Versnippering belemmert stedelijke transformaties

4 april 2008, 13:51

De opgave om steeds meer woningen te bouwen binnen de stad en de stedelijke transformatie die daarmee gepaard gaat, is complex. Het realiseren van de transformatieopgave ligt voor een groot deel in handen van gemeenten en ontwikkelaars. Die lopen daarbij tegen een belangrijk obstakel aan: het in de steden sterk versnipperde grondeigendom en de hoge grondprijzen leiden tot aanzienlijke vertraging van of hoge (verwervings)kosten voor het plan. Het is daarom van groot belang dat gemeenten in hun plannen meer rekening houden met de complexe verwervingsmogelijkheden van de grond.

Dit zijn de belangrijkste bevindingen van de studie 'Stedelijke transformatie en grondeigendom' die het Ruimtelijk Planbureau (RPB) op 4 april heeft uitgebracht. Met de nadruk op stedelijke transformatie streeft het kabinet ernaar bestaand bebouwd gebied beter te benutten voor woningbouw en zo de noodzaak tot (grootschalige) uitbreidingslocaties te verminderen. Het streven is 25-40 procent van de 80.000 tot 100.000 geplande woningen per jaar binnen bestaand stedelijk gebied te realiseren. Met deze studie verschaft het RPB inzicht in de wijze waarop de voortgang en het eindresultaat van stedelijke transformatie voor woningbouw wordt beïnvloed door grondeigendom, en de wijze waarop hiermee wordt omgegaan.

Dure en langdurige grondverwerving leidt vaak tot aanpassen van ontwerp
Bij de transformatie van stedelijke locaties is het vaak moeilijk om een positief exploitatiesaldo te realiseren. Dat komt door de relatief hoge grondprijzen en de langdurige verwervingstrajecten, die soms jaren in beslag nemen. Daarnaast ligt de waarde van de grond in de oude situatie vaak dicht bij de waarde van de grond en gebouwen in de nieuwe situatie, waardoor er nauwelijks winst op de grond kan worden gemaakt. Dit in tegenstelling tot de uitbreidingslocaties buiten de stad, waar de waardesprong van de oude naar de nieuwe bestemming wél aanzienlijk is. De bestemming van de grond verandert daar immers veelal van een agrarische in een woonbestemming.

Om het exploitatiesaldo alsnog positief te krijgen, wordt het stedenbouwkundig ontwerp gedurende het transformatieproces vaak aangepast. Zo wordt geprobeerd de opbrengsten te verhogen door in hogere dichtheden te bouwen, een groter aantal appartementen te realiseren en duurdere koopwoningen in het programma op te nemen. De kosten worden gereduceerd door de woningen en de woonomgeving te versoberen, bijvoorbeeld door een andere inrichting van de wijk en het gebruik van goedkopere materialen. Hierdoor wijkt het eindresultaat van de gerealiseerde woningbouw vaak aanzienlijk af van het oorspronkelijke plan.

Mogelijkheden grondverwerving leidend voor stedelijke transformatieplan
Het grondeigendom en de grondverwervingsproblemen hebben dus behoorlijke invloed op de ruimtelijke ontwikkeling. Omdat het soms bijvoorbeeld niet lukt om alle grond te verwerven, of alleen tegen een hoge prijs, zijn de verwervingsmogelijkheden uiteindelijk zelfs leidend voor het plan en de realisatie ervan. Dit in tegenstelling tot wat de gemeente vaak gewend was bij de plannen en realisatie van de (grootschalige) uitbreidingslocaties buiten de stad. Hier is de grondverwerving juist vaak een afgeleide van de locatiekeuze en de planvorming.

Gemeenten moeten 'eigendomsgevoelig' gaan plannen
Gezien de invloed van grondeigendom op stedelijke transformatie is het van belang dat gemeenten zich op voorhand veel meer bewust zijn van de grondeigendomsverhoudingen en hiermee rekening houden in hun plannen voor het gebied. Zo kunnen gemeenten - veel meer dan nu het geval is - 'eigendomsgevoelig' plannen. Dit houdt bijvoorbeeld in dat gemeenten meer kennis hebben van grondwaarden, grondprijzen, exploitatie- en bouwkosten. Dat inzicht is essentieel om voor of tijdens het transformatietraject te kunnen besluiten of het ruimtelijke plan of de door de gemeente gestelde randvoorwaarden moeten worden aangepast. En wanneer gemeenten zelf percelen willen aankopen, kunnen ze anticiperen op eventuele verwervingsproblemen. Verwervingstrajecten duren vaak lang en om die reden moet vanaf het allereerste begin duidelijk zijn dat de gemeente de percelen wil verwerven. Ze kan hiervoor het voorkeursrecht inzetten en vroegtijdig een onteigeningsprocedure opstarten.

Complexe grondverwerving kan uitvoering integrale gebiedsontwikkeling vertragen
Door de complexe grondverwerving zou de overheid kritisch moeten kijken naar integrale gebiedsontwikkeling: het mengen van functies en het bezien van locaties in een groter perspectief. Deze integrale gebiedsontwikkeling, die de laatste tijd erg in zwang is, kan een belangrijke meerwaarde opleveren voor een deel van de stad. Tegelijkertijd leidt ze tot grote risico's doordat deelgebieden direct organisatorisch en financieel worden gekoppeld. Zo kunnen problemen met grondverwerving in een deelgebied de hele gebiedsontwikkeling vertragen en de financiële haalbaarheid in gevaar brengen.

Bron: ANP

1	Internationaal hoofdkantoor Fugro naar ontwerp van cepezed voltooid woensdag, 12 augustus
2	Sec.architecten geeft verbouwde school eenduidiger uitstraling dinsdag, 11 augustus
3	Redactie Jaarboek Architectuur in Nederland zoekt projecten voor jubileumeditie maandag, 10 augustus
4	De Playlist: Sebastian Janusz is klassiek pianist en componist maandag, 10 augustus
5	Prestigieuze Duitse onderscheiding voor André Kempe en Oliver Thill woensdag, 12 augustus

Andere nieuwsberichten

Bouwstart voor Anna Maria van Schurmangebouw bij Utrechtse Dom

14 augustus, 11:58

Naar ontwerp van DP6 worden aan de voet van de Dom drie rijksmonumentale panden uit verschillende periodes gerenoveerd en herontwikkeld. Een gebouw uit de jaren vijftig wordt vervangen door nieuwbouw.

Multifunctionele accommodatie in groene setting voor Heemstede

14 augustus, 9:38

Aan de Sportparklaan in Heemstede is de multifunctionele accommodatie de Beets opgeleverd. Het gebouw, dat is ontworpen door j2o Architectuur, biedt ruimte aan basisonderwijs, kinderopvang en een gymzaal in een groene setting.

Nieuwe Instituut verwerft omvangrijke diacollectie Louis le Roy

13 augustus, 10:39

Het Nieuwe Instituut heeft een bijzonder deel van de nalatenschap van landschapsarchitect Louis le Roy (1924–2012) opgenomen in de Rijkscollectie voor Nederlandse Architectuur en Stedenbouw.

De Playlist: Ard Hoksbergen geniet van gelaagdheid Boards of Canada

13 augustus, 9:15

In de dertiende aflevering van onze zomerserie spreken we met architect Ard Hoksbergen, die fan is van het elektronische duo Boards of Canada. “Elk album is voor mij een trip die je van A tot Z moet doorlopen.”

Bundesbank begint zoektocht naar nieuw hoofdkantoor in Frankfurt

14 augustus, 10:49

De Bundesbank zoekt via een Europese aanbesteding een kant-en-klaar of volledig gerenoveerd pand met grond binnen de stadsgrens van Frankfurt.

Washington Post: verbouwing Witte Huis kost 927 miljoen dollar

13 augustus, 11:51

De balzaal is het grootste en duurste onderdeel van dit bouwproject van de regering-Trump.

Amsterdamse wethouder ontkent achterhouden kosten Oostbrug

12 augustus, 9:33

Stadsomroep AT5 schreef dat Van der Horst al voor de verkiezingen wist van een forse kostenoverschrijding, maar dat ze die informatie achter hield.

Koophuizen in bijna alle gemeenten in prijs gestegen

11 augustus, 9:54

Landelijk gezien werd voor een koophuis gemiddeld ruim vier procent meer neergeteld in het tweede kwartaal.

Vastgoedadviseur: nog jaren minder huurhuizen door verkoopgolf

10 augustus, 10:09

Dat leidt vooral voor studenten en jonge starters die een huis zoeken tot grote problemen, verwacht CBRE.

In twintig jaar bijna verdubbeling aantal restaurants, categorie fastfood groeide het hardst

5 augustus, 11:28

In totaal zijn er bijna 39.000 eetgelegenheden in Nederland. Hiervan bestaat iets meer dan de helft uit fastfoodzaken, zoals cafetaria's en broodjeszaken.

Ga naar het nieuws-archief