Museumplein Limburg: een droomopdracht voor Shift

25 november 2015, 9:50

In Kerkrade is afgelopen maand Museumplein Limburg geopend. Naar ontwerp van Shift architecture urbanism is aan het bestaande Discovery Center Continium een designmuseum en een omgekeerd planetarium toegevoegd. Architectenweb heeft de plaats in het zuidoosten van Limburg bezocht om het markante gebouwencomplex te bekijken.

Tekst Ronnie Weessies

De Red Dot Design Award wordt weleens versleten voor een ordinaire commerciële prijs. Voor Shift vormde het winnen ervan in 2012 (voor het Clubgebouw van de Universiteit van Tilburg) aanleiding tot een droomopdracht. Hans Gubbels, destijds directeur van Continium, zocht een architect voor het toekomstige museumkwartier en lette daarbij specifiek op winnaars van de genoemde prijs.

Het oorspronkelijke idee was namelijk dat het designmuseum een Red Dot Design Museum zou worden. Shift werd uitgenodigd voor de aanbesteding van het architectonisch ontwerp, het bureau schreef zich samen met Bureau Bouwkunde in en won de selectie.

Een droomopdracht was het niet alleen vanwege de omvang en het belang van het Museumplein, een van de drie provinciale musea van Limburg. Ook in architectonisch en stedenbouwkundig opzicht lag er een grote uitdaging voor het jonge bureau. Shift moest twee instellingen huisvesten in nieuwe gebouwen en deze verbinden met het bestaande museum. En dat op een krappe locatie pal naast het station.

Sterke geometrische volumes
Shift ontwierp een compositie van sterke geometrische volumes, als tegenwicht voor de grillige vorm van het bestaande Continium. Het ‘planetarium inversum’, dat officieel Earth Theatre heet, is ondergebracht in een bol. Designmuseum Cube werd gehuisvest in een kubus, terwijl een opgetild volume in de vorm van een balk functies als kantoren en vergaderruimtes herbergt.

De bol Columbus bestaat uit twee delen. In het onderste gedeelte bevindt zich het Earth Theatre, een cilindrische ruimte waar bezoekers naar beneden kijken om projecties van bijvoorbeeld de aarde en mijnbouw te aanschouwen. Op de verdieping erboven, direct onder het koepelvormige dak, is een 3D-bioscoopzaal gerealiseerd. Oplossingen als spuitwerk tegen het plafond en tapijt op de grond moeten de notoir akoestische problemen met koepelvormige ruimtes voorkomen.

Perfecte kubus
De Cube is een perfecte kubus van 21 x 21 x 21 meter. De gevelbekleding bestaat uit hoekprofielen van staal, die licht variëren qua afmeting, vorm en positie. Er zijn twee ‘sneden’ in de gevel gemaakt; een horizontale aan de bovenkant die zicht biedt op de omgeving en een verticale aan de zuidzijde die de tentoonstellingsruimtes van het designmuseum van daglicht voorziet.

“De opdrachtgever vroeg om een tentoonstellingsmachine, maar het mocht wat ons betreft geen zwarte doos worden”, zegt Thijs van Bijsterveldt, die evenals Harm Timmermans en Oana Rades tot de partners van Shift en de projectarchitecten van het complex behoort. “We wilden ook architectuur maken. Op die manier is een spel ontstaan tussen ruwe materialen en fijne detaillering.”

Dat geldt niet alleen voor het exterieur. De tentoonstellingsruimtes zijn casco en met de installaties in het zicht afgewerkt, maar om de ruimtes op te delen zijn elegante gordijnen ingezet. Het trappenhuis, waar ruw beton overheerst als bouwmateriaal, is optisch aantrekkelijker gemaakt door de trappen ten opzichte van elkaar te verschuiven.

Veel openbare ruimte
De footprint van de nieuwbouw is beperkt gehouden, zodat er veel openbare ruimte rondom ontstaat. De prachtig glimmende zwarte ‘balk’ dient tevens als luifel die reizigers vanaf het station richting het centrum van Kerkrade leidt. Onderweg hebben ze dankzij het vele glas ruim zicht op het entreegebied, de verdiepte patio en de op verschillende niveaus gelegen andere functies.

De openbare ruimte vervult een belangrijke rol binnen het centrale idee van een ‘ontgrensd’ museum, waarbij de traditionele grenzen rond het eigenlijke museum zijn vervaagd of zelfs verdwenen. Mensen die op de trein moeten wachten, kunnen dat bijvoorbeeld in het verdiepte plein of het restaurant van het museum doen. Kerkrade beschikt namelijk niet over een stationsgebouw.

Wie vanaf maaiveldniveau het verdiepte plein betreedt, daalt af in een aarderood gekleurd ondergronds landschap. De rode kleur refereert aan het mijnverleden van de directe omgeving, maar geeft ook aan dat de bezoeker zich bevindt in een zone waar sprake is van ‘verbinding’. De gangen, foyers en andere verbindende ruimtes tussen de verschillende functies zijn voorzien van rode vloeren en wanden.

Drie jaar en een maand
Het project Museumplein Limburg heeft voor Shift exact drie jaar en een maand geduurd, vanaf het eerste contact met de opdrachtgever tot de officiële opening. Dat is op zich al relatief een korte realisatieperiode, maar er was ook nog sprake van complicerende factoren als constante wijzigingen in het Programma van Eisen en een bestaand museum dat beperkt dicht mocht tijdens de bouw.

De bouw heeft iets meer dan een jaar geduurd, de Cube stond zelfs na drie weken al overeind. Volgens Van Bijsterveldt heeft het welslagen van het project deels te maken met de gedrevenheid van het team. “Voor alle betrokken partijen was het een prestigeproject, dus we waren eager om een mooi resultaat te behalen. De openingsdatum gold daarbij als stip op de horizon.”

Daarnaast roemt de architect de opstelling van de opdrachtgever. “We hebben geluk gehad met Hans Gubbels, een bevlogen persoonlijkheid die overal voor open stond. Hierdoor waren we als jong bureau in staat om ons te bewijzen.”

Trefwoorden

ontgrensde museum kerkrade columbus earth theater museumplein limburg museum red dot design award shift architecture urbanism cube design museum

1	COA kiest houtbouwsysteem Circlewood en OMA als basis voor opvanglocaties asielzoekers woensdag, 14 januari
2	Station Eindhoven krijgt ondergronds busstation en nieuwe hal aan de noordzijde woensdag, 14 januari
3	Politicus Bart Vink (58) overleden dinsdag, 13 januari
4	Houten woonhuis door Unknown Architects geïnspireerd door omgeving Zunderdorp maandag, 12 januari
5	Rijksmuseum richt met schenking van zestig miljoen euro nieuwe beeldentuin in dinsdag, 13 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Een winnende transformatie en trage architectuur

22 juli 2024

Nieuw leven voor Campus in Kerkrade

5 februari 2018

KettingHuls wint prijsvraag Atriumterrein Kerkrade

5 juli 2016

Parkstad Limburg wint toerismeprijs

8 april 2016

Shift maakt verwaarloosd pand tot matroesjkahuis

15 maart 2017

Stadspark Kerkrade weer fris na renovatie

15 november 2016

Clubgebouw voor Universiteit van Tilburg

21 juni 2011

Bouw museumkwartier C-City van start

29 oktober 2014

Shift stelt ruimtelijke verkenning op voor museum Batavialand

26 maart 2019

Eerste fase transformatie klooster Oude Dijk afgerond

9 januari 2020

Wooncomplex Domus Houthaven van Shift architecture krijgt veel collectieve faciliteiten

7 december 2020

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Ontwerp van UNS voor theater in Hongkong onthuld

16 januari, 12:45

Het theater maakt deel uit van het ontwikkelgebied Central Yards in Hongkong.

Space&Matter, Common City en Zenzo winnen tender voor een van de laatste kavels van Centrumeiland in Amsterdam

16 januari, 10:58

Een rondlopend stelsel van galerijen, terrassen en trappen moet de gemeenschapsvorming in het woonblok ondersteunen en een inclusieve leefomgeving vormen waarin LGBTQ+ normen centraal staan.

Maarten Hajer verzorgt 26e Jan Wilslezing

15 januari, 2:34

De oud-directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving bracht vorig jaar samen met Jeroen Oomen het boek Captured Futures uit. Hierin pleit hij voor een culturele benadering van milieupolitiek, die beter inspeelt op de verbeelding.

Team met Studio Prototype en Hollandse Nieuwe renoveert rijkskantoor Maastricht

15 januari, 12:22

Het gebouw, dat oorspronkelijk is ontworpen door Hubert-Jan Henket, moet worden verduurzaamd en aangepast aan de hedendaagse eisen van kantoorgebruik.

Subsidie voor extra woonlagen en splitsing in Gelderland

15 januari, 12:43

Het geld is zowel voor subsidies om te onderzoeken hoe haalbaar zulke projecten zijn als voor het realiseren ervan.

Zuidelijke provincies: in elke provincie een rijksmuseum

15 januari, 11:11

Limburg, Noord-Brabant en Zeeland roepen het Rijk op de rijksmusea en het geld om de rijkscollecties te behouden eerlijker te verdelen over het land.

Zeeland en Rijk onderzoeken samen alternatief voor Zeelandbrug

14 januari, 4:29

De provincie Zeeland en het Rijk gaan samen onderzoek doen naar de mogelijkheden voor vernieuwing of vervanging van de Zeelandbrug.

Katwijk mag na jaren vertraging woonwijk met 5600 huizen bouwen

14 januari, 1:04

De gemeente Katwijk heeft na een jarenlang juridisch proces toestemming gekregen voor de bouw van Valkenhorst.

Europese klimaatdienst: klimaatdoel dreigt al tegen 2030 te sneuvelen

14 januari, 10:31

“De wereld nadert snel de langetermijnlimiet voor de temperatuur die is vastgelegd in de overeenkomst van Parijs”, constateert directeur Carlo Buontempo van Copernicus.

INBO benoemt Fokke de Vries tot partner

13 januari, 2:10

De Vries geeft samen met Trude de Vroomen leiding aan het INBO-filiaal in Heerenveen en werkt zowel in het noorden van het land als daarbuiten aan projecten.

Ga naar het nieuws-archief