Gesprek met John Leerdam en David Brandwagt over het Nationaal Slavernijmuseum

31 maart

Onlangs is de internationale ontwerpprijsvraag voor het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam gelanceerd. John Leerdam, directeur van het Nationaal Slavernijmuseum, en David Brandwagt, strategisch adviseur voor het museum vanuit gemeente Amsterdam, werken achter de schermen al enkele jaren aan het nieuwe museum. In de podcast spreekt Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, met beide over de beleving van het slavernijverleden en de rol die het museum hierin kan vervullen, maar ook over de rol van de gemeente als opdrachtgever, de plek van het museum in de stad en het koninkrijk, en over hoe het ontwerpproces is ingericht.

https://www.buzzsprout.com/297197/episodes/18936169

Een plek om stil te staan bij het slavernijverleden… het tastbaar te maken… het te erkennen… het te verwerken… om uiteindelijk met elkaar te kunnen bouwen aan een toekomst die draait om gelijkwaardigheid en om respect naar elkaar. Zo omschrijven John en David het Nationaal Slavernijmuseum dat op de kop van Java-eiland in Amsterdam moet verrijzen.

Uiteindelijk wordt het veel meer dan een museum, benadrukt John; het moet een knooppunt worden in alles wat het met het slavernijmuseum te maken heeft, een spil worden in een netwerk dat zich uitstrekt naar de Nederlandse Antillen en Suriname, maar net zo goed naar Indonesië en verschillende landen in Afrika en Azië. Want het slavernijverleden werkt door over de hele wereld.

Aan de nu uitgeschreven prijsvraag is een jarenlang participatietraject voorafgegaan, leggen David en John in de podcast uit. In dat traject hebben nazaten van tot slaaf gemaakten meegedacht over de locatie van het museum, de precieze plek van het gebouw op de locatie, het programma van het museum, de gewenste samenstelling van het ontwerpteam, en zelfs de structuur van de prijsvraag.

Bij het ontwerpteam wordt het belangrijk gevonden dat de nazaten van tot slaafgemaakten zich daarin gerepresenteerd voelen, maar ook dat het slavernijverleden daarin doorvoeld wordt. Daarom wordt in de eerste fase van de prijsvraag, naast referenties, nu gevraagd om een motivatiebrief. Tien ontwerpteams worden vervolgens gevraagd om een visie op het museum te ontwikkelen. Uit die visies worden vijf ontwerpteams geselecteerd die gevraagd worden om hun visie uit te werken in schetsontwerpen. Die vijf schetsontwerpen zullen dan fysiek en digitaal tentoongesteld worden. De feedback daarop zal door de jury meegenomen worden in hun eindoordeel.

Naast deze stapsgewijze selectie van het ontwerpteam zal er later ook een uitvoeringsteam geselecteerd worden, waarin ook een architectenbureau zal zitten. Dat uitvoeringsteam zal meekijken met het VO en DO en daarna het stokje overnemen tot en met de bouw. Voor een buitenlands bureau is deze opzet logisch, in het uitvoeringsteam zit dan de lokale architect. Maar voor Nederlandse architectenbureaus die zo’n proces van begin tot eind willen en kunnen uitvoeren past zo’n opzet niet goed. In de podcast legt David uit dat vanuit het participatietraject bewust is ingezet op een internationale prijsvraag en dat hij zich realiseert dat deze ‘knip’ bij sommige Nederlandse bureaus minder goed past.

In aanloop naar de prijsvraag bezochten John en David twee musea die (onder andere) gewijd zijn aan het slavernijverleden. Over het Memorial ACTe in Guadeloupe, ontworpen door Berthelot/Mocka-Célestine, zijn ze kritisch. Dat is teveel top-down vanuit de Franse regering gerealiseerd, wordt niet gedragen door de gemeenschappen die verbonden zijn met het slavernijverleden en stond bij hun bezoek (daarom?) half leeg. Wel onder de indruk waren ze van het Smithsonian National Museum of African American History and Culture, ontworpen door Adjaye Associates. Daar ervoeren ze dat het museum door nazaten van tot slaafgemaakten werkelijk gedragen wordt en daarom voor hen echt van betekenis is.

Van het National Museum of African American History and Culture leerden David en John ook dat de architectuur van het museum de beleving van het slavernijverleden kan ondersteunen, iets waar in de ontwerpprijsvraag nu ook op ingezet wordt. Ten opzichte van het Amerikaanse museum reikt de ambitie voor het Nationaal Slavernijmuseum zelfs nog verder, want kan het verhaal ook doorgetrokken worden in het park dat eromheen gerealiseerd wordt.

Ontwerpteams kunnen zich nog tot en met 7 april 2026 inschrijven voor de ontwerpprijsvraag voor het Nationaal Slavernijmuseum.

Beschikbaarheid

Beluister je de podcast via Apple Podcasts? Laat ons daar in de comments dan weten wat je ervan vindt: dat helpt ons om daar beter gevonden te worden!

Is de podcast via jouw favoriete app daarvoor nog niet te beluisteren? Laat ons dan via redactie@architectenweb.nl weten welke app je gebruikt, dan proberen we ‘m ook daarop beschikbaar te maken.