Boek verschenen over 'vergeten' compagnon van Berlage

20 september 2024, 13:30

Bij uitgeverij Wbooks is een boek verschenen over architect, spoorwegingenieur en ondernemer Theodor Sanders (1847-1927). Hoewel hij een belangrijk aanjager van het openbaar vervoer rond Amsterdam was en een bijdrage leverde aan de opbloei van de hoofdstad aan het eind van de negentiende-eeuw, raakte hij in tegenstelling tot zijn compagnon H.P. Berlage in de vergetelheid. Auteur Arjan den Boer wil daar met zijn boek verandering in brengen.

De in Delft en Wenen opgeleide architect Sanders bouwde villa’s in Apeldoorn en Baarn. Als spoorwegondernemer legde hij tram- en lokaalspoorwegen aan; zijn Noord-Hollandsche Tram ontsloot het Waterland en bracht het toerisme naar Marken en Volendam. Op Sicilië begeleidde hij de aanleg van het spoor om de Etna.

Sanders beperkte zich niet tot de architectuur of spoorwegen. Hij wilde zich inzetten voor ‘bloei van industrie, kunst en wetenschap, daarenboven moet men het leven hier gezellig en aangenaam maken’. Dat deed hij via initiatieven en ontwerpen voor winkelpaleizen, uitgaansgelegenheden, toeristische attracties, sportaccommodaties en stadsuitbreidingen. Met internationale zakenpartners begon Sanders panorama’s en panoptica (wassenbeeldenmusea) die leerzaam vermaak boden aan Amsterdammers, Kopenhagers en Parijzenaars.

Berlage
In 1881 begon de jonge Hein Berlage bij Sanders als tekenaar, maar hij had talent en werd al snel compagnon. Samen deden ze mee aan de Beursprijsvraag van 1884, die ze niet wonnen. Berlage werd in 1896 als zelfstandig architect uitgenodigd om de beurs te ontwerpen, wat resulteerde in de Beurs van Berlage zoals we die nu kennen.

Verder ontwierpen Sanders en Berlage een winkelpaleis aan de Kalverstraat en het Badhotel in Baarn. In 1889 gingen ze als ‘goede vrienden’ uiteen, maar zouden later nogmaals samenwerken. In het boek staan ontwerpen van Sanders en Berlage waarover niet eerder is gepubliceerd, zoals een luxe badhuis op het Museumplein.

Sanders was ook activist en politicus. Zijn vader was samen met Abraham Kuyper grondlegger van de gereformeerde zuil, maar Theodor werd radicaal progressief-liberaal. Met zijn vrouw Cateau Huidekoper (1863-1924), feministe en vegetariër, streed hij voor geboortebeperking, vrouwenkiesrecht, arbeidersrechten en onderwijsvernieuwing. Sanders was kortstondig statenlid in Noord-Holland en wethouder in Amersfoort.

Snel vergeten
Anders dan zijn gewezen compagnon Berlage raakte Sanders na zijn dood snel vergeten. Het boek van Den Boer reconstrueert zijn leven en werk aan de hand van archiefstukken, publicaties en tal van andere bronnen. In elk hoofdstuk - opgehangen aan een locatie en jaartal - plaatst de auteur een zakenpartner, medestander, tegenstrever, vriend of familielid naast Sanders.

Zo schetst Theodor Sanders – de vergeten compagnon van Berlage een beeld van een tijd waarin de wereld steeds kleiner werd, door de ogen van een bevlogen ondernemer die er niet voor terugdeinsde om het op te nemen tegen grote instanties. Het boek is verkrijgbaar voor 39,95 euro.

Twee jaar geleden verscheen er ook een biografie van H.P. Berlage, geschreven door Berlage’s kleinzoon Max van Rooy (1942-2022)

Trefwoorden

wbooks boek h.p. berlage amsterdam berlage theodor sanders

1	Nederlands Fotomuseum opent deuren in gerenoveerd pakhuis Santos woensdag, 4 februari
2	Pleinen vol groente, torens vol fruit donderdag, 5 februari
3	FARO wint tender nieuwe woonwijk in Ravenstein vrijdag, 6 februari
4	De Zwarte Hond en Arup presenteren schetsontwerp nieuw Museum Batavialand donderdag, 5 februari
5	VenhoevenCS verwelkomt drie nieuwe partners en richt zich op collectief leiderschap van het bureau woensdag, 4 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Mijn reis met Berlage

17 september 2024

Boek biedt persoonlijk beeld van architect H.P. Berlage

17 november 2022

Heruitgave boek 'Nooit gebouwd Nederland' door Cees Nooteboom

2 december 2024

Jubileumboek beschrijft het Rietveldpaviljoen in Amersfoort: de eerste kunsthal in Nederland

19 maart 2025

Essays rond globalisering en architectuur na 1945

27 januari 2025

Boek over historische ontwikkelingen klimaattechnologie en architectuur

17 maart 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Realisatie houtbouw The Ark in woonwijk Overhoeks van start

3 uur geleden

In de Amsterdamse wijk Overhoeks is gestart met de realisatie van de houtbouw van appartementencomplex The Ark. Het houthybride gebouw, dat is ontworpen door Powerhouse Company, zal na de oplevering plek bieden aan 125 woningen.

Negen inzendingen Eo Wijersprijsvraag door naar tweede ronde

4 uur geleden

De landelijke vakjury heeft ze samen met de drie regiojury’s geselecteerd uit 34 inzendingen.

Nieuw handboek bundelt versnipperde kennis over houtbouw

Vandaag, 09:10

Lidewij Lenders en Urban Climate Architects onderzoeken en publiceren beproefde standaarddetails voor massieve houtbouw in woongebouwen

Houten IKEC de Zevensprong vormt rustig onderkomen voor speciaal onderwijs

Gisteren, 13:52

In Hoorn is dit schooljaar het Integraal Kind- en Expertise Centrum de Zevensprong in gebruik genomen. KRFT is verantwoordelijk voor het ontwerp.

Pensioenen bouwsector fors omhoog door vernieuwd stelsel

44 minuten geleden

Van ongeveer 250.000 werknemers die bijna met pensioen gaan en pensioen opbouwen bij pensioenfonds bpfBOUW stijgt de uitkering met 20,8 procent.

Carolien Gehrels verkenner voor Groningen Culturele Hoofdstad van Europa

1 uur geleden

Gehrels bekijkt of de kandidatuur past ‘binnen de economische en culturele ambities van Groningen’.

Steeds meer energiezuinige woningen in Nederland

Gisteren, 14:43

Meer dan 2,2 miljoen woningen hadden in 2025 energielabel A of hoger.

Directiewisseling bij Kentie Architecten

Gisteren, 11:43

Marlies de Boer is om gezondheidsredenen teruggetreden als partner en aandeelhouder. Menno Nooijen is in beide posities toegetreden tot de directie van het bureau.

Zeeland en bisdom Breda zoeken naar maatwerk bij herbestemming kerken

6 februari, 2:47

Donderdag is een overeenkomst getekend om een duurzame oplossing te vinden voor de gebouwen, die door ontkerkelijking steeds vaker leeg komen te staan.

Caroline Voet verzorgt derde Jos. Bedaux-lezing

6 februari, 11:36

Ze spreekt haar lezing onder de titel ‘Op zoek naar schoonheid. De zeggingskracht van architectuur.’ uit in het Cobbenhagengebouw van Tilburg University.

Ga naar het nieuws-archief