Reconstructie (schaal 1:5) Maison d'Artiste bij het voormalige Burgerweeshuis

De Schatkamer

Tentoonstelling Maison d'Artiste in het voormalige Burgerweeshuis

Schatkamer en tentoonstelling in Burgerweeshuis geopend

6 september 2018, 14:40

In het voormalige Burgerweeshuis in Amsterdam zijn woensdag de ‘Schatkamer’ en een tentoonstelling over het Maison d’Artiste geopend. Ook werd een boek gepresenteerd over het door Aldo van Eyck ontworpen rijksmonument, waarin gebiedsontwikkelaar BPD tegenwoordig is gehuisvest. Architectenweb was aanwezig bij de officiële opening en sprak onder meer met Herman Hertzberger, een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het structuralisme.

Begin dit jaar nam BPD zijn intrek in het vermaarde structuralistisch gebouw dat na bijna dertig jaar van afwisselend gebruik en leegstand weer een vaste functie heeft. Naast kantoorruimtes richtte het bedrijf een kamer in om exposities met een relatie tot het Burgerweeshuis te organiseren, plus nog een ruimte waarin de geschiedenis van het gebouw tot leven komt.

In deze Schatkamer, die beperkt en op aanvraag te bezoeken is, staan onder andere maquettes van onderdelen van het gebouw. Het gaat om bestaande en verloren gegane elementen, zoals muren en het verdwenen ‘pannenkoekenhuisje’. Een wandvullende kast geïnspireerd op de kabinetten in het Burgerweeshuis en een tafel met een ingebouwde maquette van het gebouw zijn de blikvangers van de ruimte.

“Een normale maquette van een gebouw staat altijd afgeschermd in een vitrine”, zegt ontwerper Ricky Rijkenberg over het concept voor de tafel. “Door een vergadertafel en maquette als geheel te maken, kunnen mensen de maquette aanraken en raken ze in gesprek over het gebouw. De maquette is gebaseerd op de beroemde luchtfoto van het Burgerweeshuis, die een inspiratie is geweest voor vele architecten, vormgevers en kunstenaars.”

Maison d’Artiste
De tentoonstelling Maison d’Artiste handelt over het gelijknamige ontwerp uit 1923 van Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren voor een kunstenaarswoning volgens de principes van De Stijl. Als onderdeel van de expositie is op het voorplein een schaalmodel van het Maison d’Artiste geplaatst. Het betreft een wetenschappelijke reconstructie (schaal 1:5) door studenten van emeritus professor Mick Eekhout, die eerder op de campus van de TU Delft en in Leiden stond.

Hoewel het niet-gebouwde Maison d’Artiste van grote invloed is geweest op Aldo van Eyck en zijn Burgerweeshuis, kan het contrast tussen beide ontwerpen bijna niet groter, betoogde Hertzberger in zijn toespraak tijdens de opening van de tentoonstelling. “Was het Burgerweeshuis vooral bedoeld als een veilige haven en thuiskomst voor kwetsbare kinderen, het Maison d’Artiste kunnen we niet anders opvatten dan als een toch wat overmoedige poging om het huis te zien als een platform ter exploratie van de ruimte”, aldus de inmiddels 86-jarige architect.

Volgens Hertzberger waren Van Doesburg en Van Eesteren niet bezig met de vraag of hun ontwerp ook realiseerbaar zou zijn als gebouw, iets wat Eekhout en zijn studenten aan den lijve ondervonden hebben bij het bouwen van hun reconstructie. Desondanks lijkt het Hertzberger geen slecht idee om het Maison d’Artiste op schaal 1:1 te realiseren en er een museum voor Theo van Doesburg van te maken. Zoals steeds meer mensen vindt Hertzberger dat de kunstenaar ietwat ondergewaardeerd wordt. “Ik heb me voor deze toespraak nog eens in hem verdiept, wat een genie was dat! Hij was de ziel van De Stijl-groep.”

Boek
Hertzberger nam woensdag eveneens het eerste exemplaar van het boek ‘Aldo van Eyck, Orphanage Amsterdam Building and Playgrounds’ in ontvangst. Het boek verhaalt over de geschiedenis van het Burgerweeshuis, de internationale context, Van Eycks beroemde speelplaatsen en meer.

Hertzberger, die zich in de jaren tachtig nog heeft ingezet om een deel van het gebouw voor sloop te behoeden, is blij dat het Burgerweeshuis nog steeds overeind staat. “Het is een beetje gestoffeerd, wat zachter geworden en er lopen allemaal mooie vrouwen rond. Van Eyck zou deze nieuwe situatie niet overleefd hebben, maar het gebouw overleeft op deze manier natuurlijk wel. Het is een enorme prestatie en een klein wonder dat het Burgerweeshuis gespaard is gebleven op zo’n duur stuk grond. Vandaag de dag gaat alles over opbrengsten en architectuur is daarbij niet meer relevant. Ik vind het toch een culturele daad van BPD dit gebouw heeft betrokken en het openstelt. Ik hoop dat het bedrijf in zijn business ook zo cultureel handelt.”

Dat de in 1999 overleden Van Eyck een nieuwe functie van het Burgerweeshuis ‘niet overleefd’ zou hebben, heeft te maken met zijn aard. “Het wezen van structuralisme is dat je een gebouw niet vastlegt op een type gebruik. Dat heeft het Burgerweeshuis zelf ook al aangetoond, zo heeft het Berlage Insitute er nog gezeten in de jaren negentig. Van Eyck had moeite met structuralisme, die term paste hem niet zo. Hij beschouwde zijn gebouw veel meer als kunstwerk en net zoals je niet in een schilderij van Rembrandt gaat zitten klooien, wilde Van Eyck dat het gebouw bleef zoals het was. Hij deed inderdaad erg moeilijk over de aanpassingen die destijds voor het Berlage Insitute gedaan moesten worden."

Het voormalige Burgerweeshuis is geopend tijdens de Open Monumentendag op 8 en 9 september, met uitzondering van de Schatkamer.

Trefwoorden

open monumentendag aldo van eyck ricky rijkenberg amsterdam burgerweeshuis bpd herman hertzberger

1	Provast kondigt bouwstart toren naast centraal station van Rotterdam aan dinsdag, 27 januari
2	Ontwerpers presenteren ruimtelijke visie voor renovatie en uitbreiding Paradiso maandag, 26 januari
3	Plegt-Vos realiseert legeringsgebouwen met duizend bedden voor Defensie vrijdag, 23 januari
4	Gebiedsambitiedocument voor Rotterdamse wijk Keilekwartier vastgesteld donderdag, 22 januari
5	Re:Born en Den Haag tekenen anterieure overeenkomst voor herontwikkeling Pier van Scheveningen maandag, 26 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Het Timmermansoog: Burgerwezen

9 oktober 2018

Nieuwe Instituut verwerft archief Aldo en Hannie van Eyck

12 augustus 2025

Schrijvers open brief Rekenkamer: ‘Geheimhoudingsclausule dwingt ons publieke discussie te forceren’

13 september 2023

AHH spreekt teleurstelling uit over geplande sloop ministeriegebouw

6 juli 2023

Interieur als versterking van de architectuur Burgerweeshuis

8 maart 2018

Wessel de Jonge: ‘Met het Burgerweeshuis is een cirkel rond’

2 februari 2018

Renovatie Burgerweeshuis: terug naar de essentie van het gebouw

2 februari 2018

Ruim miljoen bezoekers voor open monumenten

10 september 2018

Video: lezing Hertzberger over grote zaal TivoliVredenburg

8 februari 2019

Hoogste graad gezonde werkomgevingen voor EDGE Olympic

18 april 2019

Standbeeld voor Hertzberger onthuld bij Centraal Beheer-gebouw

12 juli 2019

Uber neemt intrek in herontwikkeld Tripolis-complex

13 februari 2020

De kunst van het tentoonstellen in Het Nieuwe Instituut

2 oktober 2020

Herman Hertzberger geeft lezing over zijn werk in TivoliVredenburg

1 juli 2021

Terugkijken: boekpresentatie 'De ruimte van Herman Hertzberger'

23 augustus 2021

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Octavia Hill is een gebouw met verschillende verschijningsvormen

2 uur geleden

In de nieuwe wijk Hyde Park in Hoofddorp is socialewoningbouwcomplex Octavia Hill opgeleverd. Het gebouw, dat is ontworpen door Studioninedots, ligt op een van de meest prominente plekken in de wijk.

Houten woongebouw met sociale huurwoningen in Tilburg klaar

3 uur geleden

Aan de Noordhoekring in Tilburg is een grotendeels houten gebouw met 22 sociale huurwoningen opgeleverd. Het pand, dat is ontworpen door Buro013 Architecten, bestaat uit een droog gestapelde baktenen basement en een bovenbouw van hout.

Gortemaker Algra Feenstra ontwerpt nieuwe werkomgeving voor AI-startup

Vandaag, 10:50

Inrichting nieuw kantoor sluit aan bij profiel en identiteit van snelgroeiend bedrijf

Nieuwe eigenaren willen terrein naast Maassilo herontwikkelen tot woon- en werkgebied

Vandaag, 09:22

Maarsen Groep en Synchroon willen het terrein naast de Maassilo in Rotterdam herontwikkelen tot een woon- en werkgebied.

Friesland en Waddeneilanden: verlaging dijknorm niet verantwoord

1 uur geleden

Het kabinet wil de normen voor sommige dijken verlagen.

Kamer wil dat kabinet verbreding A27 bij Amelisweerd schrapt

4 uur geleden

In plaats van het huidige plan wil de Kamer dat het kabinet het alternatief van de regio Utrecht omarmt.

EIB-directeur: bouw krijgt probleem als personeelstekort blijft

Gisteren, 14:30

De geplande personeelsuitbreiding bij Defensie kan het de bouw nog lastiger maken, stelt Taco van Hoek

Frustratie Zeeland over uitblijven verbetering spoor naar Gent

Gisteren, 11:57

De benodigde miljoenen voor het verbeteren van het goederenspoor tussen Gent en Terneuzen liggen al jaren klaar.

Nieuwe architect-partners bij RoosRos Architecten

Gisteren, 11:03

Binnen RoosRos Architecten zijn Chi-Hang Chim en John Mol benoemd tot architect-partner. De benoeming past bij de groei en ontwikkeling van het bureau.