Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Architectuurtriënnale Oslo: meer vraagtekens dan inspiratie

14 september 2016, 16:00

Afgelopen weekend is de architectuurtriënnale van Oslo van start gegaan. Architectenweb reisde af naar Noorwegen en bezocht de bijbehorende exposities. Deze zorgden eerder voor verwarring dan verlichting. De bijdragen blinken uit in getheoretiseer en vaagheid.

Tekst Ronnie Weessies

‘After belonging’ is het thema van de zesde Oslo Architecture Triennale, die sinds 2000 vrij stipt om de drie jaar wordt georganiseerd. Ontwikkelingen als globalisatie, migratie en digitalisering ontwrichten zaken die we voorheen als vanzelfsprekend beschouwden, zoals leefomgeving, eigendom en identiteit. In twee tentoonstellingen en een aanvullend programma wordt geanalyseerd hoe architecten kunnen reageren op de destabilisering van deze belongings. Twee vragen staan centraal: where do we belong? en how do we manage our belongings?.

De thematiek doet denken aan de huidige Architectuurbiënnale van Venetië, die de titel Reporting from the front draagt. “Er is zeker een verband”, beaamt Carlos Mínguez Carrasco, een van de vijf curatoren van de Oslo Triennale, “alleen presenteert Alejandro Aravena (curator van de biënnale in Venetië, RW) de architect als een probleemoplosser, terwijl wij architectuur als onderdeel van een totaalpakket van mogelijke interventies beschouwen. Soms hoeft het misschien helemaal geen rol te spelen.”

Geen gekke gedachte
Architectuur als optie. En dat uit de mond van een architect die er een triënnale over samenstelt. Je zou iemand voor minder een identiteitscrisis toedichten. Toch is het geen gekke gedachte van het team van curatoren, dat uit vijf Spaanse architecten en academici bestaat. Op de triënnale-exposities komen vraagstukken aan bod die doorgaans te complex en dynamisch zijn om ‘slechts’ met architectuur te worden beantwoord, zoals de vluchtelingenproblematiek. Bovendien kruipt het bloed waar het niet gaan kan; veel inzendingen sturen uiteindelijk toch aan op een ontwerp, al dan niet latent aanwezig.

Bij Movement as civil disobedience: mapping migration and solidarity wordt het netwerk van informele hulpverleners voor migranten op Lesbos in kaart gebracht. Deze activisten zijn weliswaar strafbaar voor wat ze doen, maar doordat ze buiten de dwingende regelgeving van de overheid om werken, kunnen ze veel beter inspelen op de immer veranderlijke situatie op het Griekse eiland. Hun infrastructuur, die in beeld is gebracht op vier achter elkaar opgehangen transparante platen, kan weer dienen als basis voor een stedenbouwkundig model dat is afgestemd op de omstandigheden. In theorie, althans.

Abstractie
Theorie is misschien wel de grootste gemene deler van deze triënnale. Helaas weten we van vele andere tentoonstellingen over architectuur dat dit geen positief punt is. Het gros van de bijdragen gaat over een interessante kwestie, maar verzandt in een te hoge mate van abstractie. Neem PANDA, een platform dat OMA en Bengler hebben bedacht als een wapen voor ‘app freelancers’ die werken voor online bedrijven als Uber.

De taxichauffeurs die onder de vlag van deze onderneming rijden, zijn vrij machteloos als zij in conflict raken met hun broodheer. Na een verloren rechtszaak heeft Uber in het arbeidscontract voor de chauffeurs namelijk de bepaling opgenomen dat zij in het geval van een geschil slechts als individu actie kunnen ondernemen tegen de firma. Een typisch voorbeeld van metastazing platform capitalism, aldus de ontwikkelaars van het PANDA-concept.

Wat zij er tegenover stellen is, in hun eigen woorden, a counter-organizational platform, providing a distributed toolkit of tactical disruption-as-a-service, empowering app workers with the means to mediate terms with the platforms and their algocrat masters. Je moet het zes keer opnieuw grondig doorlezen voor het kwartje enigszins valt en dan nog resten er vragen. Hoe werkt PANDA eigenlijk? Wie heeft de controle? En wat is het verband met architectuur?

Pornified homes
Andere inzendingen zijn nog veel taaier, met proza waar niet doorheen te komen is en ondersteunend materiaal dat nauwelijks verduidelijkend werkt. Dit geldt dankzij de gelijknamige film in mindere mate voor Pornified homes. Deze bijdrage van Andrés Jaque handelt over mannelijke Braziliaanse sekswerkers in Londen die hun onderkomens hebben ingericht naar het exotische droombeeld van hun klanten. Van deze geseksualiseerde en vervreemdende ruimtes zijn honderden verspreid over de hele stad. Door ze te vergelijken met een broeikas voor een in 1849 geïmporteerde lelie uit Brazilië en de gevolgen van de zogeheten Bedroom Tax, die vele huurders van sociale woningen hun huis uit joeg, krijgt het onderwerp diepte. En stijgt het uit boven het niveau van de seksrel die een parlementariër de kop kost.

Ook aardig, in de zin van vermakelijk, is het verhaal van een Kopenhagenaar die in hotels woont. Mark, zoals de man heet, heeft zijn bezittingen opgegeven en leeft van het geld dat hij verdient met verhuur van woonruimte via Airbnb. Terwijl hij verkondigt nu volledig vrij te zijn, wordt hij platgebeld door zijn klanten. Wat voor boodschap de film uit moet dragen richting het publiek van de triënnale, is door het surrealistische leven van de hoofdpersoon totaal onduidelijk. Er bestaan weinig mensen die zulke keuzes maken, of we nu after belonging zijn of niet.

Centraal idee
Zo leiden meer inzendingen eerder tot vraagtekens dan dat ze inspiratie bieden. Dat is behalve zonde ook problematisch. Wat leer je als bezoeker van een triënnale die vooral verwarring zaait? Een triënnale die zo veel en tegelijkertijd zo weinig aanraakt dat er nauwelijks een centraal idee uit te distilleren valt? Je zou bijna wensen dat er een curator met een sterke propositie, zoals Alejandro Aravena, de kar had getrokken, in plaats van een vijfkoppige commissie die kiest voor een open thema. Een architect is dan misschien geen probleemoplosser, met vaag getheoretiseer bereikt hij ook niets.

Oslo Architecture Triennale 2016, After Belonging
- Te bezoeken tot en met 27 november

- De hoofdtentoonstellingen worden gehouden in het Noors centrum voor Design en Architectuur (DOGA) en het Nationaal Museum – Architectuur

- Curatoren: Lluís Alexandre Casanovas Blanco, Ignacio G. Galán, Carlos Mínguez Carrasco, Alejandra Navarrete Llopis en Maria Otero Verzier

Trefwoorden

oma oslo bengler oslo architecture triennale

1	Kantoorcomplex door Goof Spruit bij station Utrecht krijgt tweede leven als De Nieuwe Tuin woensdag, 11 maart
2	Woongebouw door van Bergen Kolpa vormt nieuwe markering langs bocht Rotte dinsdag, 10 maart
3	Gerenoveerd Valkhof Museum heropent deuren op 6 juni dinsdag, 10 maart
4	Alkmaar selecteert VenhoevenCS en Wind voor nieuwbouw Hoornse Vaart maandag, 9 maart
5	Architectenweb symposium: ontwerpen van autovrije buurten donderdag, 12 maart

Gerelateerde nieuwsberichten

Bibliotheek Caen is centrum voor de regio

19 januari 2017

OMA 'creative mediator' van Manifesta 12

28 november 2016

Amsterdam en Airbnb samen tegen problemen

1 december 2016

PANDA: een wapen tegen ‘platformkapitalisme’

22 september 2016

IABR-2016: handen en hoofd niet meer gescheiden

26 april 2016

Help

7 juni 2016

Pritzker Prize 2016 voor Alejandro Aravena

13 januari 2016

Winnaars WDCD Refugee Challenge bekend

4 juli 2016

Aravena curator architectuurbiënnale Venetië

20 juli 2015

Toon alles

Andere nieuwsberichten

De Urbanisten schetst perspectief voor vitale en aantrekkelijke Rotterdamse binnenstad

13 maart, 4:41

In opdracht van BIZ RotterdamCentrum maakte De Urbanisten een perspectief voor een vitale en aantrekkelijke binnenstad die samengaat met een meer klimaat- en natuursensitieve inrichting

Studio Vinke en Loos van Vliet ontwerpen blok met woningen in haven Lelystad

13 maart, 3:24

In de haven van Lelystad wordt een blok met 160 woningen naar ontwerp van Studio Vinke in samenwerking met Atelier Loos van Vliet gerealiseerd. Bataviahof wordt het middelste van vijf wooncomplexen, waarvan er inmiddels twee zijn gerealiseerd.

Cepezed geselecteerd voor ontwerp Collectiecentrum Overijssel

13 maart, 2:15

Het Delftse bureau won de Europese aanbesteding die was uitgeschreven voor het gebouw, dat een plek krijgt in het Havenkwartier in Deventer.

Smiljan Radic onderscheiden met Pritzker Prize 2026

13 maart, 12:09

De zestigjarige Chileen wordt door de jury geprezen als een architect die elke opgave met een hoge mate van originaliteit benadert en gebouwen ontwerpt die zowel fragiel ogen als een stille vorm van plezier uitstralen.