Boek verschenen over 'vergeten' compagnon van Berlage

20 september 2024, 13:30

Bij uitgeverij Wbooks is een boek verschenen over architect, spoorwegingenieur en ondernemer Theodor Sanders (1847-1927). Hoewel hij een belangrijk aanjager van het openbaar vervoer rond Amsterdam was en een bijdrage leverde aan de opbloei van de hoofdstad aan het eind van de negentiende-eeuw, raakte hij in tegenstelling tot zijn compagnon H.P. Berlage in de vergetelheid. Auteur Arjan den Boer wil daar met zijn boek verandering in brengen.

De in Delft en Wenen opgeleide architect Sanders bouwde villa’s in Apeldoorn en Baarn. Als spoorwegondernemer legde hij tram- en lokaalspoorwegen aan; zijn Noord-Hollandsche Tram ontsloot het Waterland en bracht het toerisme naar Marken en Volendam. Op Sicilië begeleidde hij de aanleg van het spoor om de Etna.

Sanders beperkte zich niet tot de architectuur of spoorwegen. Hij wilde zich inzetten voor ‘bloei van industrie, kunst en wetenschap, daarenboven moet men het leven hier gezellig en aangenaam maken’. Dat deed hij via initiatieven en ontwerpen voor winkelpaleizen, uitgaansgelegenheden, toeristische attracties, sportaccommodaties en stadsuitbreidingen. Met internationale zakenpartners begon Sanders panorama’s en panoptica (wassenbeeldenmusea) die leerzaam vermaak boden aan Amsterdammers, Kopenhagers en Parijzenaars.

Berlage
In 1881 begon de jonge Hein Berlage bij Sanders als tekenaar, maar hij had talent en werd al snel compagnon. Samen deden ze mee aan de Beursprijsvraag van 1884, die ze niet wonnen. Berlage werd in 1896 als zelfstandig architect uitgenodigd om de beurs te ontwerpen, wat resulteerde in de Beurs van Berlage zoals we die nu kennen.

Verder ontwierpen Sanders en Berlage een winkelpaleis aan de Kalverstraat en het Badhotel in Baarn. In 1889 gingen ze als ‘goede vrienden’ uiteen, maar zouden later nogmaals samenwerken. In het boek staan ontwerpen van Sanders en Berlage waarover niet eerder is gepubliceerd, zoals een luxe badhuis op het Museumplein.

Sanders was ook activist en politicus. Zijn vader was samen met Abraham Kuyper grondlegger van de gereformeerde zuil, maar Theodor werd radicaal progressief-liberaal. Met zijn vrouw Cateau Huidekoper (1863-1924), feministe en vegetariër, streed hij voor geboortebeperking, vrouwenkiesrecht, arbeidersrechten en onderwijsvernieuwing. Sanders was kortstondig statenlid in Noord-Holland en wethouder in Amersfoort.

Snel vergeten
Anders dan zijn gewezen compagnon Berlage raakte Sanders na zijn dood snel vergeten. Het boek van Den Boer reconstrueert zijn leven en werk aan de hand van archiefstukken, publicaties en tal van andere bronnen. In elk hoofdstuk - opgehangen aan een locatie en jaartal - plaatst de auteur een zakenpartner, medestander, tegenstrever, vriend of familielid naast Sanders.

Zo schetst Theodor Sanders – de vergeten compagnon van Berlage een beeld van een tijd waarin de wereld steeds kleiner werd, door de ogen van een bevlogen ondernemer die er niet voor terugdeinsde om het op te nemen tegen grote instanties. Het boek is verkrijgbaar voor 39,95 euro.

Twee jaar geleden verscheen er ook een biografie van H.P. Berlage, geschreven door Berlage’s kleinzoon Max van Rooy (1942-2022)

Trefwoorden

wbooks boek h.p. berlage amsterdam berlage theodor sanders

1	Genomineerden BNA Beste Gebouw van het Jaar 2026 bekend dinsdag, 28 april
2	Mecanoo ontwerpt filmtheater Fraterhuis in binnenstad Zwolle vrijdag, 24 april
3	Architectenweb symposium: samenwerken op kantoor dinsdag, 28 april
4	MVRDV en Diamond Schmitt ontwerpen tweede gebouw voor universiteit Toronto dinsdag, 28 april
5	Groosman heeft 'eigen' Coolse Poort in centrum Rotterdam gerenoveerd woensdag, 29 april

Gerelateerde nieuwsberichten

Mijn reis met Berlage

17 september 2024

Heruitgave boek 'Nooit gebouwd Nederland' door Cees Nooteboom

2 december 2024

Boek biedt persoonlijk beeld van architect H.P. Berlage

17 november 2022

Kunstmuseum in Den Haag moet worden verbouwd

6 maart

Jubileumboek beschrijft het Rietveldpaviljoen in Amersfoort: de eerste kunsthal in Nederland

19 maart 2025

Essays rond globalisering en architectuur na 1945

27 januari 2025

Boek over historische ontwikkelingen klimaattechnologie en architectuur

17 maart 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Kleurrijke textielinstallatie van Simone Post voor entreegebied Centraal Museum

26 minuten geleden

Voor Patchwork Post heeft ontwerper Simone Post objecten en kunstwerken uit de museumcollectie vertaald naar diverse werken in textiel.

OMA en Salone gaan strategische, kennisgerichte samenwerking aan

Gisteren, 14:40

Salone del Mobile gaat samenwerken met OMA bij een strategische verkenning van de veranderingen in de toeleveringsketen op het gebied van design.

Bouwvergunning voor torens MVRDV op Tour & Taxis-terrein Brussel

Gisteren, 13:11

Het project is onderdeel van het Lake Side-masterplan in Brussel, ook ontworpen door het bureau. Het complex van 58.000 vierkante meter bestaat uit twee met elkaar verbonden torens, met kantoren, woningen en publieke voorzieningen.

In gesprek met John van de Water over 'Reconnecting with China' en debat over werken in China

Gisteren, 10:00

Op woensdag 13 mei aanstaande presenteren John van de Water van NEXT architects en NAi010 uitgevers zijn nieuwste publicatie.

Brabant investeert 1,4 miljoen in waterfilter in Vlaanderen

Gisteren, 15:51

Het fosfaatfilter moet vervuild grondwater op een natuurlijke manier zuiveren voordat het naar het Nederlandse natuurgebied de Groote Meer bij Ossendrecht stroomt.