KAW: ‘Alle woningen zorgbestendig’

11 november 2013, 11:07

“Het is belangrijk dat we ouderenzorg niet meer bekijken vanuit de zorgorganisatie, maar vanuit de bewoners”, stelt Reimar von Meding. Een gesprek met architect Von Meding en zorgadviseur Diet Hensums van architectenbureau KAW.

Tekst Lisa Wagemans

Bij het ontwerpen van woon- en zorggebouwen voor ouderen gelooft architectenbureau KAW niet in vaststaande concepten. Het architectenbureau brengt liever ruimtelijke oplossingen en sociale aspecten bij elkaar. Het begint altijd met een grondige analyse van de gebouwde omgeving en de verschillende woonwensen van de buurtbewoners.

Hiervoor onderzocht KAW met SmartAgent de verschillende leefstijlen die mensen met een zorgvraag er op na houden. Smart Agent is gespecialiseerd in de ‘motieven achter het gedrag van mensen’. Met de uitkomsten van dit onderzoek ontwikkelde KAW een methode voor gebouwen en buurten, waardoor veel fijnmaziger kan worden ingegaan op specifieke wensen van een zorgbehoevende doelgroep en de ruimtelijke mogelijkheden van een locatie.

Wil je het wonen en woonwensen centraal stellen, dan moet volgens KAW een beter onderscheid gemaakt worden tussen de woning en de organisatie van zorg. “Het wonen is het belangrijkste”, vertelt Von Meding, “en de zorg moet hier omheen georganiseerd worden, dat gebeurt nu te veel andersom”.

In het project GoudOud in Warffum hebben de dorpsbewoners zelf bepaald hoe zij in de toekomst willen wonen en hun zorg willen ontvangen. Het dorp organiseert de hele care zelf met behulp van professionele zorg, vrijwilligers en een virtueel verzorgingshuis. Dat laatste is een digitaal platform waar zorgvraag en aanbod bij elkaar komen. Zorgadviseur Diet Hensums ondersteunt het dorp bij dit proces. De maatschappelijke urgentie van het bottom-up organiseren van zorg en de voortrekkersrol die het dorp hierin speelt, wordt inmiddels herkend.

Een ander voorbeeld is de woonvorm in Berflo Es Zuid in Hengelo, die KAW heeft ontworpen in opdracht van Woningstichting Welbions voor zorgaanbieder Aveleijn. Dit project huisvest jongvolwassenen met een lichamelijke of verstandelijke beperking. “De bewoners willen zelfstandig kunnen wonen, zonder stigma.”, vertelt Von Meding,
“Het gebouw lijkt daarom een gewoon woongebouw. Er is een normale hoofdentree met brievenbussen en bellenbord en elke bewoner heeft een eigen appartementje met balkon”.

Geldomloop
Volgens Von Meding komen dergelijke concepten nog veel te moeilijk van de grond door de huidige manier waarop zorg wordt geleverd. Zorgorganisaties bekijken een gebouw als institutionele leverancier van zo efficiënt mogelijke zorg. KAW wil juist het wonen voorop stellen. Hiervoor zouden mensen in de toekomst steeds minder afhankelijk moeten kunnen worden van grote zorginstellingen. En hiervoor moeten woningen en wijken minder worden ontworpen als “zorgwijken” maar als woonwijken.

KAW zet zich daarom in om zoveel mogelijk geld in de wijken te houden. Dat geldt nu vooral voor investeringen in energie en duurzaamheid en in de toekomst ook steeds meer voor het geld dat in de zorg omgaat. In Leeuwarden heeft het bureau met een consortium van bedrijven en de buurtbewoners een ‘Wijkbedrijf’ opgericht, voor de verbetering en verduurzaming van de wijk. Er komt een biomassacentrale waarvan bewoners zelf een deel van het onderhoud doen. Het geld dat normaalgesproken naar een energieleverancier gaat blijft zo in de wijk en wordt in nieuwe initiatieven geïnvesteerd.

Energie en zorg komen in dit project bij elkaar in tablets waarmee bewoners hun energieverbruik kunnen bijhouden. Deze worden zo ingericht dat het contact met zorginstanties makkelijker kan. De kans op preventie is zo veel groter, ook omdat bewustwording voor beweging en gezondheid wordt gecombineerd met inzicht in het eigen energiegedrag.

Zorgbestendige woningen
Door een terugtrekkende overheid worden mensen genoodzaakt zo lang mogelijk in hun eigen huis te blijven wonen. Dat is ook wat mensen over het algemeen aangeven het liefste te willen. KAW ziet dan ook de grote uitdaging voor ouderenzorg niet in nieuwe concepten voor ziekenhuizen en verpleeghuizen, maar in de aanpassing van bestaande woningen en wijken.

In Stiens heeft KAW aan een aanpasbaar en zorgbestendig dorp ontworpen. Binnen deze opgave zijn 116 bestaande woningen aangepast en 112 nieuwe woningen in verschillende concepten nieuw gebouwd. Hiervoor heeft KAW een volledig analyse gemaakt van het dorp op het gebied van sociale en fysieke structuren. Zo is bijvoorbeeld uitgezocht wat de straal is waarbinnen een oudere die afhankelijk van zorg is zich nog kan bewegen. Essentiële voorzieningen moeten zich binnen die straal om hun woning bevinden..

Voor ouderen met dementie is een woonvorm naast een oude boerderij ontwikkeld. Met huurwoningen in de vrije sector voor ouderen die zelfstandig willen wonen en 22 levensloopbestendige sociale huurwoningen aan de Burmaniawei.

In Burmaniawei is een nieuw plein ontworpen waar de bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Uit het onderzoek blijkt dat er aan dergelijke ontmoetingspleinen nooit wordt gewoond. Deze pleinen zijn openbaar en de woningen zijn privé, in het dorp is dit strikt gescheiden. Daarom zijn aan het plein geen woningen gesitueerd.

Huidige bebouwing aanpassen
In Stiens heeft KAW ook kennis over bestaande bouw toegepast die in Rotterdam is opgedaan. Samen met gemeente Rotterdam is gekeken naar de huidige woningen en wat nodig is voor de aanpasbaarheid aan zorg. “Dat wordt meestal gezien als een enorm probleem, maar als je goed kijkt, is vaak heel weinig nodig om een woning geschikt te maken om lang in te wonen”, vertelt Von Meding. “Een toilet op de verdieping doet wonderen, zodat ouderen s’ nachts de trap niet af hoeven. De kunst is om dit vervolgens voor elkaar te krijgen, want de belangen zijn klein. De bouw heeft helaas weinig belang bij alleen het plaatsen van toiletten”

“Gezinswoningen kunnen ook worden aangepast voor groepswonen met dementerenden. De groep die echt zware zorg behoeft en niet thuis kan blijven wonen is relatief klein”, vertelt Hensums. Overigens kunnen volgens Hensums ook bepaalde leegstaande gebouwen worden omgebouwd naar zorgwoningen. Daarmee zouden twee actuele problemen te gelijk worden aangepakt. “De bestaande woningen aanpassen ziet niemand nu nog als een echte opgave, want niemand verdient er geld mee. Dit wordt echter de grote zorgopgave van de toekomst”, stelt Von Meding.

Trefwoorden

kaw zorg

1	Realisatie woongebouw Atlas I naast Essalammoskee in Rotterdam-Zuid gestart woensdag, 10 december
2	Architecten tonen voorstellen voor woningbouw in tussenruimtes Wallengebied donderdag, 11 december
3	Gebouwen niet slopen, maar langzaam laten rijpen donderdag, 11 december
4	Nieuwe gebouwen zorgen voor 1.100 woningen in Pompenburg Rotterdam donderdag, 11 december
5	Rijksmuseum krijgt vestiging in nieuw gebouw in Eindhoven donderdag, 11 december

Gerelateerde nieuwsberichten

Bouw woonzorgcomplex Elshof gestart

5 oktober 2015

Ontwerpen voor dementerenden

12 november 2013

Terugblik op 10 interviews over ouderenzorg

15 november 2013

Multifunctioneel gebouw voor Joseph Haydnschool

2 mei 2014

'Verpleeghuizen verspillen miljard per jaar'

6 maart 2015

KAW realiseert appartementen in Berlijn

1 oktober 2014

CKM Leeuwarden officieel geopend

31 oktober 2014

'Oude huurder moet straks eerder verhuizen'

22 april 2014

Brede school KAW inspireert tot bouwconcept

18 april 2014

En route: architect Reimar von Meding (KAW) reist zakelijk met de trein

19 juli 2017

KAW transformeert Spoorzone Oldenburg

14 oktober 2014

Wooncomplex dementerenden in Anna Paulowna

29 november 2013

Woningen Ulft duurzamer dankzij gevel

7 januari 2014

KAW transformeert Erfgoedhuis Coevorden

27 mei 2011

Eerste stap masterplan Bergwijkpark van KAW

9 oktober 2013

KAW ontwerpt mobiele woonbox

23 augustus 2012

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Powerhouse Company en SO-IL delen ontwerp voor toren naast Whitney Museum

2 uur geleden

MVRDV heeft een prijsvraag voor voor een toren naast het Whitney Museum of American Art in New York gewonnen. Powerhouse Company en SO-IL namen ook deel aan de prijsvraag en delen hun ontwerp.

Realisatie woningbouwproject De Bund op Katendrecht van start

4 uur geleden

Maandag is de eerste damwand geslagen voor de realisatie van woningbouwproject De Bund in Rotterdam. Het door KCAP ontworpen complex op Katendrecht bestaat uit twee woontorens met in totaal 482 woningen.

Open Call voor Folly Art Norg 2026

Gisteren, 11:49

Ontwerpers van allerlei pluimage kunnen vanaf vandaag tot en met 28 februari een ontwerp indienen voor een folly die komende zomer mogelijk wordt gerealiseerd tijdens het steeds populairder wordende evenement in het Drentse Norg.

Inschrijving voor Gouden Piramide 2026 geopend

Gisteren, 09:59

Tot en met 15 januari kunnen projecten worden voorgedragen voor de tweejaarlijkse rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap.

Renovatie Helderse vuurtoren Lange Jaap blijkt mogelijk

4 uur geleden

De monumentale vuurtoren Kijkduin in Den Helder, in de volksmond beter bekend als Lange Jaap, wordt gerenoveerd.

Nederland telt voor het eerst meer ouderen dan jongeren

Vandaag, 10:56

Ongeveer 3,76 miljoen mensen zijn 65 jaar of ouder, terwijl er bijna 3,72 miljoen mensen van jonger dan 20 zijn.

KNVB praat verder met Almere en Zeist over nieuw complex

Gisteren, 12:28

Almere en Zeist zijn de overgebleven kandidaten om het nieuwe complex van de KNVB te huisvesten.

Datacenters gebruiken evenveel stroom als twee miljoen woningen

Gisteren, 10:53

De datacenters in Nederland gebruiken steeds meer elektriciteit.

RIVM: verbeterde luchtkwaliteit leidde tot afname sterfte

12 december, 12:27

Een verbeterde luchtkwaliteit heeft ervoor gezorgd dat er tussen 1995 en 2019 een kwart minder mensen zijn overleden na dagen met verhoogde concentraties van luchtverontreinigende stoffen.