een decennialange focus op de stad is het hoog tijd dat we onze aandacht ook richten op die andere 98% van de aarde, stelde Koolhaas polemisch. Hij definieert het platteland als ‘alles behalve de stad’. Deze enorm brede definitie zou de focus van de avond niet helpen, maar daarover later meer.

De agrarische productie op het platteland wordt in toenemende mate geïndustrialiseerd en gecomputeriseerd, en door steeds grotere machines uitgevoerd, aldus Koolhaas. Die agrarische productie wordt aangevuld door steeds grotere gebouwen waar machines het meeste werk doen: distributiecentra, industriële productie en serverfarms. In deze gebouwen zijn mensen bijzaak, stelde Koolhaas: ontstaat hier een post-menselijke architectuur? Deze architectuur-zonder-mensen valt traditioneel buiten het werkveld van architecten, maar zouden architecten hier niet ook naar moeten kijken? Hebben we deze hyperrationele productie misschien nodig om onze steeds frivolere levensstijl in de stad mogelijk te maken?

Het tweede thema dat Koolhaas op het platteland signaleert is dat de traditionele levensstijl er in rap tempo vervangen worden door het toeristische clichébeeld hiervan. Voor de bewoning van het platteland bestaat geen ander model meer dan het bouwen van een traditioneel huis, werd later op de avond gesteld. Maar wat zo op het oog stabiel lijkt, vertelde Koolhaas, is onderhuids drastisch veranderd. Het werk in de toeristische industrie wordt vaak bijvoorbeeld gedaan door immigranten, die ook hun eigen cultuur een plek geven op hetzelfde platteland.

In de door de Harvard-studenten ingerichte tentoonstelling werden deze thema’s verder onderzocht. Hoe werkt een distributiecentrum van Amazon precies? Hoe heeft de schaal van de machines die op het platteland ingezet worden zich in de tijd ontwikkeld? Hoe is door veredeling een steeds esthetischer agrarisch product ontstaan? Dat soort vragen. Interessant werd het daar waar gekeken was hoe het Afrikaanse platteland een toeristische trekpleister zou kunnen worden en hoe het toerisme in China eruit ziet. Doordat de Harvard-studenten uit de hele wereld komen, wordt er automatisch korte metten gemaakt met een mogelijk eurocentrisme, constateerde Koolhaas.

Van immigratie tot Silicon Valley
De discussie de rest van de avond waaierde vervolgens alle kanten op. Van immigranten die het ontvolkte Duitse platteland nieuw leven inblazen, via het platteland als ruimte voor experiment wat betreft architectuur en manier van samenleven, tot de groeiende macht van multinationals. Het enige land dat tegen dat laatste werkelijk weerstand biedt is China, constateerde Koolhaas. Nou ja, intern dan. Een week geleden werd juist bekend dat een Chinees bedrijf 1% van de Australische grond had gekocht.

De gehanteerde brede definitie van het platteland maakte de discussie onmogelijk breed. Waar Koolhaas op het ene moment constateerde dat we als wereld de vluchtelingencrisis zelf veroorzaakt hebben, ging het gesprek even later weer over wat nostalgie precies betekende en welke voor- en nadelen dit had, terwijl het daarvoor weer over de ‘cult of the hideaway’ was gegaan: de behoefte om gebouwen op het platteland soms in het landschap te verstoppen.

Een van de weinige rode lijnen die in de discussie te bespeuren was, betrof de terugkerende verwondering wat betreft de grote technologiebedrijven uit Silicon Valley en Seattle, en hun architectuur. Welke lessen daaruit geleerd kon worden, bleef echter onduidelijk. Het kleiner wordende, of zelfs afwezige, verschil tussen steden en het platteland dat op veel plaatsen in de wereld te zien is, en bijvoorbeeld in de actuele IABR benoemd wordt, werd als thema ook vakkundig vermeden.

De kale negende verdieping van de Hoftoren bood de perfecte achtergrond voor deze schetsmatige avond met bijbehorende tentoonstelling. Maar de sprekers lieten het publiek achter met meer vragen dan antwoorden en nieuwsgierigheid over hoe dit wijdlopige onderzoek over enkele jaren zal condenseren in een tentoonstelling. Mogelijk kan een Nederlands museum de tentoonstelling later ook hier naartoe halen? De nu al in het onderzoek benoemde thema’s spelen immers hier ook allemaal.

Afgelopen najaar gaf Rem Koolhaas op Harvard een uitgebreide lezing over zijn onderzoek naar het platteland. De videoregistratie hiervan is eerder ook al eens via Architectenweb.nl gedeeld. Voor wie ‘m nog niet gezien heeft:

https://youtu.be/shVxB6wRHo0

Trefwoorden

platteland de dépendance rem koolhaas

1	Nominaties Woongebouw van het Jaar 2026 bekend donderdag, 3 september
2	HA-HA transformeert Rotterdamse Julianakerk tot JUUL woensdag, 2 september
3	Hoogbouwcomplex KJ Den Haag opgeleverd vrijdag, 4 september
4	BNLA architecten voorziet Kauwgomballenfabriek van optopping met 65 woningen dinsdag, 1 september
5	Ontwerp voor Danshuis in Rotterdam door MAD gepresenteerd donderdag, 3 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Bantal: 'De coronacrisis laat zien hoe fragiel onze steden zijn'

17 juni 2020

Video: teaser tentoonstelling Countryside

14 februari 2020

Tentoonstelling ‘Enter the Modern Landscape’ in BOZAR

2 december 2019

Guggenheim maakt datum Koolhaas-expositie over platteland bekend

3 oktober 2019

Zestien winnaars bij prijsvraag Brood en Spelen

5 juli 2018

'Boeren willen vernieuwing in de landbouw’

19 juni 2018

Prijsvraag voor vernieuwing op het platteland gelanceerd

21 februari 2018

Expositie Koolhaas over platteland in Guggenheim New York

1 december 2017

'Basisvoorzieningen in dorpen moeten blijven'

30 maart 2017

Dorpenacademie maakt tour door het land

2 mei 2016

Gesprek tussen Koolhaas en Van Hooydonk over mobiliteit

11 december 2015

Video: lezing Rem Koolhaas over het platteland

30 oktober 2015

OMA ontwerpt 'voedselhaven' voor Louisville

24 februari 2015

Boek: Elements of Architecture

26 november 2014

Architectuurbiënnale trekt 228.000 bezoekers

24 november 2014

Architectuurbiënnale van Venetië – Elements of Architecture

10 juni 2014

Video: Architectuurbiënnale van Venetië

6 juni 2014

'Leegstand dreigt op het platteland'

7 maart 2014

Bijzondere synergie tijdens Harvard/AMO-presentatie

20 november 2012

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Concrete draagt bij aan herontwikkeling waterfront in Washington DC

24 minuten geleden

Het woongebouw Navy Yard Urby is onderdeel van de herontwikkelingswijk Navy Yard aan de oever van de rivier Anacostia.

V8 architects ontwerpt gebouw met sociale woningen in Max Euwe Kwartier

Gisteren, 15:41

Een belangrijk uitgangspunt in het ontwerp is het principe van gelaagdheid, meldt het bureau. De gevel is opgebouwd uit drie duidelijk herkenbare lagen, die elk een eigen karakter en materialisatie hebben.

Bridge of Mountains door NEXT Architects vormt verhoogde route over wisselend landschap

Gisteren, 13:49

Nabij de Zuid-Chinese stad Kunming is de door NEXT architects ontworpen Bridge of Mountains in gebruik genomen. Het betreft een 3,5 kilometer lange verhoogde voetgangers- en fietsbrug tussen de bergen Mingzhen en Changyao die over boomtoppen voert.

Ontwerp voor eerste torens Rijnhaven in Rotterdam onthuld

Gisteren, 09:45

MVSA Architects, Loer Architecten, ZUS en HWKN Architects ontwerpen de eerste torens in de vernieuwde Rijnhaven in Rotterdam. Het multifunctionele project Flow Town bestaat onder meer uit duizend woningen.

Deltacommissaris: forse ingrepen nodig tegen wateroverlast en droogte

Gisteren, 14:33

Om maatschappelijke schade in hele droge of juist natte periodes te beperken, moet Nederland ‘een flinke tand bijzetten’.

Borstbeeld voor Abe Bonnema onthuld in geboortedorp Stiens

Gisteren, 10:36

Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van de beroemde Friese architect is zaterdag een borstbeeld van hem onthuld in zijn geboortedorp Stiens.

Raad Amsterdam krijgt meer transparantie over grote projecten

4 september, 12:19

De raad krijgt voortaan van het stadsbestuur duidelijk en onderbouwd te horen als dat niet op het afgesproken moment met een voortgangsrapportage komt over een groot project, zoals de aanleg van de Oostbrug.

Rekenkamer: aanpak zoetwatertekort loopt jaren achter

4 september, 10:21

De Algemene Rekenkamer deed onderzoek naar het Deltaprogramma Zoetwater en keek daarbij naar de gevolgen van zoetwatertekorten.

Particuliere verhuurders noemen uitstel box 3-aanpassing funest

3 september, 3:09

Vastgoed Belang klaagt al lange tijd dat de huidige opzet van belastingheffen in box 3 verhuurders op zulke hoge kosten jaagt dat ze ermee stoppen.

Onderzoek: tientallen biljoenen naar toekomstige AI-datacenters

3 september, 10:17

De wereldwijde investeringen in datacenters voor kunstmatige intelligentie zullen de komende jaren blijven toenemen door de enorme AI-vraag, meldt PwC.

Ga naar het nieuws-archief