Gesprek met Brigitta van Weeren en Maikel van den Broeke over ontwerpen op doelsoorten in Merwede

1 uur geleden

In het ontwerp van het landschap van Merwede in Utrecht, wat de grootste autovrije buurt van Nederland wordt, is rekening gehouden met negen doelsoorten – van een vis tot aan verschillende vogels. Wat hebben deze dieren zoal nodig? En hoe is daar in het ontwerp van het landschap op ingespeeld? In gesprek met landschapsarchitect Brigitta van Weeren van LOLA Landscape Architects en ecoloog Maikel Aragon van den Broeke van TAUW.

https://www.buzzsprout.com/297197/episodes/19992626

In analogie met de bekende Big Five die toeristen graag in Afrika zien, werd in de plannen voor Merwede in eerste instantie gesproken over de Merwede Big Five, vijf doelsoorten. In de uitwerking van de plannen is dit verruimd tot negen doelsoorten: een vis: de bittervoorn – de egel – twee soorten insecten: de citroenvlinder en klokjesbij – drie soorten vogels: de huismus, de gierzwaluw en de tjiftjaf – en twee soorten vleermuizen: de gewone dwergvleermuis en de laatvlieger.

Om het ontwerpen op doelsoorten concreet te maken, zoomen we in deze podcast in op een aantal daarvan: de bittervoorn, de egel en de genoemde vogelsoorten. Wat voor omgeving vragen deze dieren? Dat schetst Maikel. En hoe is daar in het landschapsontwerp op ingespeeld? Daar gaat Brigitta vervolgens op in.

Het voorstel om een vis aan de doelsoorten toe te voegen, kwam van LOLA Landscape Architects. Zo kon namelijk de ambitie rond de waterkwaliteit in de buurt ook concreet gemaakt worden. De bittervoorn is dan een interessante doelsoort, want die legt zijn eieren in zoetwaterschelpen, en die komen alleen voor in schoon water.

In het landschapsontwerp wordt het waterleven ondersteund door flauwere oevers, waardoor daar een gradiënt van planten en dieren kan ontstaan. Maar specifiek voor de bittervoorn is ook een paaiplek ontworpen, die wat beschutter is gelegen. De kinderen in de buurt krijgen vervolgens op enige afstand daarvan een eigen waterspeelplaats.

Op een vergelijkbare manier worden in de podcast ook de leefomgevingen van de egel en de vogels besproken.

Onder het motto ‘groen, tenzij’ is het in Merwede gelukt om 55% van de ruimte tussen de bouwblokken onverhard te maken. Dat groen is de habitat van de negen doelsoorten, en vele andere dieren met hen. Maar het groen vervult nog veel meer functies. Zo wordt in de groenvakken regenwater opgevangen, zorgt het groen voor een vermindering van hittestress, zuivert het de lucht, zorgt het voor schaduw in de openbare ruimte en biedt het een uiterst waardevolle beleving voor de bewoners van de buurt.

Om al die ambities rond het groen waar te maken, daar feitelijk stadsnatuur van te maken, wilde LOLA Landscape Architects de groenvakken zo groot mogelijk maken. Minimaal vier bij vier meter, maar liever veel groter. Met alle betrokken partijen is daarom hard gewerkt om het aantal doorsnijdingen van het groen zo klein mogelijk te maken, door bijvoorbeeld ontsluitingen tot gebouwen te clusteren en nu al goed na te denken over de bewassing van de ramen. In de podcast vertelt Brigitta dat ze voor iedere boom in de buurt heeft gevochten. Dat heeft effect gehad: in Merwede komen nu uiteindelijk zo’n 700 bomen.

Maximale vergroening betekent ook minimale verharding. Daarom zijn de meeste straten in de buurt uitgevoerd als een shared space waar verschillende verkeersstromen vrij langs elkaar heen bewegen: heel veel voetgangers, veel fietsers, plus de lichte elektrische voertuigen die nog wel de buurt in mogen. Specifiek voor fietsers is dit netwerk aangevuld met een aantal doorgaande routes – een fietsroute door het park langs het Merwedekanaal en twee fietsroutes haaks daarop van en naar de nieuwe bruggen over hetzelfde kanaal.

Naast de Merwede Big Five voor de onverharde groene ruimte, dat dus eigenlijk de Merwede Big Nine is geworden, is bij de inrichting van de verharde ruimte gewerkt met de Merwede Social Six: zes doelgroepen, menselijke doelsoorten als het ware. Het gaat om pubers, ouderen, werkende stellen, studenten, jonge gezinnen en mensen met een beperking. Door met deze groepen rekening te houden, verwacht LOLA Landscape Architects dat ze in de openbare ruimte allemaal hun plekken zullen vinden. Daarbij heeft Brigitta met haar team heel bewust ook steeds het vrouwelijke perspectief meegewogen.

Bij de ontwikkeling van de plannen voor Merwede heeft het denken in doelsoorten uiteindelijk als een stok achter de deur gewerkt om in de buurt tot een stevige stadsnatuur te komen, denken Maikel en Brigitta. Net zo heeft het denken in doelgroepen volgens hen ook geholpen om de openbare ruimte op een zorgvuldige, gelaagde manier vorm te geven.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege deze podcast vertelt Anton Peters van AGC over het speciale glas dat ze ontwikkeld hebben voor de grootste tropische kas ter wereld in dierentuin Pairi Daiza in het zuiden van België.

Beschikbaarheid

Beluister je de podcast via Apple Podcasts? Laat ons daar in de comments dan weten wat je ervan vindt: dat helpt ons om daar beter gevonden te worden!

Is de podcast via jouw favoriete app daarvoor nog niet te beluisteren? Laat ons dan via redactie@architectenweb.nl weten welke app je gebruikt, dan proberen we ‘m ook daarop beschikbaar te maken.

Trefwoorden

habitat vogels architectenweb vis egel bittervoorn ecologie lola landscape architects maikel aragon van den broeke merwede biotoop huismus brigitta van weeren tauw doelsoorten natuurinclusief ontwerpen podcast landschap