Het Kunstmuseum in Den Haag
Copyright: Gerrit Schreurs
De bakstenen gevel van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
De bakstenen gevel van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
De centrale hal van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
De erezaal van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
Plafond van de erezaal
Copyright: Gerrit Schreurs
H.P. Berlage. Maquette Haags Gemeentemuseum, 1919-1920. Vervaardigers: H.P. Berlage en A. Beck (maquettebouwer), in opdracht van Kunstmuseum Den Haag
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Maquette Haags Gemeentemuseum, 1919-1920. Vervaardigers: H.P. Berlage en A. Beck (maquettebouwer), in opdracht van Kunstmuseum Den Haag
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Presentatietekening Haags Gemeentemuseum ‘Langs de vijver’, z.j
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Haags Gemeentemuseum: proefmodel voor lichtinval, z.j. Vervaardiger: H.P. Berlage
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Haags Gemeentemuseum: proefmodel voor lichtinval, z.j. Vervaardiger: H.P. Berlage
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Haags Gemeentemuseum: proefmodel voor lichtinval, z.j. Vervaardiger: H.P. Berlage
Copyright: Het Nieuwe Instituut
Het Kunstmuseum in Den Haag
Copyright: Gerrit Schreurs
De bakstenen gevel van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
De bakstenen gevel van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
De centrale hal van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
De erezaal van het Kunstmuseum
Copyright: Gerrit Schreurs
Plafond van de erezaal
Copyright: Gerrit Schreurs
H.P. Berlage. Maquette Haags Gemeentemuseum, 1919-1920. Vervaardigers: H.P. Berlage en A. Beck (maquettebouwer), in opdracht van Kunstmuseum Den Haag
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Maquette Haags Gemeentemuseum, 1919-1920. Vervaardigers: H.P. Berlage en A. Beck (maquettebouwer), in opdracht van Kunstmuseum Den Haag
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Presentatietekening Haags Gemeentemuseum ‘Langs de vijver’, z.j
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Haags Gemeentemuseum: proefmodel voor lichtinval, z.j. Vervaardiger: H.P. Berlage
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Haags Gemeentemuseum: proefmodel voor lichtinval, z.j. Vervaardiger: H.P. Berlage
Copyright: Het Nieuwe Instituut
H.P. Berlage. Haags Gemeentemuseum: proefmodel voor lichtinval, z.j. Vervaardiger: H.P. Berlage
Copyright: Het Nieuwe Instituut

Kunstmuseum Den Haag: een gedroomd museum, bijgeschaafd door de gemeente

26 februari, 15:03
Vorige week vrijdag is in het Kunstmuseum Den Haag de tentoonstelling Het Gedroomde Museum geopend. Hoewel de expositie over het bekende museumgebouw en diens scheppers vanwege de coronamaatregelen nog niet open is voor het publiek, mocht Architectenweb alvast komen kijken. Het bezoek was zeer de moeite waard, mede vanwege de bijzonder intrigerende maquette van het eerste, niet-uitgevoerde ontwerp uit 1919. “Dat plan werd lyrisch onthaald.”

Het Kunstmuseum in Den Haag wordt gerekend tot de mooiste museumgebouwen ter wereld. Het is zelfs het enige museumgebouw in de wereld dat een eigen objectnummer heeft en tot de collectie van het museum behoort. Toch kon het gebouw bij de opening in 1935 niet op onverdeeld positieve reacties rekenen. Het interieur werd meteen bejubeld, maar de buitenkant moest het ontgelden bij veel mensen. De critici spraken van ‘sigarenkistjesarchitektuur’ en een ‘hokkerig en rommelig geheel van gele stapeldoozen’. En de gevels, die waren bekleed met een alledaags materiaal als baksteen, in plaats van marmer of graniet, en ook nog eens in een kleur die deed denken aan karton of ongeverfd timmerhout. Men dacht eerder aan een fabriek dan een monumentaal kunstcomplex.

“Emil Strasser, de schoonzoon en rechterhand van Berlage die het museum na diens dood in 1934 voltooide, verontschuldigde zich in het Bouwkundig Weekblad zelfs bijna voor het resultaat”, zegt curator Jan de Bruijn, een van de twee curatoren van de tentoonstelling. “Hij schreef zoiets als: het gebouw is van buiten misschien niet zo mooi, maar we moeten het ermee doen. Bij dit museum gaat het vooral om de binnenkant. Daar had hij in zekere zin ook gelijk in.”

Samen met Jet van Overeem heeft De Bruijn ‘Het gedroomde museum’ samengesteld. De expositie draait om het gebouw en diens scheppers, architect Hendrik Petrus Berlage en museumdirecteur Hendrik Enno van Gelder. Het museum, dat verrees op een schooltuintjesperceel in de wijk Zorgvliet, is gerealiseerd volgens hun visie, bijgeschaafd door de gemeente Den Haag. In de tentoonstelling zijn maquettes, tekeningen en foto’s van de bouw (en van het gebouw zelf uiteraard) te zien, evenals bijzonderheden zoals een mockup waarmee de lichtinval in de zalen werd getest. Ook de ervaringen en herinneringen van bezoekers vormen onderdeel van de expositie.

Maquette
De tentoonstelling opent met het hoogtepunt, een uitermate fascinerende gipsen maquette van het eerste ontwerp dat Berlage en Van Gelder hadden gepresenteerd in 1919. Het plan voorzag in twee musea en een stadsgehoorzaal annex concertzaal die ruimte bood aan 2.500 toeschouwers. Het zijn grote ambities, die zich hebben vertaald in een enorm complex. De maquette, het origineel dat door Het Nieuwe Instituut beschikbaar is gesteld, bestaat uit een verzameling volumes rond een vijver. De centrale hal met koepel, die als doel had de bezoeker een ‘gevoel van overweldiging en bezinning’ te bezorgen, vormt het stralende middelpunt van het tamelijk groteske ontwerp.

“Het plan werd lyrisch onthaald”, zegt De Bruijn, “zowel in de gemeenteraad als door het publiek dat in groten getale de bijbehorende tentoonstelling in Pulchri Studio had bezocht. Uiteindelijk stierf het toch een stille dood.” Dat heeft onder meer te maken met de omvang van het complex, dat liefst 1,5 keer zo groot moest worden als het Rijksmuseum, terwijl de collectie van het Haagse museum totaal niet toereikend was. Verder leidden de hoge kosten en het feit dat het plan eerder op de ideeën van twee personen dan op prognoses waren gebaseerd ertoe dat de zaak in een impasse raakte – en pas weer in beweging kwam toen Van Gelder in 1925 solliciteerde bij de gemeente Amsterdam. “Daarna mochten hij en Berlage aan de slag met een nieuw ontwerp, op basis van een aangescherpt plan van eisen door de gemeente Den Haag”, vertelt De Bruijn over de protestactie van de directeur.

Stilte en contemplatie
Vijf jaar later kon dan eindelijk de spade de grond in voor het uiteindelijke museumgebouw, dat drie keer in het oorspronkelijke complex paste en centraler op de kavel kwam te staan. Tot de behouden elementen behoorde de vijver, zij het in een andere vorm en deels als buffer tussen de drukke straat en het museum dat stilte en contemplatie behoefde. De maat van de door critici verfoeide baksteen (11 centimeter) fungeerde als maateenheid voor het gehele museum én hielp verschillende mensen aan het werk in de crisisjaren-dertig. De socialist Berlage had expres voor een ongebruikelijke maat gekozen, zodat de vier miljoen bakstenen via werkverschaffing geproduceerd konden worden.

Ondanks het fraaie vlechtmetselwerk is de gevel van het museum vrij sober. Het ging Berlage vooral om de binnenruimte en de ervaring van de bezoeker, zoals Strasser al aangaf in het Bouwkundig Weekblad. Via de beglaasde pergola treed je een kunsttempel binnen, die imponeert door de prachtige decoraties en bijzondere lichtinval. De relatief kleine zalen met telkens verspringende doorgangen en het ingenieuze gangen- en trappensysteem zorgen er bovendien voor dat bezoekers ook kunnen ontsnappen aan de museale setting; op die manier wilde de architect het fenomeen ‘museummoeheid’ helpen voorkomen.

Levend en bewegend
Dat het museum een kunstwerk op zich is, laten ook de foto’s van Gerrit Schreurs van onder meer de centrale hal en het plafond van de Erezaal zien. Met name de laatstgenoemde foto kan op zichzelf al door voor een schilderij. Ook de foto’s en films van de bouw zijn bijzonder om te zien – en die van de architect zelf. Voor velen is Berlage vooral een naam uit architectuurboeken, best aardig om de man ook eens levend en bewegend te aanschouwen. Hopelijk mogen we gauw weer naar het museum.

Bij nai010 uitgevers is de catalogus van Het Gedroomde Museum verkrijgbaar.
https://vimeo.com/514296065

Andere nieuwsberichten

Bas van der Pol (AIR Rotterdam) voorgedragen als wethouder Tilburg

54 minuten geleden

Boek: de worsteling van een zakenman die uitgroeide tot 'pandjesprins'

3 uur geleden

Heringerichte Coolsingel officieel geopend

Vandaag, 13:13

BOOM Landscape maakt winnend plan voor Delftse Houttuinenplein

Vandaag, 11:44

Esther Kromhout nieuwe directeur van NACO

2 uur geleden

VPRO Tegenlicht zoekt de Woonpionier van 2021

3 uur geleden

TIAFF 2021 geannuleerd

4 uur geleden

Indesem 21 in het teken van thema Datascape

Vandaag, 10:47

Miljarden uit groeifonds naar openbaar vervoer in de Randstad

9 april, 2:22

Utrecht investeert in binnenstad om leegstand weg te werken

9 april, 11:38
Ronnie WeessiesRedacteur
KUBUS BV
Reynaers Aluminium Nederland
Jansenbyods
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco Nederland B.V.
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan