Arnon Grunberg, Nanne de Ru en gespreksleider Michiel van Raaij

Arnon Grunberg

Nanne de Ru

‘Niet alleen architecten maken vuile handen’

6 juni 2012, 11:53

Deze week presenteerde Arnon Grunberg in het Materia Inspiration Centre zijn nieuwe roman ‘De man zonder ziekte’. De schrijver ging daarbij in gesprek met Nanne de Ru, net als de hoofdpersoon uit het verhaal een jonge succesvolle architect. Aan bod kwamen zaken als naïviteit, werken in omstreden landen en morele overwegingen.

‘De man zonder ziekte’ is ontstaan uit een reis naar Irak, die Grunberg twee jaar geleden heeft voltooid. De schrijver wilde, aanvankelijk voor een lezing, over het thema vervreemding schrijven. Het moest geen essay worden, maar een verhaal. De hoofdpersoon werd een jonge Zwitserse architect, die een operagebouw in Bagdad mocht ontwerpen.

“Ik vroeg me af waarom iemand naar Irak zou gaan”, zegt de auteur. “Dat kon iemand zijn die er een gebouw neerzet. Het idee voor een opera in Bagdad vond ik ook realistisch. Ik heb er een groep ontmoet die vrede wilde brengen door middel van kunst. En dat, terwijl er om de drie, vier dagen een bomaanslag werd gepleegd. Ik dacht: als dat soort groeperingen daar bestaan, is er vast ook wel iemand die een opera wil laten bouwen. Vandaar de architect als hoofdpersoon.”

Naïviteit
Het wordt een rampzalige onderneming voor de architect, Samarendra Ambani genaamd. Zijn opdrachtgever blijkt vermoord, zelf belandt ‘Sam’ twee keer in de gevangenis en uiteindelijk gaat hij ten onder. Te midden van alle gebeurtenissen blijft hij erin geloven dat hij als Zwitser en architect onschendbaar is.

Volgens De Ru is Grunberg er in geslaagd de hoofdpersoon als architect neer te zetten. “Er zitten een aantal hele interessante karakteristieken van de architect in. Hij heeft een heel grote ambitie, maar daarin zit een sterke ondertoon van naïviteit. Hij heeft het idee dat je de wereld beter kunt maken en dat hetgeen wat je toevoegt beter is dan wat je aantreft”, zegt de medeoprichter van Powerhouse Company.

“Er zit ook een metaverhaal in, over de positie van de architect in de wereld die almaar uitdijt. De naïviteit waarmee de hoofdpersoon denkt Puccini naar Bagdad te gaan brengen, is typerend voor dit moment in de tijd, waarin het ineens mogelijk is om vanuit het veilige Europa een totaal onbekende wereld in te trekken met zulke ambities. Het boek laat de keerzijde van deze naïviteit zien.”

Grunberg herkent een zekere naïviteit ook bij schrijvers. Net als architecten zijn zij generalisten, die om de zoveel tijd met een totaal andere opgave aan de slag gaan. Een mate van naïviteit is daarbij ook nodig, menen de gesprekspartners. Op die manier kunnen ze een nieuwe situatie ‘onbedorven’ benaderen.

Morele bezwaren
Vanuit het boek wordt echter nog een complicerend aspect aangereikt. De hoofdpersoon reist in het tweede deel van het verhaal naar Dubai, een land dat net als bijvoorbeeld China morele bezwaren oproept bij veel westerlingen. De vraag blijft altijd of een architect er goed aan doet om er opdrachten aan te nemen. Zou De Ru, zoals zijn fictieve vakgenoot, een bibliotheek met ondergrondse bunker willen ontwerpen in de Golfstaat?

“De verleiding is natuurlijk evident. Als je een groot gebouw wint in een land dat je niet kent, is dat al een avontuur op zich. Maar ik zou zelf niet in het Midden-Oosten willen werken, ook omdat ik weinig feeling heb met de manier van zaken doen. In China werk ik wel, maar dat komt doordat de opdrachtgever een oud-student van me is. Dat is een groot verschil, want hij kent me en heeft vertrouwen en geloof in mij.”

Wat betreft de morele aspecten voor werken in dubieuze landen zegt Grunberg zich in een dubbelzinnige positie te bevinden. “Afgelopen herfst is een groep Nederlandse schrijvers naar China gereisd. Omdat mijn werk niet in het Chinees is vertaald, ging ik niet mee. Als ik was uitgenodigd, had ik dat waarschijnlijk wel gedaan. Nu heb ik echter kritiek geleverd op de schrijvers, die hun reis trachtten te rechtvaardigen door bijvoorbeeld te zeggen: het is een groot land en af en toe moet je helpen mensen te alfabetiseren door er op te treden.”

“Wat mij betreft kunnen ze beter zeggen: ik ga er heen om te verkopen en begeef me in een grijs gebied, maar dat doen we allemaal. Niet alleen schrijvers en architecten maken vuile handen. Hoe kun je bijvoorbeeld als toerist ergens naar toe gaan om lekker te zonnen, terwijl even verderop iemand wordt gemarteld? In de praktijk blijkt dus dat de morele positie die ik zou kunnen innemen onhaalbaar is, of ik houd me er zelf ook niet aan.”

Kritische houding
Als Grunberg naar China zou gaan, denkt hij het voor zichzelf te zullen ‘rechtbreien’ door een kritische houding in te nemen ten opzichte van zijn gastheer. Iets soortgelijks deed Rem Koolhaas ook bij zijn omstreden ontwerpopdracht voor het hoofdkantoor van de Chinese staatstelevisie. “Zijn houding was: ik doe het om te kijken of ik wat zou kunnen veranderen en verbeteren, misschien kan ik het verschil maken”, zegt De Ru.

De architect zet zijn vraagtekens bij de opvatting van Koolhaas. “In Europa is een architect een belangrijke vormgever van de civil society. In landen buiten ons continent denkt echter niemand er zo over. Daar zien ze een architect als een ondergeschikte ingenieur, iemand die vormgeeft aan wat de echte mannen bedenken. Je serveert als architect een saus van design en verleiding, maar die stichtelijke kant willen ze helemaal niet van je.”

‘Heel erg cynisch’
Iemand uit het publiek zegt tegen Grunberg dat hij het ‘heel erg cynisch’ vindt van de architect uit het verhaal om een operagebouw te ontwerpen, ter verbetering van een stad die nog altijd geteisterd wordt door onrust en geweld. “Ik denk dat het de vraag is of hier sprake is van naïviteit of cynisme. In welke context kun je bijvoorbeeld wel straffeloos een operagebouw ontwerpen? In Spanje, waar een enorme jeugdwerkloosheid heerst?”

“Het is een zeer grijs vlak, en ik vind niet dat daar een heel eenduidig antwoord op te geven is. Ik denk dat mijn hoofdpersoon niet zo zeer cynisch is, maar hij wel gedreven wordt door de veronderstelling dat het overal Zwitserland is. Hij kan zich niet voorstellen dat er een echt heel andere wereld is, waar andere wetten gelden. En andere regels.”

Architectenweb verloot deze week drie exemplaren van 'De man zonder ziekte'.

Trefwoorden

nanne de ru arnon grunberg

1	Koen van Velsen stopt met zijn bureau maandag, 19 januari
2	Masterplan voor Overvecht Centrum van PosadMaxwan zet in op meer verdichting, groen, levendigheid en inclusiviteit maandag, 19 januari
3	Bouw grootschalige ontwikkeling naast AFAS Live gaat van start dinsdag, 20 januari
4	Een écht gebouw, dat raakt dinsdag, 20 januari
5	Binst Architects ontwerpt nieuw gemeentehuis Middelkerke woensdag, 21 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Avond in De Balie rond de verantwoordelijkheid van architecten wanneer ze voor dictatoriale regimes werken

17 mei 2019

Megaluchthaven Dubai komt er alsnog

9 september 2014

Roman 'Euforie' over architect verschenen

16 november 2012

Meer gedwongen huisuitzettingen in China

11 oktober 2012

Wereldtentoonstelling 2020 in Dubai

28 november 2013

Dubai steekt miljarden in nieuw stadsdistrict

5 september 2016

Video: Architectuur als online totaalervaring

13 september 2013

Architectenweb verloot Ouvertures-app

11 juli 2012

Toneelgroep Amsterdam speelt The Fountainhead

17 april 2014

Grafheuvel hindert Chinees nieuwbouwproject

7 december 2012

‘Geen peil te trekken op Chinese markt’

25 mei 2012

Chinese fraudeur dupeert Nederlandse bureaus

22 mei 2012

Fraude: Nederlanders zien af van ontmoeting met Guiying

24 mei 2012

Opgelichte architect: ‘Wat kon me gebeuren?’

29 mei 2012

‘Fraude Chinese opdrachtgever niet bewezen’

23 mei 2012

Fraude: ook bureaus in andere landen benaderd

24 mei 2012

Arnon Grunberg schrijft over architect

10 mei 2012

Architectenweb host gesprek Grunberg en De Ru

29 mei 2012

Architectenweb verloot roman Arnon Grunberg

5 juni 2012

Powerhouse Company en RAU presenteren Villa L

27 maart 2013

Inspiratiemiddag MooiGietwerk in Amsterdam

19 juni 2012

Nederlandse gebouwde omgeving literair belicht

19 september 2012

Architectuurjaar 2012 (5): Man zonder ziekte

14 december 2012

‘Vrees voor nieuwe vastgoedbubbel Dubai’

16 december 2013

Nanne de Ru benoemd tot directeur The Berlage

16 mei 2013

Art Warehouse bij Schiphol in gebruik genomen

19 november 2013

Toon alles

Andere nieuwsberichten

CRa doet toekomstig kabinet twaalf aanbevelingen over woningcrisis

56 minuten geleden

Maak splitsen van woningen vergunningsvrij, kies voor een rechtvaardig grondbeleid en subsidieer nieuwe woon- en ontwikkelvormen zodat ze kunnen worden opgeschaald. Dat zijn enkele van de twaalf aanbevelingen die het CRa doet aan de nieuwe regering.

Voorlopig ontwerp van KRFT voor kindcentrum in Uithoorn gepresenteerd

1 uur geleden

De gemeente Uithoorn selecteerde KRFT eerder als winnend ontwerpteam na een Europese aanbesteding

Plegt-Vos realiseert legeringsgebouwen met duizend bedden voor Defensie

4 uur geleden

Bouwbedrijf Plegt-Vos gaat meerdere legeringsgebouwen met in totaal duizend bedden voor Defensie bouwen. Dit jaar wordt op Vliegbasis Leeuwarden gestart met het eerste, waarin plaats is voor zestig militairen.