Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects en West 8 Urban design & landscape architecture

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects, koepel boven pomp

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects en West 8 Urban design & landscape architecture

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects en West 8 Urban design & landscape architecture, levvel blokken en nieuwe fietsroute

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects en West 8 Urban design & landscape architecture, vismigratierivier

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects en West 8 Urban design & landscape architecture

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects, doorsnede

Afsluitdijk, Benthem Crouwel Architects, render

Bijdrage van Benthem Crouwel Architects en West 8 aan Afsluitdijk voltooid

Gisteren, 15:30

Met de ingebruikname van de nieuwe spuisluizen en het gemaal in Den Oever is ook de bijdrage van Benthem Crouwel Architects en West 8 Urban design & landscape architecture aan de versterking van de Afsluitdijk voltooid. Sinds 2018 werkten de bureaus, binnen het ontwerpteam van Levvel en in opdracht van Rijkswaterstaat, als architect aan de vernieuwing en versterking aan de Afsluitdijk.

Binnen Levvel werkten Benthem Crouwel Architects en West 8 samen met BAM, Van Oord, Rebel en Invesis. Paul de Ruiter en Yttje Feddes zijn namens Rijkswaterstaat verantwoordelijk voor het beeldkwaliteitsplan.

Architectonische vormgeving
Gedurende de afgelopen acht jaar werd de dijk over de volle lengte versterkt en twee meter verhoogd. Ook werden er extra spuisluizen, nieuwe pompgemalen, twee nieuwe keersluizen, een doorlaat voor vismigratie en een nieuw fietspad aan de zeezijde aangelegd.

Binnen het ontwerpteam was Benthem Crouwel Architects verantwoordelijk voor de architectonische vormgeving van de Afsluitdijk als civiel-waterbouwkundig object en voor de integrale architectonische kwaliteit van het geheel. In haar eigen bewoordingen is daarbij het 32 kilometer lange waterbouwkundige icoon teruggebracht tot de essentie.

Landschappelijke vormgeving
West 8 Urban design & landscape architecture was gedurende deze periode verantwoordelijk voor het algemene landschapsontwerp van het project en werkte daarbij nauw samen met het multidisciplinaire team en de ingenieursbureaus.

Het bureau ontwierp aan de historische kazematteneilanden, alsmede aan een aantal andere, monumentale en bijzondere elementen op de dijk. Tevens was West 8 betrokken bij het versterken van de landschappelijke, lineaire structuur van de dijk, in het bijzonder in combinatie met het nieuwe fietspad langs de Waddenzee.

Het bureau benadrukt dat bij dit alles steeds de menselijke ervaring en placemaking in relatie tot de monumentale infrastructuur van de dijk centraal stonden.

Masterplan
Het masterplan beeldkwaliteit werd door Paul de Ruiter en Yttje Feddes opgesteld. Samen met de ingenieurs van Rijkswaterstaat en waterbouwkundigen maakten zijn vervolgens een referentieontwerp voor de versterking van de dijk en de (nieuwe) spuicomplexen, maar ook voor het ontwerp van de vismigratierivier.

De Ruiter en Feddes vertaalden die referentieontwerpen vervolgens in aanbestedingsstukken voor de uitvoeringsconsortia. In de daaropvolgende uitvoering hadden De Ruiter en Feddes een superviserende rol bij de controle van de bouw volgens het programma van eisen.

De Ruiter en Feddes blijven nog betrokken bij nieuwe opgaves van de Afsluitdijk, zoals de vervolmaking van de vismigratierivier, het beeldkwaliteitsplan voor Breezanddijk, en de nieuwe spuiopgave voor de afvoer van het IJsselmeer door klimaatverandering.

Essentieel
De essentie van deze dijk was sinds 1932, voor de goede verstaande verstaander, de bescherming van grote delen van Nederland tegen overstromingen. Maar klimaatverandering en de daardoor stijgende zeespiegel maakten ingrijpen noodzakelijk. Een aanpassing die inmiddels ook voor andere onderdelen van de Deltawerken wordt voorzien.

