Copyright: Het Grote Transformatiecongres (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Opening door Michiel van Raaij (Architectenweb) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing Paul Diederen (diederendirrix) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing Paul Diederen (diederendirrix) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing door Johan Anrys (51N4E) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing door Johan Anrys (51N4E) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Koffie en thee (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Interview met Teun van de Keuken en Roland Duong (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Interview met Teun van de Keuken en Roland Duong (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Vraag uit de zaal (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Pitch door Maarten van Poelgeest (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Einddebat (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Het Grote Transformatiecongres (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Opening door Michiel van Raaij (Architectenweb) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing Paul Diederen (diederendirrix) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing Paul Diederen (diederendirrix) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing door Johan Anrys (51N4E) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Lezing door Johan Anrys (51N4E) (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Koffie en thee (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Interview met Teun van de Keuken en Roland Duong (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Interview met Teun van de Keuken en Roland Duong (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Vraag uit de zaal (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Pitch door Maarten van Poelgeest (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)
Copyright: Einddebat (grafie Thea van den Heuvel/DAPh)

Het Grote Transformatiecongres groot succes

19 april 2013, 18:18
Het Grote Transformatiecongres, dat Architectenweb woensdag 17 april in Trouw Amsterdam heeft gehouden, was een groot succes. Een kort (beeld)verslag.

Na een kort openingswoord door Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, gaf Bjarne Mastenbroek (SeARCH) de aftrap voor het congres. Na twee decennia van grootschalige stadsuitbreidingen, de ene nog gekker dan de andere, ziet Mastenbroek in zijn eigen werk de afgelopen jaren een verschuiving richting transformatieopgaven. De bestaande bebouwing behandelt hij daarbij met respect, al probeert hij die bebouwing zelf en met nieuwbouw ook te verbeteren. Een sterk voorbeeld hierbij is de transformatie van een oude boerderij tot congrescentrum in Denemarken: de Favrholm Campus.

Paul Diederen (diederendirrix) vertelde hierna over de transformatie die Eindhoven de afgelopen decennia heeft doorgemaakt van industriestad tot kennisstad en hoe hij hier in zijn eigen ontwerpen op inspeelt. In zijn stedenbouwkundig ontwerp voor Strijp R heeft Diederen veel ruimte gemaakt voor groen en minder ruimte voor de auto. De kleinschalige buurt zal straks de ideale woonomgeving vormen voor de ‘autistische’ ingenieurs die bedrijven als ASML aantrekt. Even verderop is een oude radiofabriek naar ontwerp van Diederen getransformeerd tot een gebouw dat voorlopig kleine lofts bevat, maar op termijn weer doorgetransformeerd zal worden tot gebouw met grotere woon-werkunits. Het complex is vernoemd naar een van de oprichters van Philips:
Gebouw Anton.

Als hoofdsponsor van de themaperiode ‘Transformatie’ kreeg Reynaers hierna kort de gelegenheid om zijn visie op het thema te presenteren. Hans van der Looij, marketing manager van Reynaers, vertelde hoe het bedrijf met speciale, slanke aluminiumprofielen inspeelt op de wens om bij de transformatie van negentiende-eeuws industrieel erfgoed de oude uitstraling terug te brengen, maar tegelijkertijd een qua prestaties eigentijdse gevel te realiseren.

Johan Anrys (51N4E): ontwerpen voor permanente transformatie
De keynote
van het congres werd verzorgd door Johan Anrys van het Brusselse architectenbureau 51N4E, die een wervelend betoog hield voor een architect die zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid veel serieuzer neemt. Er zijn weinig bureaus die de opgaven waaraan het werkt zo weten te doorgronden als 51N4E. Er zijn ook weinig bureaus die zo ver willen gaan als 51N4E dat doet. Het is de taak van een architect om de vraag van een opdrachtgever ter discussie te stellen, vindt Anrys. De werkelijke vraag is vaak een andere. Om die boven tafel te krijgen moet je als architect soms de confrontatie met een opdrachtgever aan. Met de juiste vraag kan echter ook het juiste antwoord geformuleerd worden. Het consequent hoge niveau van het werk dat 51N4E de afgelopen jaren heeft gerealiseerd, illustreert de kracht van deze werkwijze.

