Begane grond

Begane grond, tickets en shop

Vide

Open depots en ateliers

Open depots

Open ateliers

Eregalerij

Expositie Rotterdam in Focus

Expositie Ontwaken in Blauw

Nederlands Fotomuseum opent deuren in gerenoveerd pakhuis Santos

4 februari, 13:23

Aanstaande zaterdag wordt officieel het nieuwe onderkomen van het Nederlands Fotomuseum in het Rotterdamse pakhuis Santos geopend. In het gerenoveerde en opgetopte rijksmonument op Katendrecht toont en beheert het museum een van de grootste museale fotocollecties ter wereld, met een omvang van 6,5 miljoen objecten.

De opening van het Nederlands Fotomuseum volgt ruim een jaar na de oplevering van de restauratie van het uit 1903 stammende rijksmonument. Aanvankelijk zou het museum afgelopen september de deuren openen, maar na het plotselinge vertrek van directeur Birgit Donker liep de inrichting van het pand vertraging op. Maandag maakte het museum in de persoon van ZIppora Elders de aanstelling van een nieuwe algemeen en artistiek directeur bekend.

Pakhuis Santos is gebouwd tussen 1901 en 1902 door de Rotterdamse architecten J.P. Stok Wzn en J.J. Kanters. Vier jaar geleden restauratie en verbouwing naar ontwerp van Renner Hainke Wirth Zirn Architekten uit Hamburg en WDJArchitecten uit Rotterdam. Destijds was het Duitse warenhuis stilwerk de opdrachtgever, maar dat haakte uiteindelijk af als gebruiker, waarna het Nederlands Fotomuseum besloot om zich in het pand te huisvesten.

Nieuwe kroon
Het voormalige koffiepakhuis is gerestaureerd, heringericht en uitgebreid met een nieuwe kroon van geperforeerd aluminium. In het laatstgenoemde bouwdeel bevinden zich kantoren, restaurant ZES en zestien shortstayappartementen. Op de eerste verdieping van het museum vormt de eregalerij van de Nederlandse fotografie het startpunt van het museumbezoek. Deze vaste presentatie toont de ontwikkeling van de fotografie in Nederland, van de uitvinding van het medium rond 1839 tot het huidige digitale tijdperk.

In het hart van het gebouw, op de tweede en derde verdieping, maakt het museum (het werken aan) de collectie en conservering zichtbaar. Daarnaast wordt op de tweede verdieping in wisselende tentoonstellingen de collectie van het museum getoond op een thematische fotowand. De derde verdieping richt zich op het ‘mensenwerk’ achter de collectie, zoals beschrijven, conserveren, onderzoeken en digitaliseren.

Conserveringstools worden afgewisseld met persoonlijke objecten, zoals een koekblik waarin de bekende Nederlandse filmmaker en fotograaf Johan van der Keuken negatiefzakjes met opschriften bewaarde. Ook een video over de binnenkomst van het archief van Ed van der Elsken, dat duizenden objecten beslaat, maakt deze processen inzichtelijk. Glazen wanden bieden op beide verdiepingen een blik achter de schermen van de open depots en open ateliers.

De plaatsing van depot en ateliers is om een aantal redenen tussen de expositievloeren gepland. Ten eerste is de draagkracht van deze verdiepingen groot genoeg voor de depots en zijn de buitenmuren hier nog dik genoeg om bij te dragen aan een alvast consistenter klimaat. Bovendien vormen de depots en de conserveringswerkzaamheden het hart van het museum. Met deze positionering vormen ze dat ook ruimtelijk – en is dat zichtbaar voor het publiek.

Huiskamer voor de fotografie
De vrij toegankelijke begane grond van het museum is ingericht als een ‘huiskamer voor de fotografie’. Bezoekers vinden hier de bibliotheek (met een van de grootste fotoboekencollecties in Europa), de museumwinkel, de ontvangstbalie en Koffiebar Santos. Op deze verdieping is verder een korte film te zien van Fotograaf der Nederlanden Marwan Magroun, speciaal gemaakt voor de heropening. Ook is een authentieke Photoautomat geplaatst: een originele analoge pasfotoautomaat waarin bezoekers zelf een portret kunnen maken.

Santos is een goed voorbeeld van pakhuisarchitectuur uit een periode dat de Rotterdamse haven volop in opbouw was. Het gebouw kent een heldere hoofdvorm en rijk uitgewerkte gevels. Voor de restauratie verkeerde het pakhuis in weliswaar slechte, maar vrijwel oorspronkelijke staat. Het pakhuis telde zes verdiepingen met een gietijzeren kolommenstructuur en was volledig onderkelderd. Om het gewicht van de opgeslagen koffiebalen te dragen zijn de vloeren destijds gemaakt uit twee lagen planken die – elk in andere richting – diagonaal op de balken zijn gelegd. “Dat komt nu heel goed uit”, vertelde oud-directeur Birgit Donker bij de oplevering eind 2024. “Deze vloeren kunnen het fotodepot met 6,5 miljoen objecten dragen.“ De bakstenen buitenmuren zijn per verdieping minder dik en ook de kolommen verjongen per bouwlaag, omdat naar boven toe steeds minder draagkracht nodig was en materiaal duur was.

De rauwe uitstraling van de bestaande metselwerkgevels is uiteraard aan de buitenzijde, maar ook in het interieur behouden. Van isoleren is – behalve bij de depots – afgezien, niet alleen om het karakter van de ruimten te bewaren, maar ook om vochtproblemen bij de oplegging van stalen en houten balken in de buitenmuren te voorkomen. De gevelopeningen, die ooit werden afgesloten met slechts laaddeuren en luiken, zijn voorzien van houten achterzetkozijnen met isolerende beglazing. De naar binnen draaiende laaddeuren zijn iets naar binnen geplaatst, zichtbaar in het interieurbeeldIndien gewenst, zijn de deuren te sluiten om de expositieruimten deels te verduisteren.

In het gebouw zijn nog aardige relicten te ontdekken, die herinneren aan de oorspronkelijke functie en die bij de restauratie zijn behouden. Zo is er op de begane grond een scheidingswand uit Hennebique-beton, een vroege variant gewapend beton, tussen het extra beveiligde entrepot (waar nog niet ingeklaarde koffie en andere waren lagen) en de rest van het pakhuis. Ook bezit de begane grond het hoger geplaatste ‘baashuisje’ en is er op de vijfde verdieping een open haard voor de opzichter. De oorspronkelijke, smalle trappenhuizen tegen de noord- en zuidgevel zijn niet meer bruikbaar, maar blijven vanwege de monumentenstatus behouden.

Vide met nieuwe trappartij
Centraal in het gebouw is een vide met nieuwe trappartij gerealiseerd, van de begane grond tot in de tweelaagse uitbreiding op het oorspronkelijke dak. Deze trappen vormen samen met de nieuwe liften de circulatieroute in het gebouw. Door het glazen dak van de uitbreiding valt daglicht tot diep in de open ruimte. Doordat de vloeropeningen en de trappen per verdieping iets verspringen wordt benadrukt dat hier sprake is van een ingreep in de oorspronkelijke structuur met haar strenge ritme. Daarnaast zijn in het interieur recente toevoegingen in grijs uitgevoerd, afwijkend van de roodbruine kleur van bijvoorbeeld de bestaande kolommen en ijzeren balken.

Ook het nieuw toegevoegde volume wijkt duidelijk af van het oorspronkelijke bakstenen gebouw eronder, mede vanwege de monumentale status van Santos. De uitbreiding vormt een sculpturale kroon, die boven het pakhuis lijkt te zweven. De kroon oogt aan de noord- en zuidzijde als een volume met vouwen, een onregelmatig sheddak waarvan de hoge punten precies boven de laadluiken en voormalige lierhuisjes liggen. Op de plek van de lierhuizen zijn nu bovendien kleine balkons ontworpen. De kroon is voorzien van een semi-transparante gevel, bestaande uit gematteerd goudkleurig, opengewerkt aluminium.

De oude en nieuwe gebouwstructuren raken elkaar niet, maar benadrukken elkaar juist in hun contrast van massieve stevigheid versus transparante lichtheid. In het interieur is bij het nieuwe volume rond de vide en de trap eenzelfde goudkleurige, geperforeerde afwerking toegepast als aan de buitenzijde. Architect Karin Renner van het bureau uit Hamburg omschreef de hedendaagse trap vanuit de optopping als ‘de kus van de nieuwbouw aan het pakhuis’.

Het Nederlands Fotomuseum is het tweede museum in korte tijd dat zijn deuren op Katendrecht opent, na vorig jaar migratiemuseum Fenix.

Trefwoorden

renovatie wdjarchitecten pakhuis santos rotterdam katendrecht pakhuis renner hainke wirth zirn architekten museum nederlands fotomuseum

1	FARO wint tender nieuwe woonwijk in Ravenstein vrijdag, 6 februari
2	Ontsluitingen spelen centrale rol binnen woonblok Hibi in Amstelkwartier woensdag, 11 februari
3	Houten IKEC de Zevensprong vormt rustig onderkomen voor speciaal onderwijs maandag, 9 februari
4	DELVA en De Ceuvel presenteren toekomstplan voor terrein van de Ceuvel Volharding dinsdag, 10 februari
5	Realisatie houtbouw The Ark in woonwijk Overhoeks van start dinsdag, 10 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Nederlands Fotomuseum heropent in februari 2026

10 september 2025

Gerestaureerd pakhuis Santos klaar voor inhuizing van Nederlands Fotomuseum

28 oktober 2024

Hans Wilschut fotografeert gerenoveerd en opgetopt pakhuis Santos

18 juni 2024

Nederlands Fotomuseum verhuist naar voormalig pakhuis Santos

14 juli 2023

Transformatie Rotterdams pakhuis Santos tot designwarenhuis gestart

10 januari 2022

Fenix, kunstmuseum over migratie, opent zijn deuren

15 mei 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Meerdaags evenement over bouwen met aarde aangekondigd

Gisteren, 13:31

In juni zal in Rotterdam een meerdaags evenement plaatsvinden dat gericht is op aarde als bouwmateriaal

Genomineerden eerste Architectuurprijs Vlaanderen bekend

Gisteren, 12:30

Verdeeld over vijf categorieën komen in totaaltwintig projecten in aanmerking voor de prijs.

Amsterdam schrijft internationale architectenprijsvraag uit voor Nationaal Slavernijmuseum

Gisteren, 09:30

De gemeente Amsterdam schrijft donderdag een internationale architectenprijsvraag uit voor het Nationaal Slavernijmuseum. Er wordt gevraagd om een museumgebouw en een park op de kop van het Java-eiland in de hoofdstad.

Groninger Museum belicht cultuurgeschiedenis karakteristieke Groningse baksteen

11 februari, 3:39

Al eeuwenlang bepalen bakstenen, gevormd uit Groningse klei en gebakken tot warme rood-oranje tinten, het uiterlijk van de stad en provincie Groningen.

CPB: bouw voordelen huiseigenaar af om woningzoekende te helpen

Gisteren, 11:30

Dit is volgens het planbureau effectiever dan het extra subsidiëren van woningzoekenden.

Vlaanderen in beroep in rechtszaak om Limburgs tramdebacle

Gisteren, 10:30

Een Nederlandse rechter oordeelde eind vorig jaar dat Vlaanderen aansprakelijk is voor de miljoenen euro's aan kosten die zijn gemaakt voor het project.