Nu is de dijk versterkt en aangepast om bescherming te bieden aan de directe gevolgen van uitzonderlijke storm en bijbehorende zeewaterstijging. Rijkswaterstaat hanteert daarbij een kansberekening voor een dergelijke storm van één op tienduizend per jaar. Op die termijn lijkt de overeengekomen 25 jaar waarin Levvel nog verantwoordelijk is voor het onderhoud dan weer best kort.

Geheel
Bij de ontwerpopgave stond, naast de evidente hoofdfunctie van een dijk, de iconische en monumentale gevoelswaarde van de Afsluitdijk centraal. Bij zijn aandeel koos Benthem Crouwel Architects, naar eigen zeggen, steeds voor een minimalistische en uniforme ontwerpaanpak waarmee het ruim dertig kilometer lange waterbouwkundige object, met de verschillende kunstwerken, meer tot één geheel werd gebracht.

Mede door de ondersteunende techniek verhuld vorm te geven kon de elementaire dijk zichtbaar en beleefbaar blijven, aldus het bureau.

In de woorden van Daniel Jongtien, architect en partner bij Benthem Crouwel Architects: "Juist door de visuele ruis weg te ontwerpen wordt zichtbaar waar het om gaat: de bescherming van Nederland. De kracht en essentie van het ontwerp liggen in het minimaliseren en abstraheren van de architectuur tot een spectaculaire eenvoud, die het monumentale karakter van de Afsluitdijk versterkt en de beleving van de primaire functie ervan vergroot."

Data
De zes glazen koepels over de megapompen in de dijk lijken een uitzondering op het gevolgde ontwerpcredo. Ze behoren zeker tot de meer zichtbare architectonische elementen op de vernieuwde Afsluitdijk. Dat naast een aantal behouden architectonische objecten en een aantal nieuw volumes die voortkomen uit een nieuwe, toegevoegde functies van de dijk.

Zoals wel vaker bij waterbouwkundige projecten zijn het ook hier de bijbehorend data die de waarde en betekenis extra onderstrepen. Zo weegt elke koepel dertig ton en heeft een doorsnede van negen en een hoogte van vier meter. De pompen onder de koepels zijn bijna twaalf meter hoog en kunnen gezamenlijk, draaiend op volle toeren, 275.000 liter water per seconde afvoeren. De koepels zijn zo ontworpen dat een pomp bij een eventuele storing relatief eenvoudig vervangen kan worden.

Toevoegingen
Om de waterdoorstroom tussen het IJsselmeer en de Waddenzee te kunnen reguleren is het spuicomplex bij Den Oever uitgebreid met twee nieuwe spuisluizen met elk vier spuikokers. Bij hoogwater in de Waddenzee is spuien echter niet mogelijk. Daarvoor is het aanvullende gemaal met zes pompen gebouwd. Deze nieuwe spuisluizen zijn geïntegreerd in de bestaande, monumentale Stevinsluizen.

Om de migratieroute tussen de watermassa’s aan weerszijden van de dijk te herstellen, is een vismigratierivier van vijftien meter breed in het klassieke dijklichaam aangebracht. Het creëren van een artificieel gat in een dijk was voor de oorspronkelijke ingenieurs natuurlijk een doodzonde. Maar met de veranderde kennis van en aandacht voor een duurzame leefomgeving voor vissen werd een ingenieuze manier bedacht om hun leefgebied uit te breiden. De vismigratierivier zal over enige tijd ook te bezoeken zijn als onderdeel van de een 'dagje Afsluitluitdijk'.

Beleving
Want de dijk als beleving is nadrukkelijk een nieuw ontwerpaspect geweest, wederom na de primaire functie als waterkering. Daarvan getuigen ook de nieuwe fiets- en wandelroute aan de zijde van de Waddenzee en een aantal nieuwe uitkijkplateaus annex pleinen.

