Verkeersleiding staat stevig tussen de sporen

4 juni 2015, 17:09

ProRail heeft vanochtend zijn nieuwe verkeersleidingspost bij Utrecht geopend. de Jong Gortemaker Algra architecten en ingenieurs (dJGA) is verantwoordelijk voor het bouwkundig, constructief, interieur- en landschapsontwerp van het stoere en dynamisch ogende gebouw. Architectenweb liep met de architecten door het gebouw.

tekst Robert Muis

De verkeersleidingspost staat iets buiten het station Utrecht Centraal, op het voormalige spoorindustrieterrein Cartesiusdriehoek. Door de situering tussen de sporen en de af- en aanrijdende treinen ontstaat er een directe relatie tussen medewerkers en het spoor.

De locatie is door dJGA ook gekozen vanuit die gedachte. Bij de ontwerpwedstrijd voor het gebouw, waarvoor drie bureaus waren uitgenodigd, kon namelijk ook uit verschillende locaties worden gekozen. "Hoewel het voor het werk niet strikt noodzakelijk is, wilden we dat de medewerkers voor het gevoel direct zicht op de sporen hebben", vertelt architect Tycho Saariste. "Om die reden hebben we de ramen rond de seinzaal ook vrij van vakwerk gehouden."

De afgeronde hoeken en de zonweringslamellen rondom geven het gebouw een dynamische uitstraling. Ook de uitkragingen suggereren beweging en snelheid. Voor de lamellen heeft dJGA Cor-Ten-staal gekozen; het materiaal is onderhoudsarm en past bij de industriële omgeving. Door de ruime toepassing van het staal oogt de post bovendien robuust.

Seinzaal
Het gebouw heeft een totaal vloeroppervlak van 4.500 vierkante meter en biedt plek aan circa honderd medewerkers. De seinzaal met een oppervlak van ongeveer 1.000 vierkante meter en een hoogte van 5,20 meter vormt het hart van de verkeersleidingspost. Vanuit deze open, kolomvrije ruimte moet de verkeersleiding het treinverkeer rond Utrecht in goede banen leiden.

Een belangrijke eis van de opdrachtgever was dat de seinzaal opgetild van het maaiveld zou zijn en dat de kantoren op dezelfde verdieping zouden liggen. Voor de begane grond bestaat het programma uit niet veel meer dan de entree en een techniekruimte. Daardoor heeft het gebouw een royale overstek.

De kolomvrije seinzaal rust op een enkele kolom en een 'tafelblad', zo legt Saariste uit. De kolom, bestaande uit een vakwerk van kleinere kolommen, is gecombineerd met een vluchttrap. Het tafelblad is een tussenverdieping met verdiepingshoog vakwerk en de ICT voor de seinzaal.

ICT apart
Het plaatsen van de ICT op een aparte, onderliggende verdieping, heeft een aantal voordelen. Ten eerste wordt het binnenklimaat van de seinzaal niet verstoord door de warmte-uitstraling van de computers. Ten tweede blijft de seinzaal flexibel indeelbaar en kunnen andere werkopstellingen worden gemaakt als daaraan in de toekomst behoefte is.

"Elke negentig centimeter is er een bouwkundige sparing in de vloer, zodat kabels kunnen worden doorgetrokken", zegt Saariste. Hierdoor is onderhoud mogelijk zonder dat het werk van de verkeerleiders wordt verstoord. Bovendien blijft de vloer van de seinzaal snoervrij.

Klimaat en akoestiek
De seinzaal heeft zijn royale hoogte met het oog op de zichtrelatie tussen interieur en exterieur, maar ook om daglicht tot op het midden van de vloer te laten vallen. Opwarming door zonlicht wordt voorkomen door vaste lamellen aan de buitenzijde van de gevel, waarbij de taps toelopende lamellen aan de noordzijde van het gebouw smal zijn en richting de zuidzijde steeds dikker worden.

Vloerverwarming zorgt voor een aangename temperatuur tot zo'n twee meter hoog. Een goede akoestiek in de zaal is bereikt met onder meer een speciaal plafond, spuitwerk en geperforeerde houten wandpanelen.

Aangezien het werk op de verkeersleidingspost 24 per dag, zeven dagen per week doorgaat, moet het gebouw voor de medewerkers niet alleen functioneel zijn, maar ook als een thuis voelen. Direct grenzend aan de seinzaal ligt een 'huiskamer', waar de verkeersleiders kunnen ontspannen. De flinke recreatieruimte biedt diverse zithoeken en een volwaardige keuken.

Interieurelementen
Aan de andere zijde van de verdieping ligt een open kantoorvloer met verschillende typen werkplekken. Ook de inrichting van de kantoorvloer zorgt voor een bijna huiselijke sfeer, met elementen als een ruime houten tafel, planten die (ondersteboven) aan het plafond hangen en zachte vloerbedekking. Pers- en vergadercentra zijn gesitueerd op de bovenste verdieping.

De entreehal heeft een bijzondere blikvanger: een robuuste 'ProRail-rode' balie uit metaal, met afgeronde hoeken. Saariste vertelt dat het niet meeviel om een metalen meubel te laten uitvoeren op de gewenste manier. "Aannemers halen al snel de dubbele kromming eruit of maken een gladde en gepolijste vorm", zegt hij.

"Ik vond uiteindelijk een carosseriebouwer die gespecialiseerd is in de restauratie van klassieke auto's. Hij kon de juiste vormen maken en een industriële uitstraling geven." In dezelfde stijl zijn grote plantenbakken elders in het gebouw toegepast.

Duurzaam
De losse inrichting - afgezien van de ontwerpen van dJGA - en de vloerbedekking zijn 'circulair ingekocht'. De producten zijn (overwegend) gemaakt uit gerecyclede materialen en worden aan het einde van het gebruik teruggehaald door de leveranciers. Het is een van de duurzame keuzes die zijn gemaakt bij de verkeersleidingspost.

Het binnenklimaat wordt duurzaam beheerst door passieve methoden als de lamellen en de toepassing van drievoudig glas. Daarnaast is gebruik gemaakt van hybride koelmachines en liggen op het bovenste dak zonnepanelen. Vloeistofkabels in het dak zorgen voor koeling van de pv-cellen, terwijl de warmte die zij opnemen wordt hergebruikt. De kantoorlaag heeft een vegetatiedak, wat onder meer bijdraagt aan een hogere isolatiewaarde.

Integraal ontwerp
Het architectenbureau heeft ook het omliggende terrein kunnen ontwerpen. Het onderhoudsarme karakter en de industriële uitstraling heeft dJGA hierin zoveel mogelijk doorgezet. Aan de zijde van de kantoren is het terrein ingericht met hergebruikte rails, stootblokken en steen. Aan de entreezijde is ene landschap van brede stenen treden. Ook de twee volledig zwart uitgevoerde energiegebouwen hebben een robuuste uitstraling.

De bouw is uitgevoerd door Visser & Smit Bouw onder directievoering van Arcadis. "Het gehele ontwerp is uitgewerkt in BIM", zegt Saariste. "Dat heeft heel goed gewerkt. Een goed voorbeeld daarvan zijn de stalen lamellen. Zeker bij de rondingen van de gevel zijn de lamellen niet gelijk van vorm, maar bij plaatsing bleken ze perfect op elkaar aan te sluiten." Het 3D-model gaat ook dienst doen bij toekomstig onderhoud.

Trefwoorden

verkeersleidingspost infrastructuur prorail de jong gortemaker algra architecten en ingenieurs verkeersleidingpost djga utrecht

1	Koen van Velsen stopt met zijn bureau maandag, 19 januari
2	Masterplan voor Overvecht Centrum van PosadMaxwan zet in op meer verdichting, groen, levendigheid en inclusiviteit maandag, 19 januari
3	Bouw grootschalige ontwikkeling naast AFAS Live gaat van start dinsdag, 20 januari
4	Plegt-Vos realiseert legeringsgebouwen met duizend bedden voor Defensie vrijdag, 23 januari
5	Een écht gebouw, dat raakt dinsdag, 20 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

dJGA ontwerpt ouderenwoningen in Halle

6 september 2016

OV-terminal Utrecht Centraal officieel geopend

7 december 2016

Nieuwe schoolgebouwen van dJGA geopend

13 juli 2016

Bouw ziekenhuis Maas en Kempen van start

5 januari 2015

Parkeergarage MCS verpakt in bamboe

18 februari 2015

Eerste steen voor school dJGA Dendermonde

28 november 2014

Bouw Vrouw- en Kindziekenhuis Leuven gestart

13 november 2014

Inkrimping school levert nieuw plein op

13 maart 2015

dJGA start adviesbureau voor BIM-diensten

2 juni 2015

Uitbreiding campus Saint-Luc door dJGA en MODULO

30 januari 2018

Overeenkomst voor 'microcity' bij Utrecht Centraal

25 november 2015

Arcadis en Fokkema renoveren NS-kantoor Utrecht

11 oktober 2016

Noordkant stationshal Utrecht Centraal opent

30 juli 2015

Gortemaker Algra Feenstra presenteert ‘digital museum’ voor eeuwjubileum

9 december 2020

Team cepezed ontwerpt verkeersleidingpost ProRail in Barendrecht

11 maart 2021

Bijna volledig herbouwbare voertuigenstalling voor incidentenbestrijding ProRail

23 juni 2022

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Groen licht voor nieuwbouw Theater Lampegiet in Veenendaal

23 januari, 3:29

Het huidige gebouw wordt vervangen door een groter pand op dezelfde locatie. Het ontwerp is gemaakt door MVRDV, in samenwerking met Buro Happold.

CRa doet toekomstig kabinet twaalf aanbevelingen over woningcrisis

23 januari, 2:14

Maak splitsen van woningen vergunningsvrij, kies voor een rechtvaardig grondbeleid en subsidieer nieuwe woon- en ontwikkelvormen zodat ze kunnen worden opgeschaald. Dat zijn enkele van de twaalf aanbevelingen die het CRa doet aan de nieuwe regering.

Voorlopig ontwerp van KRFT voor kindcentrum in Uithoorn gepresenteerd

23 januari, 1:20

De gemeente Uithoorn selecteerde KRFT eerder als winnend ontwerpteam na een Europese aanbesteding

Plegt-Vos realiseert legeringsgebouwen met duizend bedden voor Defensie

23 januari, 10:49

Bouwbedrijf Plegt-Vos gaat meerdere legeringsgebouwen met in totaal duizend bedden voor Defensie bouwen. Dit jaar wordt op Vliegbasis Leeuwarden gestart met het eerste, waarin plaats is voor zestig militairen.