Links het Burgerweeshuis, rechts het eveneens door Aldo van Eyck ontworpen kantorencomplex Tripolis (1994)
Copyright: Hollandse Hoogte / John Gundlach
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Links het Burgerweeshuis, rechts het eveneens door Aldo van Eyck ontworpen kantorencomplex Tripolis (1994)
Copyright: Hollandse Hoogte / John Gundlach
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen
Copyright: Corné Bastiaansen

Wessel de Jonge: ‘Met het Burgerweeshuis is een cirkel rond’

2 februari, 2:38
Hoewel het Burgerweeshuis in Amsterdam het eerste structuralistische monument is dat Wessel de Jonge heeft gerenoveerd, herkende de architect in het gebouw veel terug van een eerder beroemd restauratieproject waar hij bij betrokken was: Sanatorium Zonnestraal in Hilversum. “Ik voelde dat Aldo van Eyck heel wat aan dit gebouw heeft ontleend.”

Twee gebouwen uit verschillende periodes, die toch zo veel gemeen hebben. Sanatorium Zonnestraal (1926-1928, ontworpen door Jan Duiker, Bernard Bijvoet en Jan Gerko Wiebenga) is een sleutelwerk van het vooroorlogs modernisme, het Burgerweeshuis (1958-1960) behoort tot de belangrijkste naoorlogse gebouwen. ‘Zonnestraal’ was een grote inspiratiebron voor Van Eyck, zegt De Jonge.

“Het zat Van Eyck ontzettend dwars dat het modernisme na de oorlog een inhumane wending begon te nemen. Door industrialisatie, massaproductie en standaardisatie ontstond er vooral in de woningbouw een monotonie van rationeel bouwen. De architectuur beantwoordde onvoldoende aan menselijke behoeften en gevoelens. Van Eyck maakte prominent deel uit van de groep die zich hier tegen keerde, Team X.”

Humane architectuur
Van Eyck beschouwde Sanatorium Zonnestraal als een voorbeeld van humane architectuur. Ook andere aspecten van het hersteloord inspireerden hem. “Net als het Burgerweeshuis is Zonnestraal een gebouw met een menselijke schaal. Daarnaast bestaat het uit meerdere paviljoens die zo geschakeld en gedraaid zijn dat alle bewoners contact hebben met buiten en is het een a-hiërarchisch gebouw.”

Uiteraard kent het Burgerweeshuis veel meer inspiratiebronnen, tot de bouwwijze van het Dogon-volk in Afrika aan toe, en vormt het bovenal een gebouwd manifest van Van Eycks ideeën over architectuur. Neemt niet weg dat De Jonge veel terug herkende uit Sanatorium Zonnestraal, dat hij samen met Hubert-Jan Henket heeft gerestaureerd (1994-2004).

“Als je tijdens een restauratie wilt weten hoe bepaalde aspecten van een gebouw in elkaar zitten of hoe je dingen kunt veranderen, ga je als architect schetsen. Vooral op zulke momenten ontdekte ik dat hij de ontwerpprincipes van Zonnestraal op de een of andere manier heeft vertaald naar iets anders, je voelde dat er veel aan dit gebouw is ontleend.”

Les
In de jaren zeventig heeft De Jonge les gehad van Van Eyck. De literair begaafde architect werd geroemd om zijn colleges en zijn aandeel in de democratiseringsgolf op de universiteit, maar hij was ook berucht. Van Eyck keek niet op een polemiek meer of minder en hij kon zich dwars gedragen. Tijdens de bouw van het Burgerweeshuis heeft hij het zelfs zo bont gemaakt dat hij werd weggestuurd van de bouwplaats en collega-architect Joop van Stigt zijn rol moest overnemen tot de oplevering.

De Jonge heeft Van Eyck vooral ervaren als een gedreven en gepassioneerde man. “Hij zat vol verhalen had een sterke visie, die hij ook graag overdroeg aan zijn studenten. Als jongeren waren wij erg onder de indruk, die man kon wel drie uur achter elkaar praten. Zeker bij een opleiding waar je ook veel moeilijke en droge vakken moest leren waren dit wel de colleges die eruit sprongen.”

De jaren zeventig waren een interessante tijd om een studie architectuur te doen. “Ik heb in één jaar les gehad van Van Eyck, Choisy (OD205) en Koolhaas”, zo schetst De Jonge de uiteenlopende richtingen die waren vertegenwoordigd aan de TU. Van Eyck had met name moeite met het postmodernisme en de ‘nieuwe rationalisten’, die de menselijke kant van architectuur teniet zouden doen door een nieuw soort formalisme. Met figuren als Carel Weeber had hij waardige opponenten in het debat.

Onderzoek
Hoewel hun persoonlijke relatie niet verder ging dan die van docent-student, heeft De Jonge het indirect aan Van Eyck te danken dat hij Sanatorium Zonnestraal mocht restaureren. “Ik heb tijdens mijn studie veel onderzoek gedaan naar het twintigste-eeuwse erfgoed en dan met name het werk van Duiker”, vertelt De Jonge.

“Samen met Hubert-Jan Henket, mijn hoogleraar in Delft en ooit een sterstudent van Van Eyck, raakte ik betrokken bij Sanatorium Zonnestraal. We hebben Van Eyck gevraagd om te spreken tijdens een symposium over dit iconische gebouw, waarbij de toenmalige minister van Cultuur Hedy d’Ancona bekendmaakte dat er geld voor de restauratie zou komen. Van Eyck heeft toen een vurig pleidooi gehouden om Henket de restauratie te laten uitvoeren en in zijn kielzog volgde ik. Voor mij is het een sleutelproject geweest in de restauratie en herbestemming van jong erfgoed. Met het naoorlogse Burgerweeshuis is er nu een mooie cirkel rond.” 

Andere nieuwsberichten

Gerenoveerde Oostlijn Amsterdam officieel geopend

Vandaag, 15:32

Transparant bankkantoor voor personeel en publiek

Vandaag, 11:24

Zeven projecten in Nederland op longlist EU Mies Award 2019

Vandaag, 09:18

Studentenwoningen in oud stadskantoor Delft

Gisteren, 17:12

Boek over 'verweven stad' Tilburg gepresenteerd

4 uur geleden

Zorgen over kosten verbouwing Binnenhof

Vandaag, 11:58

Een op vier Vlamingen woont in lintbebouwing

Gisteren, 15:51

Private sector aanjager groei architectenbranche

Gisteren, 12:26

Drie nieuwe partners voor Atelier PRO

Gisteren, 12:12

Roel Steenbeek nieuwe bestuursvoorzitter Architectenregister

10 december, 4:36
Reynaers B.V.
ODS Jansen
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
SLV Nederland
Caparol
Tarkett BV
Kawneer (voorheen Alcoa)
Verosol Nederland B.V.
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Performance in Lighting
Sempergreen
EeStairs | trappen en balustrades
Arpa Nederland BV
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Forbo Flooring
AGC Nederland Holding B.V.
KONE Liften en Roltrappen, Gevelliftinstallaties en Deursystemen
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
3M NEDERLAND BV
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
ROCKWOOL B.V.
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Trespa International BV
Gira Giersiepen GmbH & Co. KG
Rockpanel
Renson
Metaglas B.V.
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Sika Nederland B.V.
ASSA ABLOY Entrance Systems
Saint-Gobain Building Glass Nederland
Faay Vianen B.V.
Boon Edam Nederland B.V.
Hunter Douglas Architectural Nederland
Derako International B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Cedral sidings
Holonite B.V.
Bolidt Kunststoftoepassing B.V.
Gerflor Benelux
OWA Benelux BV
Serge Ferrari
Tata Steel IJmuiden BV
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan