Ontwerp voor Shift Embassy

‘Shift Embassy lijkt sterk op gefaald Mars One-project’

Gisteren, 15:25

Architect Lennart Arpots vraagt zich af of het ambitieuze duurzaamheidsicoon Shift Embassy in Rotterdam wel gerealiseerd gaat worden. Het project doet hem sterk denken aan het gesneefde plan om een kolonie op Mars te stichten. Daarnaast zet hij zijn vraagtekens bij de manier waarop Shift zijn initiatief voor het voetlicht brengt. “Alles waar Shift en zijn partners aan werken is doordrenkt van AI-gegenereerde inhoud.”

Tekst Lennart Arpots

Sinds april is Rotterdam gegrepen door het megalomane idee om een ‘duurzaamheidsicoon’ ter waarde van 240 miljoen euro te bouwen in de Maasstad. Het gebouw, een product van een ontwerpwedstrijd tussen vijf vooraanstaande architectenbureaus, krijgt de vorm van een grote stapel mossige stenen, en bevat tweehonderd hotelkamers, een plantaardig restaurant en een openbaar park ‘waar kunst en ecologie samenkomen’. Het doel? Bezoekers laten ontdekken hoe een mooiere wereld eruit kan zien. Donderdagavond komen initiatiefnemers, ontwerpers, bewoners en anderen samen in een uitverkocht Keilepand om het plan te bespreken.

Het is een controversieel plan: binnen en buiten de architectenwereld wordt de vraag gesteld of dit (een functieloos gebouw van 25.000 vierkante meter) echt is wat een duurzame toekomst nodig heeft. Wouter Vanstiphout wijdde er een kritisch artikel aan in De Architect, maar ook de landelijke media stelden de vraag wat hun lezers van het ontwerp vinden. Winy Maas, enfant terrible van de hedendaagse architectuur, vindt het geweldig dat het ontwerp van zijn bureau zoveel aandacht krijgt. En Don Ritzen, degene die het allemaal heeft bekokstoofd, mag ook in zijn handjes knijpen met zoveel publiciteit.

Mars One
Het doet mij angstaanjagend veel denken aan het controversiële megalomane project van een andere Nederlandse ‘impact entrepreneur’. In 2011 lanceerde Bas Lansdorp het plan om een kolonie te stichten op de planeet Mars. Het was in feite een enkele ruimtereis, hetgeen het plan zeer spraakmakend maakte vanwege het ethische vraagstuk: heb je als initiatiefnemer van een ruimtemissie ook de verantwoordelijkheid je bemanning veilig thuis te brengen?

De bemanning zou worden geworven via online sollicitaties en de reis gefinancierd door de verkoop van televisierechten, wat natuurlijk bijdroeg aan de controverse. Tweehonderdduizend potentiële bemanningsleden meldden zich voor het enkeltje Mars. De televisierechten werden voor hoge bedragen verkocht, want natuurlijk woog het financiële risico van afgelasting niet op tegen de onvoorstelbare marketingpotentie van een realityshow over de eerste reis naar Mars.

Later bleek dat de sollicitanten tijdens de volgende selectierondes voornamelijk werden gestuurd richting het kopen van Mars One merchandise, om zo verder te komen in het proces. Het onhaalbare project werd vervolgens uitgesteld en uitgesteld. Naar eigen zeggen werkte Mars One samen met SpaceX, die dat meermaals heeft ontkend. In 2016 kwam het initiatief via een omweg op de beurs, waar het naar verluidt werd gebruikt voor frauduleuze doeleinden. Mars One stierf begin 2019 een stille dood, en Lansdorp kon vertrekken met driehonderdduizend euro aan gedoneerde fondsen.

Rookgordijnen
Shift Embassy heeft sterke gelijkenis met het gefaalde Mars One-project. Ook hier hebben we het over een onverwacht en wijd gepubliceerd initiatief, dat wordt geleid door een mysterieuze startup investor. Achter Shift, volgens Architectenweb een sociale onderneming, gaat een wirwar van stichtingen en bv’s schuil die onderlinge hiërarchie en verwantschappen hebben. Op de website Shift.world wordt vooral aandacht besteed aan de ANBI-stichting Shift Community. Los van deze liefdadigheidsstichting staat een Stichting Administratiekantoor (STAK), eigendom van ‘co-owners’. Naar deze co-owners is Ritzen naarstig op zoek: op de ‘join’-pagina wordt gezegd: “Goed nieuws. Je kunt straks mee-investeren en meedoen in het bouwen van een mooiere toekomst.” Het STAK is echter een stichtingsvorm die als doel heeft eigendom en zeggenschap te scheiden: het geld van de investeerders kan door Ritzen naar eigen inzicht worden besteed.

