Maquette, Kranenburgzijde

Gevel aan de zijde van militair complex

Gevel richting het stadscentrum Harderwijk

Maquette, zijde stadscentrum Harderwijk

Een collectie van binnen- enbuitenkamers

Locatie MESS op Kranenburg

Kranenburg: donker is oud, licht is recent, gearceerd is gesloopt

Plattegrond MESS na transfomatie

MESS, verbouwingen 1948, 1954, 1974, 2024

HOH Architecten transformeert officiersmess in Harderwijk

15 januari 2024, 15:11

In opdracht van de gemeente Harderwijk maakte HOH Architecten het ontwerp voor de transformatie van de officiersmess van het voormalige militaire complex Kranenburg. Broedplaats MESS krijgt een vernieuwd, verduurzaamd en uitgebreid gebouw, waarbij het architectenbureau de huidige en historische kenmerken van het pand versterkt.

De officiersmess is een gemeentelijk monument en een van de laatste tastbare herinneringen aan Harderwijk als garnizoensstad. Vanwege zijn functie als eet- en feestzaal voor hooggeplaatste militairen nam de mess altijd een prominente plek in binnen het complex. Het huidige gebouw kreeg zijn vorm door verbouwingen in 1948, 1954 en 1974. Bij elke verbouwing is het onderscheid tussen de representatieve ‘voorkant’, gericht op het oefenterrein, en de utilitaire ‘achterkant’ versterkt.

Het gebouw heeft daarnaast architectonisch een symmetrische opzet, maar in gebruik en daardoor ook in het interieur is de opzet juist niet symmetrisch. Het zuidelijke deel met de eetzaal was bedoeld voor dagelijks gebruik en had een sober en doelmatig interieur. Het noordelijke gedeelte was bestemd voor feestelijkheden en werd gebruikt door hooggeplaatste militairen; hier is het interieur monumentaal, met een zitje bij de haard, een bijzonder plafond, lambrisering en een ‘generaalsbar’.

Katalysator
Huidige gebruiker van de officiersmess is broedplaats MESS, die een belangrijke sociale en culturele functie in Harderwijk vervult. MESS organiseert evenementen, kunstprojecten, workshops, lezingen, dansavonden en is een proeftuin voor culturele ondernemers.

De gemeente heeft Kranenburg als geheel gekocht van het ministerie van defensie, met de intentie om op het voormalige militaire complex meer dan 200 woningen te realiseren. Voor deze toekomstige ontwikkeling moeten het vernieuwde mess-gebouw en de culturele broedplaats een katalysator zijn. Samen met Mendel Robbers heeft HOH Architecten een intensief participatieproces met de huidige gebruiker, buurtbewoners en de gemeente opgezet en doorlopen; vervolgens is een plan voor de transformatie opgesteld.

Historische tweedeling
Op dit moment verkeert het pand in een slechte bouwkundige staat, vertelt HOH Architecten. Het ontwerp voor de transformatie voorziet in een reeks strategische ruimtelijke aanpassingen, verbouwingen en toevoegingen. Daarbij versterken alle ingrepen de huidige en historische kenmerken, zoals het contrast tussen het representatieve en het functionele gedeelte, legt het architectenbureau uit.

Zo wordt de representatieve gedeelte van de mess nog meer ‘aangekleed’ met het oog op publieke functies zoals een restaurant, bar en danszaal. Het functionele deel wordt meer ‘uitgekleed’ middels een radicale aanpak voor de ateliers, werkplaatsen en een exporuimte, aldus HOH Architecten. De entree vormt vervreemdende plek waarin de ‘gespleten persoonlijkheid’ van het pand nadrukkelijk tot uitdrukking komt en beide sferen tegelijkertijd bestaan. De bezoeker staat bij binnenkomst voor dezelfde keuze als de militairen in het verleden: ‘linksaf of rechtsaf’.

Alzijdig
De grootste architectonische verandering aan het exterieur is de realisatie van een tweede ‘voorkant’. De broedplaats krijgt aan de zonnige westzijde van het gebouw een uitbreiding met een keuken en een restaurant. Die uitbreiding fungeert tegelijkertijd als nieuwe entree, georiënteerd op het stadscentrum.

De oorspronkelijke formele voorkant blijft zich richten op het militaire oefenterrein en de toekomstige bewoners van de nieuwe wijk. Het ontwerp van de buitenruimte vormt een integraal onderdeel van de transformatie en versterkt de nieuwe alzijdigheid van het gebouw.

Verduurzaming
De grootste technische verandering is de verduurzaming van het pand. De gemeente Harderwijk heeft daarbij de nadrukkelijke wens, zoals bij al haar eigen panden, om het gebouw naar de hoogst mogelijke energetische standaard te brengen. In deze transformatie is de ruimtelijke eenheid in het exterieur en de scheiding in het interieur de onderlegger geweest voor het installatie- en verduurzamingsconcept, vertelt HOH Architecten.

De totale schil van het gebouw wordt thermisch verbeterd, waarbij rekening wordt gehouden met de monumentale details van het gebouw. Aan de binnenkant zet het architectenbureau de tweedeling door, waarbij in het formele gedeelte de grootste energetische winst wordt behaald door plaatsing van HR++ monumentenglas en kierdichting. Alle installaties worden weggewerkt achter het monumentale plafond om het oorspronkelijke interieur zoveel mogelijk in zijn waarde te laten.

In het functionelere gedeelte van het pand wordt de grootste energetische winst behaald door het plaatsen van voorzetwanden. Alle nieuwe installaties en ingrepen in dit deel van het gebouw blijven nadrukkelijk in het zicht.

Trefwoorden

mess gemeentelijk monument militair erfgoed harderwijk militair complex horeca officiersmess transformatie hoh architecten broedplaats herbestemming

1	Nominaties Woongebouw van het Jaar 2026 bekend donderdag, 3 september
2	HA-HA transformeert Rotterdamse Julianakerk tot JUUL woensdag, 2 september
3	Hoogbouwcomplex KJ Den Haag opgeleverd vrijdag, 4 september
4	BNLA architecten voorziet Kauwgomballenfabriek van optopping met 65 woningen dinsdag, 1 september
5	Ontwerp voor Danshuis in Rotterdam door MAD gepresenteerd donderdag, 3 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Verdwenen deel Harderwijkse stadsmuur weer zichtbaar gemaakt

28 november 2022

HOH Architecten maakt tentoonstelling in Shibaura House Tokio

18 april 2024

Studio Larkemika transformeert militair gebouw tot woongebouw

20 februari 2024

Winnend plan knipoogt naar Harderwijkse Hanzeverleden

1 april 2020

Omgevingsvergunning verleend voor woonblok Havenhart in Harderwijk

16 juli

HOH Architecten maakt stedenbouwkundige visie voor Wenckebachweg Zuid

29 mei 2024

Stadhuis Harderwijk gemoderniseerd en verduurzaamd

27 november 2017

Tien columns door Jarrik Ouburg over hergebruik in Japan en Nederland

14 november 2025

Tweede prijs voor ontwerp HPP en HOH voor duurzame woontoren Sluisbuurt

21 november 2023

In beeld: Tabula Scripta Tokyo

1 november 2024

Anterieure overeenkomst voor gebiedstransformatie Belcanto-terrein Haarlem

4 april 2023

SVP ontwerpt twee woonblokken binnen transformatie havengebied van Harderwijk

27 maart 2025

Hanami

13 februari 2025

Bouw blok met sociale huurwoningen Amsterdam Oostenburg van start

27 januari 2022

Met Kelbergen 2.0 geeft HOH Architecten voorbeeld van verbetering door verdichting

27 september 2021

Academie van Bouwkunst in Amsterdam bijgepunt naar ontwerp van HOH Architecten

26 augustus

De waarde van tijd

27 maart 2025

Eerste project met modulair bouwsysteem van HOH opgeleverd

8 juni 2020

Onderdoorgang van A10 bij Sloterdijk met spiegeling verbijzonderd

7 mei 2019

Winnaars ontwerpwedstrijd kavel 6 Oostenburg Amsterdam bekend

13 maart 2019

Lijntekening toont gelaagde geschiedenis grachtenpand

23 oktober 2018

Vier bureaus maken ontwerp paviljoen Pinetum Blijdenstein

4 juli 2018

Expositieruimte als coulissenlandschap

7 maart 2018

Woningbouwproject Switi trekt 'verloren strook' alsnog bij de omgeving

11 mei

Woonproject Tree House rijst letterlijk op tussen de bomen

11 juni 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Concrete draagt bij aan herontwikkeling waterfront in Washington DC

1 uur geleden

Het woongebouw Navy Yard Urby is onderdeel van de herontwikkelingswijk Navy Yard aan de oever van de rivier Anacostia.

V8 architects ontwerpt gebouw met sociale woningen in Max Euwe Kwartier

Gisteren, 15:41

Een belangrijk uitgangspunt in het ontwerp is het principe van gelaagdheid, meldt het bureau. De gevel is opgebouwd uit drie duidelijk herkenbare lagen, die elk een eigen karakter en materialisatie hebben.

Bridge of Mountains door NEXT Architects vormt verhoogde route over wisselend landschap

Gisteren, 13:49

Nabij de Zuid-Chinese stad Kunming is de door NEXT architects ontworpen Bridge of Mountains in gebruik genomen. Het betreft een 3,5 kilometer lange verhoogde voetgangers- en fietsbrug tussen de bergen Mingzhen en Changyao die over boomtoppen voert.

Ontwerp voor eerste torens Rijnhaven in Rotterdam onthuld

Gisteren, 09:45

MVSA Architects, Loer Architecten, ZUS en HWKN Architects ontwerpen de eerste torens in de vernieuwde Rijnhaven in Rotterdam. Het multifunctionele project Flow Town bestaat onder meer uit duizend woningen.

Sjoerd Tasseron treedt toe als partner van DAAD Architecten

19 minuten geleden

Tasseron heeft veel ervaring op het gebied van woningbouw, transformatie en restauratie.

Deltacommissaris: forse ingrepen nodig tegen wateroverlast en droogte

Gisteren, 14:33

Om maatschappelijke schade in hele droge of juist natte periodes te beperken, moet Nederland ‘een flinke tand bijzetten’.

Borstbeeld voor Abe Bonnema onthuld in geboortedorp Stiens

Gisteren, 10:36

Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van de beroemde Friese architect is zaterdag een borstbeeld van hem onthuld in zijn geboortedorp Stiens.

Raad Amsterdam krijgt meer transparantie over grote projecten

4 september, 12:19

De raad krijgt voortaan van het stadsbestuur duidelijk en onderbouwd te horen als dat niet op het afgesproken moment met een voortgangsrapportage komt over een groot project, zoals de aanleg van de Oostbrug.