Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Kirsten Schipper
Boekcover 'Meer ruimte voor architectuur - Over architectuurbeleid en bouwcultuur'
Copyright: Architectura & Natura
Kirsten Schipper: “Sterke bouwcultuur draagt bij aan betere samenleving”
14 juli, 9:30
Architectuurhistoricus Kirsten Schipper heeft een boek geschreven over de geschiedenis van architectuurbeleid in Nederland. In
Meer ruimte voor architectuur - Over architectuurbeleid en bouwcultuur
richt ze zich met name op de afgelopen 35 jaar, waarin eerst architectuurbeleid werd opgetuigd, om vervolgens weer te worden afgebroken. Architectenweb sprak erover met Schipper. “De culturele component van architectuurbeleid verdient opnieuw aandacht.”
Meer ruimte voor architectuur
verschijnt 2,5 jaar na jouw proefschrift over architectuurbeleid. Moeten we dit boek beschouwen als de publieksversie van je proefschrift of zijn er verschillen?
“Het onderwerp is hetzelfde, maar de opzet is anders en voor een breder publiek. In mijn proefschrift
Architectuur als culturele daad
onderzocht ik de ontwikkeling van het nationale architectuurbeleid en de gedachte dat architectuur niet alleen een technische of economische opgave is, maar ook een culturele verantwoordelijkheid. Ik liet zien hoe bouwen en cultuur vanaf de jaren tachtig op rijksniveau met elkaar werden verbonden, met als doel de kwaliteit van de leefomgeving te versterken. Daarnaast onderzocht ik de historische wortels van dat beleid. Die gaan terug tot het begin van de negentiende eeuw, toen onder koning Lodewijk Napoleon de kwaliteit van de architectuur en de gebouwde omgeving voor het eerst nadrukkelijk een verantwoordelijkheid van de overheid werd. Vanuit het ideaal van volksverheffing werd architectuur gezien als een middel om bij te dragen aan een goede samenleving. Die lange voorgeschiedenis vormt ook een belangrijk onderdeel van
Meer ruimte voor architectuur
.
Voor
Meer ruimte voor architectuur
heb ik het verhaal thematisch opgebouwd in plaats van chronologisch. De kern van het onderzoek is hetzelfde gebleven, maar ik heb het aangevuld met nieuwe accenten, waaronder de manier waarop de Nederlandse architectuur in het buitenland is gepromoot. Daarnaast maken verschillende casestudies het beleid concreet en tastbaar. Zo komen onder meer de Amsterdamse School, het Rijksmuseum, het Nederlands Architectuurinstituut, het stadhuis van Groningen en de Nederlandse traditie van waterbeheer – met projecten als de Deltawerken en Ruimte voor de Rivier – aan bod. Deze voorbeelden laten zien hoe architectuurbeleid in de praktijk vorm krijgt en hoe architectuur heeft bijgedragen aan de identiteit, kwaliteit en internationale uitstraling van Nederland.”
Jouw proefschrift ging met name over de periode 1991-2012, in je boek kijk je ook naar de periode erna. Wat gebeurde er toen?
“2012 is echt een kantelpunt. In de jaren daarvoor was een samenhangend architectuurbeleid opgebouwd, waarin ontwerpkwaliteit, talentontwikkeling, goed opdrachtgeverschap en publieksbereik elkaar versterkten. Maar juist op dat moment veranderde de rol van de overheid fundamenteel. Toen het systeem volwassen begon te worden, trok de overheid zich terug; een trend die al langer gaande was.
Met de opheffing van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (2010) verdween de inhoudelijke verbinding tussen architectuurbeleid en ruimtelijke ordening. Ook verviel de directe betrokkenheid van de rijksbouwmeester, de belangrijkste onafhankelijk adviseur van de overheid op dit gebied en daarom lange tijd de sleutelfiguur in het architectuurbeleid.
Tegelijkertijd kreeg de cultuursector te maken met forse bezuinigingen en werd architectuur ondergebracht in de creatieve industrie. Daardoor verschoof de nadruk steeds meer van de culturele betekenis van architectuur naar de economische waarde ervan.
In het boek laat ik zien dat het architectuurbeleid niet volledig is verdwenen. Ontwerp speelt nog altijd een rol, maar de vraag is of ook de oorspronkelijke culturele ambitie behouden is gebleven. Mijn conclusie is dat juist die culturele component opnieuw aandacht verdient.”
Waar Nederland in 1991 met de eerste architectuurnota
Ruimte voor Architectuur
het startsein gaf voor een internationaal geroemd architectuurbeleid, werd dit in het afgelopen anderhalf decennium dus afgebroken. Wat zijn volgens jou de gevolgen hiervan?
“De grootste verandering is dat architectuur steeds minder als een cultureel en publiek belang wordt benaderd. Het oorspronkelijke architectuurbeleid investeerde in een complete bouwcultuur: in ontwerpers, opdrachtgevers, kennisinstellingen, debat, onderwijs en het betrekken van het publiek. Dat zorgde voor een klimaat waarin kwaliteit kon ontstaan.
Na 2012 bleef een deel van die infrastructuur bestaan, maar wel in een veel kwetsbaardere vorm. Instellingen fuseerden of verdwenen, subsidies kwamen onder druk te staan en architectuur werd steeds vaker beoordeeld op haar economische betekenis. Daarmee wordt ook de lange termijn uit het oog verloren.
Dat is juist nu een probleem. We staan voor grote ruimtelijke opgaven: woningbouw, klimaatverandering, energietransitie en de herbestemming van bestaande gebouwen. Die vragen niet alleen om snelheid of meer vierkante meters, maar ook om kwaliteit. Een goede leefomgeving ontstaat niet vanzelf; daarvoor is een sterke bouwcultuur nodig. En die vraagt om een overheid die bereid is daarin te investeren.”
Je eindigt je boek positiever dan je proefschrift, met voorbeelden van projecten door met name jonge architecten die mede dankzij goed architectuurbeleid zeer geslaagd zijn. Kunnen we hier hoop uit putten voor de toekomst of moet er meer gebeuren?
“Ik eindig inderdaad bewust hoopvoller. Ondanks de afbraak van delen van het architectuurbeleid zie je dat een nieuwe generatie architecten zich moeite getroost om bij te dragen aan een nieuwe bouwcultuur, door niet alleen te ontwerpen aan maatschappelijke vraagstukken, maar zich ook te begeven in debatten en les te geven.
In het boek bespreek ik bijvoorbeeld
TheNewMakers
, opgericht door Pieter Stoutjesdijk, dat circulaire en verplaatsbare woningen ontwikkelt, Maarten van Kesteren, die met de renovatie van MBO-school
Nimeto
laat zien hoe waardevol hergebruik kan zijn, en bureaus als
ORGA
en
Werkstatt
, die laten zien dat biobased bouwen, natuurinclusiviteit en sociale kwaliteit uitstekend samengaan. Veel van deze bureaus hebben zich kunnen ontwikkelen dankzij prijsvragen, talentprogramma's en opdrachten van de overheid.
Tegelijkertijd is talent alleen niet genoeg. Er is ook een overheid nodig die een duidelijke langetermijnvisie heeft op de kwaliteit van de leefomgeving. Inmiddels is er weer een minister voor ruimtelijke ordening en wordt ook het cultuurbestel herzien. Dat biedt een kans om architectuur opnieuw als een zelfstandige culturele discipline te zien, in nauwe samenhang met ruimtelijke ordening en cultureel erfgoed.
Ik hoop dan ook niet zozeer op een terugkeer naar het architectuurbeleid van de jaren negentig, maar op een eigentijdse vorm van beleid. Een beleid dat opnieuw investeert in bouwcultuur, aansluit bij de Europese aandacht voor
Baukultur
en de maatschappelijke opgaven van deze tijd, en architectuur weer ziet als een culturele investering in de toekomst van Nederland.
Dat is precies waarom de overheid hierin een rol heeft. Niet om voor te schrijven hoe architectuur eruit moet zien, maar om voorwaarden te scheppen voor een sterke bouwcultuur: door talentontwikkeling, goed opdrachtgeverschap, debat, onderzoek en voorbeeldprojecten te stimuleren. Dat levert uiteindelijk niet alleen betere gebouwen op, maar ook een betere samenleving.”
Trefwoorden
kirsten schipper
boek
architectuurbeleid
Best gelezen
1
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
vrijdag, 13 november
2
Muntgebouw start tweede leven als multifunctioneel complex
donderdag, 12 november
3
Studioninedots transformeert terrein textielfabriek tot woon- en werkomgeving
donderdag, 12 november
4
Woningbouwproject Verra van MVRDV in Boston opgeleverd
vrijdag, 13 november
5
Tentoonstelling van OMA/AMO onderzoekt rol en betekenis van winkelcentra
vrijdag, 13 november
Gerelateerde nieuwsberichten
CRa: geef ruimtelijke kwaliteit opnieuw sleutelrol in rijksbeleid
25 augustus
Cécilia Gross benoemd tot nieuwe Rijksbouwmeester
26 juni
BNA op zoek naar nieuwe voorzitter
29 juni
Boris Hocks nieuwe provinciaal bouwmeester Groningen
2 september
Natuurplan: veertien vierkante kilometer extra natuur in 2030
28 augustus
CRa pleit voor ingrijpende koerswijziging op woningmarkt
25 juni
Redactie Jaarboek Architectuur in Nederland zoekt projecten voor jubileumeditie
10 augustus
CRa doet toekomstig kabinet twaalf aanbevelingen over woningcrisis
23 januari
Cultuursector komt met beraad voor eigen klimaataanpak
9 juni
Jury maakt shortlist Prix de Rome Architectuur 2026 bekend
16 april
Yesomi Umolu benoemd tot algemeen en artistiek directeur Nieuwe Instituut
10 november 2025
Nieuwe Instituut brengt rijkscollectie architectuur en stedenbouw tot leven in Collection Gallery
15 mei
CRa: geef ruimtelijke kwaliteit opnieuw sleutelrol in rijksbeleid
25 augustus
Cécilia Gross benoemd tot nieuwe Rijksbouwmeester
26 juni
BNA op zoek naar nieuwe voorzitter
29 juni
Boris Hocks nieuwe provinciaal bouwmeester Groningen
2 september
Natuurplan: veertien vierkante kilometer extra natuur in 2030
28 augustus
CRa pleit voor ingrijpende koerswijziging op woningmarkt
25 juni
Redactie Jaarboek Architectuur in Nederland zoekt projecten voor jubileumeditie
10 augustus
CRa doet toekomstig kabinet twaalf aanbevelingen over woningcrisis
23 januari
Cultuursector komt met beraad voor eigen klimaataanpak
9 juni
Jury maakt shortlist Prix de Rome Architectuur 2026 bekend
16 april
Yesomi Umolu benoemd tot algemeen en artistiek directeur Nieuwe Instituut
10 november 2025
Nieuwe Instituut brengt rijkscollectie architectuur en stedenbouw tot leven in Collection Gallery
15 mei
Toon alles
Andere nieuwsberichten
AI-platform helpt bij doorzoeken versnipperde ruimtelijke informatie
36 minuten geleden
Ontwerpers, planologen en ontwikkelaars zijn dagelijks veel tijd kwijt aan het verzamelen van openbare ruimtelijke informatie uit talloze losse loketten, kaarten en beleidsdocumenten.
VO-campus Argonautenweg biedt onderwijs in groene omgeving
2 uur geleden
Aan de Argonautenweg in Rotterdam is een gelijknamige campus voor voortgezet onderwijs in gebruik genomen. DP6 architectuurstudio en Bureau B+B ontwierpen de VO-campus met twee schoolgebouwen in een groen landschap.
Cultuurfonds ondersteunt Geheugenpaviljoen van Studio L A en Kunstpunt Groningen
3 uur geleden
Het Kunstpunt Groningen heeft 100.000 euro van het Cultuurfonds voor de realisatie van het Geheugenpaviljoen van Studio L A in het nieuwe Zuiderplantsoen in Groningen ontvangen.
Woongebouw gerealiseerd op plek waar ooit kantoorpand gepland stond
Vandaag, 11:58
Aan de Marconibaan in Nieuwegein heeft Vocus architecten een woongebouw met 48 appartementen ontworpen. Het gebouw maakt deel uit van de transformatie van Rijnhuizen.
Onderzoeksbureau: groei batterijopslag zet komende jaren door
4 uur geleden
Volgens Dutch New Energy Research verandert de Nederlandse markt voor zonne-energie en batterijopslag snel.
Datacenters verbruikten vorig jaar vijf procent Nederlandse stroom
Vandaag, 09:31
De stijging van het verbruik komt vooral door grote datacenters.
Extra onderzoek ACM naar bouwsector door groei aanbestedingen
Gisteren, 15:17
De grote vraag naar nieuwe woningen en renovatie van wegen en viaducten brengt meer risico's met zich mee op verboden afspraken.
Amsterdam investeert 142 miljoen in schoolgebouwen
Gisteren, 13:02
Met dit geld worden nieuwe scholen gebouwd en bestaande scholen vernieuwd of uitgebreid.
Versneld afscheid fossiel in eerste versie slottekst klimaattop
16 november, 4:07
Ook wordt erin herinnerd aan de eerdere afspraak om ‘een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen’ te maken.
Boskalis-eigenaar HAL mag bouwconcern VolkerWessels overnemen
16 november, 3:28
Investeerder HAL mag bouwconcern VolkerWessels inlijven op voorwaarde dat verschillende bedrijfsonderdelen worden afgestoten.
Ga naar het nieuws-archief
Ronnie Weessies
Redacteur
0
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur