HBS Kampen: van school naar slim woonzorgcomplex
27 januari
In het hart van Kampen prijkt het opvallende pand van de voormalige Hogere Burgerschool (HBS): een prachtig monumentaal schoolgebouw uit de 19e eeuw, met karakteristieke gevels en hoge ramen. Zorgorganisatie IJsselheem en de gemeente Kampen besloten om, na jaren leegstand, dit bijzondere pand een tweede leven te geven met een nieuwe bestemming: een woonzorgcomplex waar ouderen comfortabel zelfstandig kunnen wonen en -wanneer nodig- zorg kunnen inkopen van IJsselheem.
Bouwbedrijf Salverda uit ’t Harde nam de transformatie op zich, met als uitgangspunt: modern comfort en zorgtechnologie integreren, zonder het cultuurhistorische karakter aan te tasten. GEZE werd in de ontwerpfase betrokken om de mogelijkheden van automatisering van ramen en deuren te onderzoeken - een cruciaal onderdeel van het plan om toegankelijkheid, veiligheid en comfort te waarborgen in een pand met erfgoedstatus.
Balanceren tussen erfgoed, techniek en toegankelijkheid
De renovatie was allesbehalve standaard. Bij monumentale panden geldt: behoud gaat vóór vernieuwing, wat onder andere betekende dat het monument niet mocht worden aangepast aan moderne maatvoeringen. Zo mochten bijvoorbeeld de oorspronkelijke, hoge ramen niet verlaagd worden. Veel van die ramen bevinden zich op meer dan vier meter hoogte. Als oplossing om het toch leefbaar te maken voor een woonbestemming, besloot Salverda complete vloeren te verhogen. Daarbij moest alle techniek, van isolatie tot elektra, onzichtbaar worden weggewerkt.
Het gebouw moest ook geschikt zijn voor zowel zelfstandige bewoners als mensen met een zorgindicatie. Dat betekende: drempelloze doorgangen, automatische ramen en deuren, veilige sluitingen en centrale bediening via domotica. Omdat standaardoplossingen hierbij eigenlijk onmogelijk waren, moesten alle technische onderdelen zich aanpassen aan de bestaande bouw, zonder ingrijpende visuele of constructieve aanpassingen. Dat vroeg om maatwerk tot in detail: van weggewerkte kabels achter originele betimmeringen tot out-of-the box oplossingen om de technologie te integreren.
Samenwerken aan maatwerk
Tijdens de eerste locatiebezoeken werd GEZE aanvankelijk gevraagd mee te denken over automatische draaideuren. Maar ter plekke werd duidelijk dat ook de karakteristieke getoogde ramen van het monumentale pand behoorlijk wat uitdagingen met zich meebrachten: de hoge, moeilijk bereikbare ramen zouden een probleem vormen voor zelfstandig gebruik. En zo kwam ook raamautomatisering in beeld als belangrijk onderdeel van dit project. Hiervoor droeg GEZE al in de ontwerpfase DeurPlus bij Salverda aan als specialistisch partner voor raam- en deurautomatisering. Daarmee bleven de lijnen kort en kon de volledige montage en integratie via één technisch aanspreekpunt verlopen. Samen werd vanaf de tekentafel flink buiten de kaders gedacht, om tot oplossingen te komen die pasten binnen de regelgeving voor monumentale panden en tegelijkertijd voldeden aan brand-, geluid- en inbraakwerendheid. Zo konden techniek, esthetiek en regelgeving steeds opnieuw op elkaar worden afgestemd.
Automatisering op maat voor een monumentaal pand
Hiervoor leverde GEZE Slimchain-kettingaandrijvingen, gekoppeld aan het KNX-gebouwbeheersysteem. Zo kunnen de ramen automatisch openen en sluiten voor ventilatie, en reageert het systeem op temperatuur en luchtkwaliteit om het energieverbruik in het gasloze en warmtepompgestuurde klimaatsysteem te optimaliseren. De keuze voor KNX was hierbij logisch: bewoners moesten ramen eenvoudig via een tablet kunnen bedienen, en het systeem moest naadloos aansluiten op de bestaande domotica die door IJsselheem werd toegepast.
De draaideuren in de appartementen en algemene ruimtes zijn voorzien van Slimdrive EMD-F-automaten met motorische meerpuntssluitingen, waarmee toegankelijkheid, gebruiksgemak en veiligheid worden gecombineerd. In overleg met de erfgoedspecialisten werd alle bekabeling subtiel en slim weggewerkt, zonder afbreuk te doen aan de originele betimmeringen.
Voor DeurPlus betekende dit project een primeur: de eerste volledige KNX-integratie in een monumentaal pand. Daarmee konden ramen en deuren niet alleen centraal worden aangestuurd, maar wordt ook data verzameld over gebruik en klimaat. Een zeldzaam niveau van gebouwautomatisering binnen erfgoedprojecten, dat in de toekomst de basis kan vormen voor voorspellend onderhoud. Voor GEZE was dit project bovendien uitzonderlijk vanwege de omvang en variatie aan aandrijvingen en het feit dat de technische keuzes na intensief in overleg met aannemer en installateur tot stand kwamen. Het is een van de erfgoedprojecten waarbij GEZE vanaf de detailengineering nauw betrokken was.
Modern comfort met behoud van karakter
Het resultaat is een uniek woonzorgcomplex dat historische charme combineert met de modernste technologie en toekomstgericht comfort. Bewoners kunnen ramen, deuren, verlichting en zonwering makkelijk bedienen via een tablet. Dankzij de automatisering is het gebouw uitermate geschikt voor levensloopbestendig wonen. De zorgorganisatie IJsselheem kan de gebouwautomatisering centraal monitoren, terwijl het monumentale karakter behouden bleef.
Erfgoed en innovatie hand in hand
“De nieuwste technologische innovaties toepassen in een gebouw van 140 jaar oud, dat maakt dit project uniek in Nederland,” aldus projectleider Wim van Ommen (Salverda). Ook DeurPlus kijkt met trots terug op het resultaat. Hendri van de Hoorn: “Het is zeldzaam dat techniek, erfgoed en zorg zo goed samenkomen. Dit project kostte meer energie dan een standaard nieuwbouw, maar het was de moeite absoluut waard.”
De transformatie van de HBS in Kampen laat zien dat erfgoed en innovatie elkaar kunnen versterken. Door vroegtijdige samenwerking en zorgvuldig maatwerk is een toekomstbestendig gebouw ontstaan dat bewoners comfort biedt en tegelijkertijd een stuk stadsgeschiedenis behoudt.