Het boek 'Postmodern Architecture: Less Is A Bore'

Bladzijden uit het boek 'Postmodern Architecture: Less Is A Bore'

Het Vanna Venturi House (1964) van Robert Venturi in Chessnutt (VS)

BEST Products Showroom (1979) van SITE in Miami

De Piramides van Soeters van Eldonk architecten in Amsterdam

Elephant Building in Bangkok

M2 Building van Kengo Kuma in Tokio

Pand Oudhof (1990) van Mart van Schijndel in Amsterdam

De Markthal van MVRDV in Rotterdam

Landmark in Nieuw-Bergen van Monadnock

Boek toont mooie en lelijke kanten postmoderne architectuur

9 april 2020, 14:06

Met Robert Venturi, Charles Jencks en Michael Graves zijn de afgelopen jaren enkele grondleggers van de postmoderne architectuur overleden. Wat deze architecten en theoretici – en niet te vergeten hun navolgers – de wereld hebben nagelaten, wordt op een rijtje gezet in het fraaie boek Postmodern Architecture: Less Is A Bore. In een overzicht met veel foto’s en citaten laat auteur Owen Hopkins zien dat deze architectuurstroming haar adagium eer heeft aangedaan. Saai wordt het met de postmodernisten immers nooit.

Een bijzondere eigenschap van postmoderne architectuur is dat het vrijwel altijd een sterke reactie oproept bij de beschouwer. Reis bijvoorbeeld maar eens naar het stationsgebied van Zaandam met zijn Zaanse Huisjes-architectuur en probeer daar onbewogen onder te blijven. Dat lukt niemand. Je vindt het prachtig, lelijk, een toegevoegde waarde voor de stad, een aanfluiting, of wat dan ook, maar feit is dat de omgeving op zijn minst een emotie in je oproept. Ze beroert.

Terugkeer van pluralisme
Dat kon weleens te maken hebben met de oorsprong van de postmoderne architectuur, die immers begon met een provocatie. In zijn beroemde boek ‘Complexity and Contradiction in Architecture’ uit 1966 bond Robert Venturi de strijd aan met de eenvormigheid van het modernisme, door te pleiten voor een terugkeer van pluralisme in de architectuur. Ook dienden architecten weer oog te krijgen voor context en historie, in plaats van te streven naar een zuivere, op zichzelf staande architectuur. Less is wat Venturi betreft niet more, zoals het beroemde adagium van Mies luidt, maar a bore.

Hoewel het postmodernisme een bevrijding van de rigiditeit – en ook de maakbaarheidspretenties – van het modernisme betekende, ontkwam het zelf ook niet aan kritiek. Postmoderne architectuur werd vaak als plat, commercieel en zelfs nep beschouwd. Waarom, dat maakt ook het boek ‘Less Is A Bore’ goed duidelijk. Naast fraaie voorbeelden komen gebouwen voorbij die de haren te berge doen rijzen, zoals het Elephant Building (1997) van architect Sumet Jumsai in Bangkok, dat in alle opzichten (vooral ook qua grootte) zijn naam eer aandoet. Maar wat ook te denken van het M2 Buidling (1991) in Tokio, van de gerenommeerde architect Kengo Kuma nota bene? Een enorm uitvergrote zuil, te midden van een homp bebouwing waarvan een deel aan een wasknijper doet denken.

Fraai blijven de Amerikaanse BEST Stores van architectenbureau SITE, die het gangbare beeld van een winkelpand onderuit halen. Ook de duidelijk door Palladio geïnspireerde Villa Glashütte (1988) in het Duitse Utscheid van Oswald Matthias Ungers, het Groninger Museum (1994) van Alessandro Mendini (hoofarchitect) en de Petronas Towers (1996) in Kuala Lumpur van César Pelli behoren tot de betere werken in het boek. En nu we aan het begin van dit artikel toch het Zaanse Inverdan-plan van Sjoerd Soeters aanhaalden; De Piramides (2006) in Amsterdam zijn ook zo slecht nog niet.

Schone en lelijke kanten
Het aardige aan het boek is dat de schone en lelijke kanten van de postmoderne architectuur worden getoond – kom daar maar eens om bij een salontafelboek over bijvoorbeeld het modernisme. Verder onthoudt Hopkins zich van commentaar op de afzonderlijke gebouwen, waardoor het aan de lezer is om een oordeel te vellen. Daarbij zeggen de citaten van architecten, critici, filosofen, kunstenaars en muzikanten genoeg over wat het postmodernisme allemaal vermag. Dat de stroming daarbij zelf ook niet wordt gespaard (‘There’s an element of victimhood is Postmodernism’, zegt actrice Terry Farrell bijvoorbeeld), past wel weer bij het ambigue karakter van het postmodernisme.