Bij het Vlieter, halverwege de dijk, ontwierp Benthem Crouwel een verzorgingsplaats en loopbrug. Een zonnepark bij Den Oever, in waaiervorm aangelegd met daartussen ruimte voor bodembegroeiing, levert stroom aan de diverse installaties in en op de dijk.

Voor de wat meer vakgedreven bezoekers van de vernieuwde dijk vormen de 75.000 Levvel blokken van 6.500 kilo per stuk een attractie op zich. De vorm van het blok breekt de golfslag, is efficiënter te leggen en bevat 25 procent minder beton dan vergelijkbare blokken uit een eerdere tijd. Bij de productie is bovendien 56 procent minder uitstoot aan CO2 gemeten.

Trefwoorden

deltawerken west 8 dijk rijkswaterstaat afsluitdijk yttje feddes zeespiegelstijging west 8 urban design & landscape architecture benthem crouwel architects levvel ontwerpteam paul de ruiter

1	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober
2	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
3	Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026 maandag, 5 oktober
4	Arons en Gelauff herontwikkelt fabrieksterrein met woonhof en brandweerkazerne dinsdag, 6 oktober
5	Woonblokken met sociale huurwoningen op Harley-locatie Breda voltooid dinsdag, 6 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Zes glazen koepels geplaatst op pompen nieuw gemaal Afsluitdijk

6 juni 2024

Restauratie en uitbreiding van Vlietermonument op Afsluitdijk gestart

13 april 2023

Rijkswaterstaat schikt geschil Afsluitdijk voor 238 miljoen euro

23 mei 2022

‘Fouten in opdracht Afsluitdijk waren al jaar voor renovatie bekend’

20 mei 2022

Vertraging renovatie Afsluitdijk 'kras op reputatie ministerie'

2 december 2020

Renovatie Afsluitdijk neemt zeker drie jaar langer in beslag

5 november 2020

Versterking Afsluitdijk officieel gestart

1 april 2019

West 8 en Benthem Crouwel presenteren ontwerp vernieuwde Afsluitdijk

2 mei 2018

'Bouw van Afsluitdijk zou nu niet meer kunnen'

21 maart 2018

Opknapbeurt Afsluitdijk definitief naar BAM en Van Oord

16 maart 2018

Lichtpoort, Windvogel en Glowing Nature – Studio Roosegaarde voegt lichtkunst toe aan Afsluitdijk

17 november 2017

Toon alles

Andere nieuwsberichten

The Natural Pavilion wordt verplaatst naar Evoluonpark in Eindhoven

Gisteren, 14:16

The Natural Pavilion, gebouwd voor de Floriade Expo 2022 in Almere, wordt verplaatst naar Eindhoven. Hier krijgt het houten, remontabele gebouw een nieuwe bestemming als Ontdekfabriek 2.0, op het terrein van het Evoluon.

Powerhouse Company presenteert opgeleverd KJ in Den Haag

Gisteren, 12:28

Het woongebouw met ruim 390 woningen en het prominente, golvende houten plafond verrees direct naast station Den Haag Centraal.

Koninklijke troon tijdelijk te zien waar Pierre Cuypers hem maakte

Gisteren, 10:54

Vanaf komende dinsdag is de koninklijke troon te zien in de stad waar die gemaakt is. Het Cuypershuis in Roermond toont de door architect Pierre Cuypers ontworpen troon, als onderdeel van de tentoonstelling Van Maker tot Majesteit.

Marianne Loof wordt nieuwe voorzitter van de BNA

Gisteren, 08:30

Per 1 januari volgt zij Jeroen de Willigen op, die is aangesteld als stadsbouwmeester van Antwerpen. Loof is een van de oprichters en vijf partners van LEVS architecten.

Zuid-Holland slaat alarm: tekort aan sociale huurwoningen groeit

Gisteren, 16:14

Hoewel bijna de helft van de Zuid-Hollanders qua inkomen in aanmerking komt voor een sociale huurwoning, heeft de provincie verhoudingsgewijs steeds minder van zulke huizen.