Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

Ontwerpen aan waardenrijke woongebouwen

MVRDV, Celiosa, Madrid

Giovanni Battista Piranesi (1720–1778; born Mogliano Veneto, Italy; died Rome, Italy; active Rome), The Drawbridge, 1761. Etching, 54.5 x 40.7 cm (plate), 64 x 49.2 cm (sheet)

SO-IL, Warren, New York

Orange Architects, Jonas, Amsterdam

Bureau SLA, People’s Pavillion, Eindhoven

Peris + Toral Architects, Modulus Matrix, Cornellà, Spanje

De Zwarte Hond, Mo*Town Track 8, Amsterdam

Afbeelding gegenereerd door Google Gemini met de prompt – een sterk verdicht Amsterdam met gestapelde containers als huisvesting

Michiel Brinkman, Justus van Effenkwartier, Rotterdam, gerestaureerd door Molenaar & Co architecten

Ontwerpen aan waardenrijke woongebouwen, spread

Onderzoek en publicatie bepleiten waardenrijke woongebouwen

Gisteren, 14:31

De nieuwe publicatie 'Ontwerpen aan waardenrijke woongebouwen' die op 9 juni in Pakhuis De Zwijger gepresenteerd wordt laat zien hoe en waarom woongebouwen weer kwaliteit, sociaal-maatschappelijke betekenis en toekomstbestendigheid moeten krijgen.
De auteurs Ed Melet, Rashid Rashidi en Kees Versluis stellen daartoe een nieuw systeem voor. Daarin wordt een woning niet langer als een product voor de (woning)markt gezien, maar weer en uitsluitend als een plek om te wonen. De publicatie wordt uitgegeven door Nai010 uitgevers.

Doorgeschoten
De directe aanleiding voor het twee jaar durende onderzoek en de aansluitende publicatie is de doorgeschoten en door de auteurs gewraakte efficiëntie in de woningbouw als antwoord op de huidige woningbouwopgave. Het prioriteren van efficiëntie is al enige tijd gemeengoed. Door de gesel van de marktwerking en de Haags obsessie met het woningtekort ligt de focus voornamelijk op het verhogen van de bouwproductie en op efficiëntie. Er wordt gedacht en gehandeld in oplossingen voor de korte termijn en in het belang van de markt.

Rendement
De auteurs waarschuwen in het boek voor de ingrijpende gevlogen daarvan voor de leefkwaliteit en duurzaamheid van veel nieuwe woningen en wooncomplexen op de langere termijn. Het leidt tot kleinere woningen, een gebrek aan sociale faciliteiten en het gebruik van goedkopere materialen. Alles (en iedereen) staat, volgens hen, in dienst van rendement. Bovendien verdrukt de huidige praktijk in rap tempo de herinnering aan tijden waarin het ontwerpen en bouwen van waardenrijke woongebouwen nog wel gebruikelijk was.

Systeemverandering
Met de publicatie Ontwerpen aan waardenrijke woongebouwen houden Melet, Rashidi en Versluis een pleidooi voor een systeemverandering. Naar hun mening is een koerswijziging mogelijk wanneer de juiste én voldoende partijen die de woningmarkt bepalen overtuigd kunnen worden van verandering. In het boek tonen ze met berekeningen aan dat en hoe kwaliteit financieel haalbaar is. Ook is er dan kans op slim ontworpen woningen die aan te passen zijn aan veranderende eisen van de bewoners en op woningen die meegroeien met de samenleving, wat hun levensduur verlengt.

Strategieën
In het boek worden strategieën beschreven die ruimtelijke ontwerpers, architecten, studenten, beleggers, opdrachtgevers en beleidsmakers kunnen toepassen om niet alleen de financiële, maar ook de sociale, culturele en ecologische waarden mee te nemen in hun financiële modellen.

Lectoraat
In de aanloop naar de boekpresentatie sprak Architectenweb met co-auteur Rashid Rashidi. Hij is architect en oprichter van OOOO Studio en sinds 2020 docent Architectonische Techniek aan de Hogeschool van Amsterdam en onderzoeker bij de onderzoeksgroep Circulair Bouwen. Rashidi is tevens gastdocent aan de TU Delft en aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam en lid commissie ruimtelijk kwaliteit gemeente Lelystad.

Het lectoraat Circulair Bouwen aan de HVA die deze studie initieerde, doet vrijwel uitsluitend praktijkgericht onderzoek. Daartoe werkt het samen met circa 15 architectenbureaus om het onderzoek een duidelijke impact in de praktijk te laten hebben. Voor het onderzoek naar waardenrijke woongebouwen werden ook andere partijen uit de bouwketen betrokken zoals beleggers, ontwikkelaars, ingenieursbureau en de gemeente Amsterdam.

Wat was de directe aanleiding voor jullie onderzoek en publicatie? Was het inderdaad de doorgeschoten efficiëntie in de woningbouw? Of waren er ook andere beweegredenen?
"Er zijn in essentie twee redenen voor het onderzoek en boek. De eerste is dat woningen in het middensegment, waar we ons op geconcentreerd hebben, steeds kleiner en soberder worden. Gemeenschappelijke ruimtes worden teruggebracht tot het absoluut noodzakelijke en het niveau van afwerking daalt. Die ontwikkeling gaat sneller dan menigeen beseft. In Amsterdam zijn microappartementen van dertig vierkante meter inmiddels gewoon. De tweede reden is dat de ruimtelijk kwaliteit van een woonplattegrond of een woongebouw in veel huidige businesscases als snel sneuvelt. We stellen met ons onderzoek een alternatief verdienmodel voor om waardenrijke woongebouwen financieel wel mogelijk te maken. Feitelijk is het een oproep om terug te keren naar volkshuisvesting en niet langer te denken over wonen als een product."