Het boek heeft overigens ook nog enkele verrassingen. Wie had bijvoorbeeld de Markthal van MVRDV tot postmoderne architectuur gerekend? Door de uitvergrote, archetypische boogvorm en de al even aangezette plafondschildering kan het wel, maar was de houdbaarheidsdatum van de stroming niet al verstreken in 2014? Of neem het Landmark (2015) in Nieuw-Bergen van Monadnock, dat project zou je eerder rekenen tot een nieuwe zoektocht van jonge architect naar traditionele vormen, dus los van wat we al in het postmodernisme? Beide gebouwen passen naadloos tussen al het andere werk in het boek, blijkbaar is de postmoderne architectuur toch nog niet dood.

Postmodern Architecture: Less Is A Bore is uitgegeven door Phaidon en is verkrijgbaar voor 39,95 euro, ook via Nederlandse boekhandels en distributiekanalen.

Trefwoorden

robert venturi monadnock charles jencks postmodernisme sjoerd soeters boek mvrdv phaidon michael graves

1	Parkeren is geen grondrecht dinsdag, 24 februari
2	Kantoorpand aan Het Park in Rotterdam wordt luxe woongebouw dinsdag, 24 februari
3	Plaggenhut dient als voorbeeld voor volledig houten kantoor met gevel van populierenbast woensdag, 25 februari
4	Voltooid Beninees conferentieoord van Moke Architecten valt in de prijzen dinsdag, 24 februari
5	Melkmeisje staat model voor woontoren De Catharina in Zaandam vrijdag, 27 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Twaalf woonhuizen van Sjoerd Soeters gebundeld

26 februari 2025

Jim Venturi: AFFR-film over mijn ouders is óók een liefdesverhaal

9 oktober 2024

Bijzonder Mendini-interieur ontdekt in Amsterdam

10 maart 2020

Architectuurhistoricus Charles Jencks (80) overleden

15 oktober 2019

Architect Robert Venturi (93) overleden

20 september 2018

Architect Michael Graves (80) overleden

13 maart 2015

Pritzker-winnaar Hans Hollein (80) overleden

25 april 2014

Architect Adolfo Natalini (78) overleden

27 januari 2020

Starck ontwerpt 'onconventioneel' hotel in Metz

11 februari 2015

MVRDV blaast 'eigen' paviljoen Expo 2000 nieuw leven in

10 juli 2020

Making Space: tien jaar projecten van Studio Modijefsky

5 oktober 2020

Grote Duitse architectuurprijs voor WERK12 van MVRDV

29 januari 2021

Het Nieuwe Instituut toont archief MVRDV in expositie

11 mei 2021

Woonhuis Charles Jencks wordt museum en archief

17 juni 2021

Zaandam eert architect Jaap Schipper met lezing en documentaire

4 november 2022

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Binnentuin speelt belangrijke rol in woongebouw BuitenBuren Almere

27 februari, 4:12

In het centrum van Almere Buiten komt een complex met 224 woningen rond een binnentuin. Het gebouw, dat er in 2030 moet staan, is ontworpen door De Zwarte Hond.

MOOI Noord-Holland opent inschrijving voor Arie Keppler Prijs 2026

27 februari, 3:27

Met de tweejaarlijkse prijs worden projecten en beleidsplannen beloond die aantoonbaar bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving in Noord-Holland.

Provincie en consortium van adviesbureaus presenteren Toekomstvisie Limburg 2050

27 februari, 2:31

De provincie Limburg heeft samen met een consortium van adviesbureaus de Toekomstvisie Limburg 2050 opgesteld die onlangs werd vastgesteld.

Amsterdam bouwt aparte fietsbrug tussen Zeeburgereiland en Indische Buurt

27 februari, 11:18

Vanwege een forse verwachte groei van het aantal fietsers moet de nieuwe brug de bestaande Amsterdamse brug ontlasten. De gemeente verwacht dat de brug, die nog moet worden ontworpen, er rond 2032 ligt.

Onderzoek: kinderen spelen vaker buiten, groot verschil per plaats

27 februari, 5:04

Meer dan de helft van de kinderen geeft aan vaker buiten te willen spelen dan ze nu doen.

'Gemeenten gaan weer voor grondbezit'

27 februari, 1:45

Gemeenten zijn weer veel actiever bezig met het kopen van grond, zo blijkt uit onderzoek van BNR, met behulp van data-analyses van vastgoedadviseur Savills.

Terugkijken: KRO-NCRV Pointer onderzoekt waarom lege winkels geen woningen worden

27 februari, 12:06

Met de hoge woningnood en dito leegstand in Nederlandse winkelstraten zou je zeggen dat een plus een twee is.

OVV over fataal brugongeluk Lochem: onderlinge controle ontbrak

26 februari, 11:49

De partijen die betrokken waren bij de bouw van een brug over het Twentekanaal bij Lochem hebben de risico's van dit bouwproject van tevoren onvoldoende in kaart gebracht.