Reconstructie (schaal 1:5) Maison d'Artiste bij het voormalige Burgerweeshuis

De Schatkamer

Tentoonstelling Maison d'Artiste in het voormalige Burgerweeshuis

Schatkamer en tentoonstelling in Burgerweeshuis geopend

6 september 2018, 14:40

In het voormalige Burgerweeshuis in Amsterdam zijn woensdag de ‘Schatkamer’ en een tentoonstelling over het Maison d’Artiste geopend. Ook werd een boek gepresenteerd over het door Aldo van Eyck ontworpen rijksmonument, waarin gebiedsontwikkelaar BPD tegenwoordig is gehuisvest. Architectenweb was aanwezig bij de officiële opening en sprak onder meer met Herman Hertzberger, een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het structuralisme.

Begin dit jaar nam BPD zijn intrek in het vermaarde structuralistisch gebouw dat na bijna dertig jaar van afwisselend gebruik en leegstand weer een vaste functie heeft. Naast kantoorruimtes richtte het bedrijf een kamer in om exposities met een relatie tot het Burgerweeshuis te organiseren, plus nog een ruimte waarin de geschiedenis van het gebouw tot leven komt.

In deze Schatkamer, die beperkt en op aanvraag te bezoeken is, staan onder andere maquettes van onderdelen van het gebouw. Het gaat om bestaande en verloren gegane elementen, zoals muren en het verdwenen ‘pannenkoekenhuisje’. Een wandvullende kast geïnspireerd op de kabinetten in het Burgerweeshuis en een tafel met een ingebouwde maquette van het gebouw zijn de blikvangers van de ruimte.

“Een normale maquette van een gebouw staat altijd afgeschermd in een vitrine”, zegt ontwerper Ricky Rijkenberg over het concept voor de tafel. “Door een vergadertafel en maquette als geheel te maken, kunnen mensen de maquette aanraken en raken ze in gesprek over het gebouw. De maquette is gebaseerd op de beroemde luchtfoto van het Burgerweeshuis, die een inspiratie is geweest voor vele architecten, vormgevers en kunstenaars.”

Maison d’Artiste
De tentoonstelling Maison d’Artiste handelt over het gelijknamige ontwerp uit 1923 van Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren voor een kunstenaarswoning volgens de principes van De Stijl. Als onderdeel van de expositie is op het voorplein een schaalmodel van het Maison d’Artiste geplaatst. Het betreft een wetenschappelijke reconstructie (schaal 1:5) door studenten van emeritus professor Mick Eekhout, die eerder op de campus van de TU Delft en in Leiden stond.

Hoewel het niet-gebouwde Maison d’Artiste van grote invloed is geweest op Aldo van Eyck en zijn Burgerweeshuis, kan het contrast tussen beide ontwerpen bijna niet groter, betoogde Hertzberger in zijn toespraak tijdens de opening van de tentoonstelling. “Was het Burgerweeshuis vooral bedoeld als een veilige haven en thuiskomst voor kwetsbare kinderen, het Maison d’Artiste kunnen we niet anders opvatten dan als een toch wat overmoedige poging om het huis te zien als een platform ter exploratie van de ruimte”, aldus de inmiddels 86-jarige architect.

Volgens Hertzberger waren Van Doesburg en Van Eesteren niet bezig met de vraag of hun ontwerp ook realiseerbaar zou zijn als gebouw, iets wat Eekhout en zijn studenten aan den lijve ondervonden hebben bij het bouwen van hun reconstructie. Desondanks lijkt het Hertzberger geen slecht idee om het Maison d’Artiste op schaal 1:1 te realiseren en er een museum voor Theo van Doesburg van te maken. Zoals steeds meer mensen vindt Hertzberger dat de kunstenaar ietwat ondergewaardeerd wordt. “Ik heb me voor deze toespraak nog eens in hem verdiept, wat een genie was dat! Hij was de ziel van De Stijl-groep.”

Boek
Hertzberger nam woensdag eveneens het eerste exemplaar van het boek ‘Aldo van Eyck, Orphanage Amsterdam Building and Playgrounds’ in ontvangst. Het boek verhaalt over de geschiedenis van het Burgerweeshuis, de internationale context, Van Eycks beroemde speelplaatsen en meer.

Hertzberger, die zich in de jaren tachtig nog heeft ingezet om een deel van het gebouw voor sloop te behoeden, is blij dat het Burgerweeshuis nog steeds overeind staat. “Het is een beetje gestoffeerd, wat zachter geworden en er lopen allemaal mooie vrouwen rond. Van Eyck zou deze nieuwe situatie niet overleefd hebben, maar het gebouw overleeft op deze manier natuurlijk wel. Het is een enorme prestatie en een klein wonder dat het Burgerweeshuis gespaard is gebleven op zo’n duur stuk grond. Vandaag de dag gaat alles over opbrengsten en architectuur is daarbij niet meer relevant. Ik vind het toch een culturele daad van BPD dit gebouw heeft betrokken en het openstelt. Ik hoop dat het bedrijf in zijn business ook zo cultureel handelt.”

Dat de in 1999 overleden Van Eyck een nieuwe functie van het Burgerweeshuis ‘niet overleefd’ zou hebben, heeft te maken met zijn aard. “Het wezen van structuralisme is dat je een gebouw niet vastlegt op een type gebruik. Dat heeft het Burgerweeshuis zelf ook al aangetoond, zo heeft het Berlage Insitute er nog gezeten in de jaren negentig. Van Eyck had moeite met structuralisme, die term paste hem niet zo. Hij beschouwde zijn gebouw veel meer als kunstwerk en net zoals je niet in een schilderij van Rembrandt gaat zitten klooien, wilde Van Eyck dat het gebouw bleef zoals het was. Hij deed inderdaad erg moeilijk over de aanpassingen die destijds voor het Berlage Insitute gedaan moesten worden."

Het voormalige Burgerweeshuis is geopend tijdens de Open Monumentendag op 8 en 9 september, met uitzondering van de Schatkamer.

Trefwoorden

open monumentendag aldo van eyck ricky rijkenberg amsterdam burgerweeshuis bpd herman hertzberger

1	Architecten zien dat opdrachtgevers door opkomst van AI meer van hen verwachten donderdag, 15 oktober
2	Omgevingsvergunning verleend voor verticale buurt MARK in Leidsche Rijn Centrum donderdag, 15 oktober
3	Diederendirrix presenteert definitief ontwerp renovatie Stadsschouwburg Nijmegen woensdag, 14 oktober
4	Groen licht voor renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen donderdag, 15 oktober
5	Rapport: bij optoppen moet je denken vanuit de doorsnede woensdag, 14 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Het Timmermansoog: Burgerwezen

9 oktober 2018

Nieuwe Instituut verwerft archief Aldo en Hannie van Eyck

12 augustus 2025

Schrijvers open brief Rekenkamer: ‘Geheimhoudingsclausule dwingt ons publieke discussie te forceren’

13 september 2023

AHH spreekt teleurstelling uit over geplande sloop ministeriegebouw

6 juli 2023

Terugkijken: boekpresentatie 'De ruimte van Herman Hertzberger'

23 augustus 2021

Herman Hertzberger geeft lezing over zijn werk in TivoliVredenburg

1 juli 2021

De kunst van het tentoonstellen in Het Nieuwe Instituut

2 oktober 2020

Uber neemt intrek in herontwikkeld Tripolis-complex

13 februari 2020

Standbeeld voor Hertzberger onthuld bij Centraal Beheer-gebouw

12 juli 2019

Hoogste graad gezonde werkomgevingen voor EDGE Olympic

18 april 2019

Video: lezing Hertzberger over grote zaal TivoliVredenburg

8 februari 2019

Ruim miljoen bezoekers voor open monumenten

10 september 2018

Interieur als versterking van de architectuur Burgerweeshuis

8 maart 2018

Wessel de Jonge: ‘Met het Burgerweeshuis is een cirkel rond’

2 februari 2018

Renovatie Burgerweeshuis: terug naar de essentie van het gebouw

2 februari 2018

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Team met Arons en Gelauff en Inside Outside wint tender Amstelkwartier

41 minuten geleden

Ontwikkelaar en bouwer Dura Vermeer Bouw en Vastgoed Amsterdam is door de gemeente Amsterdam geselecteerd voor de ontwikkeling en realisatie van kavel 12A in het Amstelkwartier.

Nieuwe centrale bibliotheek van Essen opent haar deuren in oud warenhuis

2 uur geleden

De Zentralbibliothek is van haar oude stek naast het station verhuisd naar een voormalig warenhuis in het hart van het centrum. MVRDV en includi ontwierpen in samenwerking met Meyer Architekten het interieur.

Nieuwe gemeentehuis van Buren officieel geopend

Gisteren, 14:41

In het Gelderse Maurik is onlangs het nieuwe gemeentehuis van Buren geopend. Het gebouw is door cepezed ontworpen als een licht en open houten paviljoen in het park.

Eerste fase herontwikkeling Antwerpse Slachthuissite tot woongebied afgerond

Gisteren, 11:57

Op het terrein ten noordoosten van het stadscentrum komen zo’n tweeduizend woningen in een groene en autoluwe omgeving. Sweco, PosadMaxwan en LOLA Landscape Architects realiseren in opdracht van AG Vespa vier hectare openbare ruimte.

VN-rapport: sterkere opwarming door vertrek VS uit Klimaatakkoord

1 uur geleden

Zelfs als alle andere landen hun klimaatplannen volledig uitvoeren, zal de aarde eind deze eeuw 2,6 graden warmer zijn dan halverwege de negentiende eeuw.

Eerste Optopr.-woning geplaatst op Rotterdams woongebouw

Gisteren, 13:50

In drie dagen tijd worden op een gebouw aan de Noordschans in de wijk Tussendijken zeven complete woningen geplaatst.

Minister Karremans bezweert gepauzeerde projecten later weer te hervatten

16 oktober, 5:30

Van uitstel komt volgens de minister geen afstel: "De opgave die er lag voor die projecten is niet weg. Die zal op een gegeven moment weer worden opgepakt."

Tien bedrijven moeten plaatsmaken voor F-35's op Lelystad Airport

16 oktober, 4:30

Vier boerderijen en zes andere bedrijven moeten plaatsmaken voor de uitbreiding van Lelystad Airport, die nodig is om daar F-35-gevechtsvliegtuigen te kunnen stationeren.

Gemeenten en bedrijven: nog meer geld nodig voor infrastructuur

16 oktober, 4:00

De keuzes die het kabinet maakt om de infrastructuur in Nederland weer op orde te krijgen zijn een belangrijke eerste stap, "maar extra geld blijft nodig". Dat stellen onder andere gemeenten, provincies, vervoerregio's en het bedrijfsleven.

Met 18 miljard wil kabinet vooral bestaande infrastructuur weer op orde brengen

16 oktober, 3:00

Om de basis van de infrastructuur weer op orde te krijgen, steekt het kabinet 18 miljard euro extra in onderhoud en vernieuwing van wegen, bruggen, spoor en waterwerken.

Ga naar het nieuws-archief