Onrealistisch
Of er dan daadwerkelijk iets gerealiseerd gaat worden is maar de vraag. Artificial Intelligence - an sich geen verwerpelijk instrument - wordt door Shift ingezet om gemakkelijk grote uitspraken en spraakmakende beelden te publiceren. Alles waar Shift en zijn partners aan werken is daardoor doordrenkt van AI-gegenereerde inhoud. De promotieafbeeldingen van het plan van Maas zelf zijn ook gegenereerd met AI; Rotterdam Rocks, zoals het gebouw gaat heten, geniet daarmee evenveel geloofwaardigheid als het ludieke plan The Peak, van Tommy Spano. Maar terwijl Spano vooral vrijwillige bijdragen zoekt van experts, met als doel bij het publiek een breder denkkader te scheppen voor de Rivoli-locatie, is Ritzen uit op geldelijke bijdragen van het publiek zelf voor de bouw van luchtkastelen.

Terwijl de Rivoli-locatie echt bestaat, is de inpassing van Rotterdam Rocks in de wijk Waterkant ook slechts een weinig waarheidsgetrouwe weergave uit de koker van AI. Sterker nog, er is geen enkele aanleiding voor een enorm museum opgenomen in het stedenbouwkundig plan Waterkant. Het gebouw zou moeten verrijzen op de plaats waar in het plan een fors woongebouw wordt voorgesteld. De culturele faciliteiten waar in het plan waarde aan wordt gehecht, zijn gericht op straatcultuur, sociaal ondernemers en talentontwikkeling voor jongeren, niet op een duurzaamheidsicoon.

Fictieve partners
Shift probeert geloofwaardigheid te creëren door honderden Nederlandse buurtinitiatieven op zijn website te plaatsen. Echter zijn ook al deze teksten en afbeeldingen met AI gegenereerd. Het is onwaarschijnlijk dat alle initiatieven er zelf bewust van zijn hier met naam en toenaam te worden genoemd. Stadskwekerij de Kas liet me weten zich niet te kunnen heugen ooit te zijn benaderd. Hotspot Hutspot reageerde verrast op de online vermelding en noemde deze ‘ongepast’.

Shift maakt mooie sier met al deze geïmpliceerde samenwerkingen en suggereert met Rotterdam Rocks iets te maken waar al deze initiatieven behoefte aan hebben. Ik vraag mij af of BlueCity en het Grondstoffenstation op het Afrikaanderplein echt gebaat zijn bij een ‘duurzaamheidsicoon’ met tweehonderd hotelkamers.

Het persbericht van de prijsvraagwinst door MVRDV op 21 juli dit jaar riekt ook naar AI-gegenereerde inhoud. De website van het door Shift ingeschakelde pr-bedrijf, gevestigd in Praag en gerund door één persoon, is ook grotendeels met AI gegenereerd, inclusief de foto’s van de bedrijfsleider zelf.

Tech-cult
Ook alle teksten en afbeeldingen op Ritzens eigen website - We Are Impact Collective - zijn met AI gegenereerd. De enige echte foto’s op de site - op de pagina over de community - tonen sessies waarbij alleen de kernteamleden zelf aanwezig zijn. Een van hen is de auteur van het boek We, Myself & A.I. (2018). De ‘Impact Explorer Newsletter’ staat vol met vage projecten, zelfhulpadviezen, AI-gegenereerde beelden van Kenia en Bhutan… De LinkedIn-pagina zoekt vooral engagement met de kernteamleden zelf, de website bevat werkelijk ondoorgrondelijke taal. Het is een cult-achtige vertoning.

Nieuwe app
Wat nog maar weinigen hebben opgemerkt is dat de website van Shift te pas en te onpas een nieuwe app aan de man probeert te brengen: “Jouw gids voor een duurzamer leven”, aldus de beschrijving. De app verbindt persoonlijke doelen aan aanwezige buurtinitiatieven en berekent jouw impact op het milieu. Is dit dan de eigenlijke business case waar startupgoeroe Ritzen momenteel aan werkt? 250.000 euro voor een ontwerpprijsvraag als publiciteitsstunt is het investeringsrisico waarschijnlijk wel waard, wanneer het mogelijke resultaat een succesvolle platform-app kan zijn á la Too Good To Go (in 2024 een omzet van honderd miljoen euro). Dan hoef je dat duurzaamheidsicoon misschien helemaal niet te bouwen.

Mars Two
Een zeer groot, ambitieus en kostbaar initiatief dat het publiek voor belangrijke maatschappelijke vraagstukken stelt: Is de oplossing voor de klimaatcrisis werkelijk te vinden in een groot nieuw gebouw? Is een beschimmelde drol de juiste vorm voor een duurzaamheidsmuseum? Is de 240 miljoen niet beter te investeren andere dingen?

Ik hoop dat het publiek dat donderdag in het Keilepand samenkomt zich niet laat afleiden door dit soort algemene vragen. Het is namelijk dezelfde truc als Lansdorp zijn Marsmissie. Lansdorp gaf uiteindelijk wel toe dat zijn ruimtereis voornamelijk fictie was, al duurde het maar liefst acht jaar voordat het hardnekkige plan echt gestorven was.