Veel van de projecten waar 51N4E aan werkt zijn transformatieopgaven. De ervaring hiermee heeft de architectuuropvatting van het bureau sterk beïnvloed. Gebouwen worden permanent getransformeerd, stelt Anrys. Het is de taak van de architect om hier in zijn ontwerp rekening mee te houden. Als architect kun je geen eindbeeld meer ontwerpen, vind hij, je moet een kader ontwerpen dat een permanente transformatie toelaat. Als voorbeeld noemde Anrys de vierkantshoeven die in België veel voorkomen. Door de jaren heen hebben deze rond een hof gebouwde boerderijen vaak allerlei functies vervuld. Voor een vierkantshoeve waar hij zelf bij betrokken is werkt Anrys inmiddels aan de zoveelste transformatie. De structuur van de vierkantshoeven staat die permanente transformatie toe. Waar die er nog niet is, ontwerpt 51N4E die zelf. De architectuur geeft Anrys daarbij het liefst enige onbepaaldheid mee. De overmaat, structuur en afwerking van een project als C-Mine in Genk maakt het mogelijk dat de ruimtes in dat project op allerlei onverwachte manieren gebruikt worden. In het theatergebouw worden ook (bedrijfs-)feesten gehouden en zelfs bruiloften gevierd. Een architectuur met een zekere onbepaaldheid maakt dat mogelijk.

Hierna was het woord aan Tess Broekmans (Urhahn Urban Design), die vertelde zij als stedenbouwkundige gebiedstransformaties begeleidt. Zowel bij de transformatie van de Binckhorst in Den Haag als bij de transformatie van Oostenburg in Amsterdam was het stedenbouwkundig plan volgens haar snel gemaakt. Het mobiliseren van de stakeholders in en om de gebieden neemt veel meer tijd in beslag, maar zal volgens Broekmans uiteindelijk zeer levendige gebieden opleveren met een rijke mix aan programma’s.

De Slag om Nederland: opkomst van bottom-up ontwikkelingen
Na de lunch interviewde Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, Teun van de Keuken en Roland Duong, producenten en presentatoren van het VPRO-televisieprogramma De Slag om Nederland. Van de Keuken en Duong vertelden dat zij een jaar geleden gevraagd waren om een programma over ruimtelijke ordening te maken. Omdat ze vreesden dat ‘ruimtelijke ordening’ als woord een te klein publiek zou aantrekken, hebben ze dat label in de titel van het programma, maar ook in het programma zelf, steeds consequent vermeden. Tot dit congres, lachten ze.

In het jaar dat ze het programma nu maken hebben ze naast vele misstanden ook positieve ontwikkelingen gezien. Zo worden steeds meer gebieden bottom-up ontwikkeld. Met meer inspraak van bewoners, of zelf gebouwd door bewoners. Zo ontstaan levendiger gebieden die beter aansluiten op de wensen van bewoners en bovendien goedkoper zijn om te bouwen. De positieve ontwikkelingen moeten we op het moment dat de economie aantrekt vasthouden, waarschuwden Van de Keuken en Duong. Architecten moeten daarbij wat hen betreft ook echt uit hun ivoren toren afdalen. Architecten zullen het monopolie op de goede smaak, zoals dat via de welstand op veel plaatsen nog is gezekerd, moeten laten varen. De beoordeling van wat wel en niet mooi hoort volgens Van de Keuken en Duong in deze tijd niet alleen meer bij architecten te liggen. Dat moet democratischer.

In haar lezing belichtte Sylvia Pijnenborg (BOEi) de transformatie van gebouwen van de kant van de ontwikkelaar. Verschillende projecten passeerden de revue, waaronder de transformatie van de Caballero Fabriek in Den Haag – haar eerste transformatieproject, en de transformatie van de Zeep Fabriek in Amersfoort.

Einddebat: over de grenzen van de eigen discipline heenkijken
Voorafgaand aan het einddebat van het congres gaven de deelnemers aan het debat een pitch waarin ze hun positie introduceerden. Op het podium verschenen achtereenvolgens: Paul Oudeman (kantorenloods Amsterdam), Eric-Jan de Rooij (Lingotto), Marloes van Heteren (CUBE architecten), Menno Kooistra (Leegstand van Zaken), Wessel de Jonge (Wessel de Jonge architecten), Tymon Ros (OeverZaaijer)
en Maarten van Poelgeest (wethouder Amsterdam).

Tymon Ros, architect en conceptontwikkelaar bij OeverZaaijer, pleitte net als Johan Anrys eerder op de dag had gedaan, voor gebouwen die een dermate flexibele structuur dat ze eenvoudig verschillende programma’s kunnen huisvesten. Met verschillende praktijkvoorbeelden liet hij zien dat sommige gebouwen al binnen enkele jaren na oplevering een nieuw programma krijgen. Daar kun je maar beter op voorbereid zijn, stelde Ros.

In zijn pitch lichtte Maarten van Poelgeest, wethouder Ruimtelijke Ordening bij de Gemeente Amsterdam, enkele van de instrumenten toe die hij tot zijn beschikking heeft om de oplopende leegstand in Amsterdam tegen te gaan en transformatie te stimuleren. Het jaarlijks uitnodigen van de eigenaren van de grootste leegstaande gebouwen in de stad is een behoorlijk effectieve, vertelde Van Poelgeest. Stevige ‘stokken’ achter de deur had hij echter ook, waaronder de gemeentelijke leegstandsverordening. Door flexibeler bestemmingsplannen hoopt Van Poelgeest transformatie daarbij ook eenvoudiger te maken. Een deel van Amsterdam Zuidoost heeft al zo’n nieuw bestemmingsplan gekregen.

In het einddebat nuanceerde de architecten, ontwikkelaars en vertegenwoordigers van de gemeente hun eigen bijdragen aan de transformatie van gebouwen en gebieden. Sommige transformatie kunnen ook zonder een architect, vond Wessel de Jonge (Wessel de Jonge architecten). Sommige transformaties kunnen ook zonder ontwikkelaar, vond Marloes van Heteren (CUBE architecten). Een goede architect weet echter veel van bouwen, stelde De Jonge, en kan daarom bij veel transformaties een sleutelrol vervullen. De transformatie van het GAK-gebouw, die hij zelf heeft ontworpen, noemde hij hier als voorbeeld. Een goede ontwikkelaar, vervolgde Eric-Jan de Rooij (Lingotto), investeert mee in een project en brengt waardevolle expertise in wat betreft de exploitatie van een gebouw. Alle panelleden vonden dat de gebruiker meer zeggenschap moest krijgen over het eindproduct, maar waarschuwden dat de gebruiker vaak wisselt. Daar moet je je als architect dus niet blind op starten, vond Van Heteren.

Het positieve aan de huidige tijd, stelde Paul Oudeman (kantorenloods Amsterdam) tenslotte, is dat iedere partij in het bouwproces over de grenzen van zijn eigen discipline heenkijkt. Ontwikkelaars worden creatiever en nemen meer risico, architecten worden ondernemender en nemen vaker initiatief. Het was een opmerking die de optimistische toonzetting van het congres goed illustreerde. Om de transformatieopgave werkelijk aan te gaan zullen architecten zich echt anders moeten opstellen: ondernemender, analytischer, creatiever. Daarbij is het echter ook een opgave die ongelofelijk veel kansen biedt voor het architectonisch ontwerp. Reden genoeg om optimistisch te zijn over de toekomst van dit mooie vak.

Meer foto’s van Het Grote Transformatiecongres zijn te vinden op de Facebook-pagina van Architectenweb.

Speciale editie van Architectenweb magazine
Half mei zal een speciale editie van Architectenweb magazine verschijnen rond het thema ‘Transformatie’. In dit magazine is een uitgebreid interview met Johan Anrys (51N4E) te vinden, net als een samenvatting van het interview met Teun van de Keuken en Roland Duong (De Slag om Nederland). Verder zal in dit magazine onder meer ingezoomd op het ontwerp van diederendirrix’ voor Gebouw Anton op Strijp S in Eindhoven en het ontwerp van The Cloud Collective voor het Polaroidterrein in Enschede.

Themaperiode 'Transformatie'
Het Grote Transformatiecongres maakt onderdeel uit van de themaperiode 'Transformatie', die Architectenweb het eerste kwartaal van dit jaar houdt. Het thema ‘Transformatie’ wordt door de redactie van Architectenweb crossmediaal uitgewerkt, met een serie artikelen op Architectenweb.nl, een congres, twee architectenontbijten, discussies op social media zoals Twitter en LinkedIn, en een speciale editie van Architectenweb magazine.

De themaperiode ‘Transformatie’ wordt mede mogelijk gemaakt door Reynaers, Tata Steel, KONE, 3M, Espero en Nationaal Programma Herbestemming.

Andere nieuwsberichten

Winkel- en wooncomplex De Gaard in Utrecht uitgebreid en opgefrist

Gisteren, 15:43

Nieuw Slingeland Ziekenhuis 'te gast in het landschap'

Gisteren, 15:24

Ruimtelijk werk van Gijs Van Vaerenbergh als vervreemdende ingreep

Gisteren, 13:49

In stationsgebied Tilburg is bouw gestart van woontoren naar ontwerp van Happel Cornelisse Verhoeven

Gisteren, 12:25

Nominaties eerste Haagse Openbare ruimte Prijs bekend

Gisteren, 10:35

Miljoenenclaim voor BAM na instorting parkeergarage Eindhoven

Gisteren, 09:26

Raad Utrecht stemt voor omstreden windmolens in groene polders

10 juli, 9:48

'Groot deel monumentensubsidie naar kerken'

10 juli, 9:17

‘Bijdrage gemeente aan stadion Feyenoord onvoldoende onderbouwd’

9 juli, 5:26

Nieuw onderzoek naar eeuwenoude graven onder Binnenhof

9 juli, 10:16
Reynaers B.V.
Jansenbyods
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer (voorheen Alcoa)
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
iGuzzini
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
KONE Liften en Roltrappen en Deursystemen
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederlands B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Mobelli Soft Seating- True Design
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan