'Eerst kijken waar de waterdreiging vandaan komt'

21 mei 2014, 13:33

In aanloop naar de IABR-2014 komende zomer, die in het teken staat van het thema 'Urban by Nature', onderzoekt Architectenweb in een serie van tien interviews de wateropgave in Nederland en daarbuiten. In het negende deel een interview met Steven Slabbers, directeur van Bosch Slabbers.

Tekst Kirsten Hannema

De oplossingen die we op redelijk korte termijn moeten verzinnen om steden climate proof te maken, moeten niet alleen bijdragen aan de waterveiligheid, de watervoorziening en het beperken van de hittestress, zegt Steven Slabbers van het bureau Bosch Slabbers. Ze moeten onze leefomgeving vooral ook ‘oneindig veel leuker, economisch interessanter en ecologisch veerkrachtiger’ maken.

Het ‘Stevangelie’ noemt de landschapsarchitect zijn persoonlijke overtuiging gekscherend. Als een missionaris reist hij de wereld over om, samen met civiel ingenieurs, hydrologen en lokale partners na te denken over nieuwe strategieën voor met name deltasteden.

Wat kunnen ze van Nederlandse ontwerpers leren? In de Verenigde Staten doet Bosch Slabbers mee aan de Rebuild by Design-competitie, die de Amerikaanse overheid uitschreef voor de door orkaan Sandy getroffen oostkust. Men bleek er aanvankelijk vooral geïnteresseerd in ‘Nederlandse’ vindingen als de aanleg van een Oosterscheldekering tussen de barrier islands, die de baai scheiden van de zee. “Een boeiende gedachte”, vindt Slabbers, “maar je moet eerst weten of de waterdreiging wel vanuit de zee en niet vanuit de baai zelf komt. Daarbij komt dat de Oosterscheldekering onderdeel is van een veel omvangrijker dijkenstelsel; in het betreffende gebied, de zuidkust van Nassau County, zouden de barrier islands gewoon overstromen.” Daarbij heb je dan ook bestuursstructuur nodig die bepaalt wanneer en hoe lang de kering gesloten wordt. Zonder die ‘governance’ gaat het niet werken.

Schaduwzijde van de Deltawerken
Wat Slabbers wil zeggen, is dat de Nederlandse successen uit het verleden wel inspiratie maar geen garanties bieden voor toekomstige oplossingen elders. “In laag Nederland leven we al 1200 jaar met het water, we hebben veel kennis en we hebben waterschappen als bijzondere bestuurslaag ingevoegd. Ons systeem functioneert goed doordat er in de loop der tijd danig in is geïnvesteerd. Een systeem dat op orde is, laat zich relatief eenvoudig beheren en onderhouden. Het is dan ook logisch dat we hiermee verder gaan, er is weinig aanleiding om van strategie te wisselen.”

In deze tijd passen ‘megalomane’ plannen als de Deltawerken minder goed. “Er is geen geld om zoiets start from scratch te bouwen, er zijn teveel verschillende belangengroepen om het voor elkaar te krijgen. En hoewel de Deltawerken ons ongelooflijk veel hebben gebracht – denk aan een florerende landbouw, een betere bereikbaarheid, recreatie en toerisme – kennen ze ook een schaduwzijde. Estuaria zijn tot aquaria verworden, de waterkwaliteit staat lokaal zozeer onder druk dat je op sommige plekken niet meer kunt zwemmen vanwege de blauwalg en het water voor de landbouw ontoereikend van kwaliteit is. Met het oog op de toekomst moeten we de negatieve punten zien op te heffen.”

Geïntegreerde oplossing
Uitgangspunt in South Nassau County was om niet tegen het natuurlijk systeem in maar juist met dat systeem mee te werken. “Allereerst zijn we gaan kijken: waar komt de dreiging van het water vandaan? Het bleek vanuit de baai zelf, waar het water door de wind wordt opgestuwd. Met de afname van het sedimenttransport en het stijgen van de zeespiegel zien we dat de kenmerkende moerasplaten in de baai langzaam verdrinken."

"Daarmee is niet alleen de waterveiligheid in het geding, deze platen helpen mee in het dempen van de golfoploop, dit heeft ook zijn weerslag op het functioneren van het ecologisch systeem en daarmee op de vitaliteit van de gebiedseconomie, die grotendeels draait om de visserij en schelpdieren. En dan was ook nog eens het rivierwater dat vanaf het vaste land op de baai afstroomde zwaar vervuild. Ofwel: het probleem bleek meervoudig.”

De oplossing komt in vijf strategieën die elkaar versterken: herstel van het sedimentsysteem, ruimte voor de rivier met versterking van het zelfreinigend vermogen, herstel van het moeras, versterkte verdediging van de barrier islands en het concentreren van kapitaalintensieve functies in de hogere gelegen gebieden. Daarmee moet niet alleen een eind komen aan de wateroverlast, maar ontstaan ook kansen voor nieuwe ontwikkelingen.

“Er komt nieuwe bouwgrond beschikbaar, ruimte voor oesterkwekerijen, plek om een hengel uit te gooien, moeraseilanden waar je met een bootje kunt picknicken… Daarbij zijn dit relatief kleine ingrepen, die voor een belangrijk deel door de gemeenschappen zelf kunnen worden opgepakt. Waar in Nederland het waterbeheer primair een collectieve verantwoordelijkheid, een overheidstaak is, legt men in Amerika de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid. En in Vietnam is het weer anders; daar heb je te maken met een socialistisch regime. Naast het natuurlijke systeem moet je dus ook het bestuurlijke systeem in acht nemen; die twee proberen wij met elkaar te verbinden.”

Architectenweb is mediapartner van de Internationale Architectuur Biennale Rotterdam (IABR). De biënnale vindt plaats van 29 mei tot en met 24 augustus 2014 en heeft de (onlangs gerenoveerde) Kunsthal als thuisbasis. Het thema ‘Urban by Nature’ wordt onder leiding van curator en landschapsarchitect Dirk Sijmons via talrijke tentoonstellingen en evenementen uitgewerkt.

Trefwoorden

iabr overstroming water urban by nature bosch slabbers landschapsarchitectuur landschapsarchitecten bosch en slabbers delta waterbeheer deltawerken palmbout urban landscapes

1	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober
2	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
3	Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026 maandag, 5 oktober
4	Arons en Gelauff herontwikkelt fabrieksterrein met woonhof en brandweerkazerne dinsdag, 6 oktober
5	Powerhouse Company presenteert opgeleverd KJ in Den Haag vrijdag, 9 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

BoschSlabbers wint ontwerpwedstrijd voor herinrichting Grote Markt in Hulst

3 juli 2025

Directiewisseling bij BoschSlabbers

19 januari 2021

Deltawerk gaat groene stroom leveren

16 juni 2015

Interesse voor coalitie tegen overstromingen

29 april 2015

Europese Commissie publiceert programma groene steden

30 maart 2015

Eerste klimaatbestendige wijk in Kopenhagen

11 februari 2015

Rivierengebied herdenkt hoogwater 1995

19 januari 2015

Zuiderzeemuseum bootst overstroming na

13 januari 2015

Arcadis moet metro New York beschermen

24 november 2014

Nederland wordt waterexpert van Wereldbank

13 oktober 2014

Nederland investeert twintig miljard in Deltaplan

16 september 2014

Maarten Hajer hoofdcurator IABR-2016-

2 september 2014

Bosch Slabbers ontwerpt park voor groot Den Haag

22 juli 2014

‘Meer aandacht voor gevolgen overstromingen’

16 juli 2014

Aboutaleb wil belasting waterveiligheid

17 juni 2014

Winnaars Rebuild by Design bekend

3 juni 2014

Schultz wil hulp bij waterproblemen leiden

2 juni 2014

IABR-2014: landschap als ecologisch medicijn

30 mei 2014

Druk programma tijdens IABR-2014-

23 mei 2014

Geuze: ‘Op de hoger gelegen grond blijken de rijken te wonen’

23 mei 2014

TU Delft organiseert Delta Design Dagen

19 mei 2014

'Ontwerper moet meer weten van waterveiligheid'

15 mei 2014

Deltares: ‘Gebruikmaken van natuurlijke systemen’

1 mei 2014

De Urbanisten: Klimaat en leefbaarheid tegelijk aanpakken

15 april 2014

Ovink: ‘Rebuild by Design is vooral cultureel proces’

11 april 2014

Ontwerpen Rebuild by Design gepresenteerd

4 april 2014

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Bijdrage van Benthem Crouwel Architects en West 8 aan Afsluitdijk voltooid

9 oktober, 3:30

Sinds 2018 werkten beide bureaus binnen het ontwerpteam van Levvel als ontwerpers aan de vernieuwing en versterking van het waterbouwkundig icoon.

The Natural Pavilion wordt verplaatst naar Evoluonpark in Eindhoven

9 oktober, 2:16

The Natural Pavilion, gebouwd voor de Floriade Expo 2022 in Almere, wordt verplaatst naar Eindhoven. Hier krijgt het houten, remontabele gebouw een nieuwe bestemming als Ontdekfabriek 2.0, op het terrein van het Evoluon.

Powerhouse Company presenteert opgeleverd KJ in Den Haag

9 oktober, 12:28

Het woongebouw met ruim 390 woningen en het prominente, golvende houten plafond verrees direct naast station Den Haag Centraal.

Koninklijke troon tijdelijk te zien waar Pierre Cuypers hem maakte

9 oktober, 10:54

Vanaf komende dinsdag is de koninklijke troon te zien in de stad waar die gemaakt is. Het Cuypershuis in Roermond toont de door architect Pierre Cuypers ontworpen troon, als onderdeel van de tentoonstelling Van Maker tot Majesteit.

Zuid-Holland slaat alarm: tekort aan sociale huurwoningen groeit

9 oktober, 4:14

Hoewel bijna de helft van de Zuid-Hollanders qua inkomen in aanmerking komt voor een sociale huurwoning, heeft de provincie verhoudingsgewijs steeds minder van zulke huizen.