Het is jammer dat zoveel media-outlets, ontwerpbureaus, investeerders en zelfs Carice van Houten zich voor het karretje laten spannen van een zo overduidelijk schimmige operatie. Men gaat er maar in mee omwille van de grote publiciteit tegenover zeer weinig gevraagde inzet, maar wat ze vergeten is dat de soep zo steeds heter wordt geserveerd totdat iemand zijn vingers eraan gaat branden. Volgens Bob Richters van Hotspot Hutspot is het voorgestelde gebouw een digitale kanker: “Het is kwaadaardig. Het is schadelijk voor hardwerkende impact-ondernemers om op deze manier met hen een loopje te nemen en zich te verschuilen achter gebakken lucht.”

Voor nu houdt Ritzen ons gegijzeld met niet veel meer dan zijn dromen van een AI-wereld en een app voor buurtinitiatieven. Hopelijk worden we niet in 2034 wakker met het besef ons geld te hebben geïnvesteerd in Mars Two.

Lennart Arpots is architect bij Studio AAAN, initiatiefnemer van Oud House, en als auteur bekend van De Woonestafette. Hij schrijft dit stuk op persoonlijke titel.

Trefwoorden

shift embassy don ritzen lennart arpots rotterdam

1	Sociale woningbouw aan toegang Houthavens met knipoog naar Amsterdamse School vrijdag, 18 september
2	architecten\|en\|en gaat met Blake de Eindhovense binnenstad verdichten vrijdag, 18 september
3	noAarchitecten wint met Het Steen de Grand Prix van de Erich Mendelsohn Award 2026 donderdag, 17 september
4	We wonen te goedkoop dinsdag, 22 september
5	‘Shift Embassy lijkt sterk op gefaald Mars One-project’ woensdag, 23 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Carbon Stories organiseert debat over Shift Embassy

24 juli

MVRDV wint prijsvraag voor Shift Embassy in Rotterdam

21 juli

Column

De nieuwe kleren van de keizer

17 maart

Finalisten presenteren ontwerp voor Shift Landmark in Rotterdam

4 maart

'Landmark' voor duurzame toekomst komt in Rotterdamse wijk Waterkant

26 november 2025

MVRDV en Mecanoo bij finalisten in architectuurcompetitie voor ‘landmark’

7 mei 2025

Nederlandse onderneming lanceert internationale architectuurprijsvraag voor 'landmark' klimaatactie

15 januari 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

1828 Gouda biedt compacte woningen en collectieve voorzieningen voor jonge bewoners

Gisteren, 14:17

In de spoorzone van Gouda is het door Van Ommeren Associates woongebouw 1828 opgeleverd. Het gebouw, dat 247 woningen omvat, is gericht op ‘community living’.

MoederscheimMoonen moderniseert en breidt jaren 70-bungalow uit

Gisteren, 13:03

Het ontwerp van Villa L bouwt voort op de kwaliteiten van de oorspronkelijke woning in Nuenen

Bouw Spaarnepoort in Haarlem van start

Gisteren, 11:48

Op de hoek van de Schipholweg en Europaweg in het zuiden van de stad verrijzen drie torens met in totaal 624 huurwoningen. Het architectonisch ontwerp ligt in handen van Nudus, BOOM Landscape verzorgt het landschapsontwerp.

Concrete presenteert NENI-restaurant in Stockholm

22 september, 2:41

Op de hoogste etage van een gebouw in de wijk Kungsholmen in Stockholm is een vestiging van restaurantketen NENI naar ontwerp van concrete geopend.

Karremans trekt beroep in tegen bouw nieuw dorp in Zuidplaspolder

Gisteren, 16:42

Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat verzet zich niet langer tegen de bouw van een dorp met 8000 woningen in de Zuidplaspolder.

Brabant wil proeftuin zijn bij inpassen grote ruimtelijke plannen

Gisteren, 10:06

De provincie Noord-Brabant wil de proeftuin worden waarin nauwkeurig wordt gekeken naar de effecten die bijvoorbeeld woningbouw.

Rekenkamer: onderhoud aan infrastructuur decennia achtergesteld

22 september, 1:28

Al in 1997 waren er signalen bij dat ministerie dat te weinig geld naar beheer en onderhoud ging.

Lars Courage nieuwe voorzitter van Active House

22 september, 10:23

Hij heeft afgelopen zomer het stokje overgenomen van Bas Hasselaar, die deze rol tien jaar lang vervulde.

Team V voegt Marlies Zwols toe aan bureauleiding

21 september, 3:04

Zij gaat samen met Jeroen van Schooten, Do Janne Vermeulen, Irène Horvers, Frank Bouwman en Noortje ter Heege de zakelijke, strategische en organisatorische ontwikkeling van het bureau verder vormgeven.