Jullie boek doet een beroep om, voorbij de efficiëntie op korte termijn, te kijken wat een betaalbare woning de maatschappij mag kosten. Maar ook wat een goede woning de maatschappij en de bewoners kan opleveren. Jullie zetten daarbij financiële, sociale en ecologische waarden voorop. Kun je een voorbeeld daarvan geven?
"Op ecologisch gebied blijkt dat biobased bouwen bijvoorbeeld nog steeds bijvoorbeeld 5 à 10 procent duurder is dan traditioneel bouwen. Maar wanneer ook de ecologische winst meegerekend wordt ziet het kostenplaatje er ineens heel anders uit. Hout stoot minder CO2 uit bij productie en in een houten gebouw is bovendien CO2 opgeslagen. Reken je dat door voor een woongebouw, dan wordt biobased bouwen ineens aanzienlijk goedkoper dan traditioneel bouwen.

In de praktijk zijn we nog niet zover. De 'macht' van martktwerking en de diep ingesleten routines vertragen de noodzakelijk transitie vooralsnog. Maar er is een toenemend aantal signalen dat dingen wel degelijk in beweging komen. Zo hanteert de provincie Utrecht voor interne opdrachten bijvoorbeeld al een schaduwprijs van 875 euro per ton CO2."

Met het boek proberen jullie spelers die de huidige woningmarkt bepalen te overtuigen van een andere aanpak. Dat zijn zowel private partijen als de overheid. Welke argumenten gebruiken jullie?
"Het is belangrijk is dat iedereen zich realiseert dat we gebouwen niet maar voor dertig jaar bouwen. De gedachte en het rekenmodel die uitgaan van een beperkte levensduur moeten, om te beginnen, van tafel. Hetzelfde geldt, in het verlengde daarvan, voor hypotheken met een looptijd van dertig jaar of het rendement van ontwikkelaars of beleggers dat over twintig jaar berekend wordt. We moeten dus om naar een ander economisch model en dat is ingrijpend. Bij een aanpak over een verlengde termijn is de overheid belangrijk. Mede omdat de baten op de deze lange termijn voor de overheid zullen zijn.
Ook de rol van EU-wetgeving op het gebied van verantwoording over financiële, ecologische en sociale waarden door bedrijven gaat belangrijk zijn om opdrachtgevers te laten bewegen. In het boek tonen we overigens ook aan de ecologische en sociale waarde financieel wat kunnen opleveren. Dat kan een wekend perspectief voor beleggers en ontwikkelaar zijn om te investeren."

Het uitgeven van een boek om een systeemverandering teweeg te brengen in de woningbouw is slechts een van vele opties. Hebben jullie andere tactieken overwogen?
"We hebben bewust en van meet af aan voor een boek gekozen, omdat een academische paper of onderzoeksrapport al snel in een la verdwijnt. Wij hopen dat we met dit boek de beoogde impact in de praktijk kunnen realiseren. Het doel van dit boek is om het publieke debat over woningbouw te verleggen. Dat gaat nu enkel over de kwantiteit, efficiëntie en niet om de kwaliteit.
Een woning is naar onze mening geen product. Het is een plek waar mensen wonen, waar je kinderen krijgt, waar je opgeroeid en waar je ook oud kan worden. Wij spreken graag over een plek om te wortelen. Wij hopen dat het boek een aanleiding gaat zijn om vaker in gesprek te kunnen gaan met de overheid en private partijen. Naast de boekpresentatie staan er al bijeenkomsten in Rotterdam en Groningen op stapel."

Wanneer zijn jullie tevreden met jullie missie?
"Wanneer ons voorgestelde, alternatieve verdienmodel daadwerkelijk in de praktijk wordt toegepast om waardenrijke woongebouwen te realiseren. Wij zijn overtuigd van de noodzaak om de verlengde levensduur van gebouwen, hun adaptieve vermogen in relatie tot klimaatverandering en demografische verandering een plek te geven in verdienmodellen. We hebben eigenlijk geen tijd te verliezen in het nadenken over hoe huidige gebouwen in de toekomst en in verschillende scenario’s zullen gaan functioneren. We zijn eigenlijk pas net begonnen daarmee."

Boekpresentatie
De boekpresentatie van ‘Ontwerpen aan waardenrijke woongebouwen’ vindt op 9 juni vanaf 19:30 uur plaats in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Reserveren via de site.

Aan het programma dragen bij (in alfabetische volgorde): Dick van Gameren, Professor faculteit bouwkunde (TU Delft), Partner bij Mecanoo; Jana Jayakkumaran, ontwikkelingsmanager bij Amvest, Ed Melet, Associate lector Circulair Bouwen; Esther Ras, Decaan HvA Faculteit Techniek; Rashid Rashidi, architect en oprichter van OOOO Studio; Max Smit, planoloog bij Gemeente Amsterdam, PhD-onderzoeker UvA en Kees Versluis, architect en docent-onderzoeker bij de HvA.

Trefwoorden

onderzoek publicatie nai010 uitgevers ed melet waardenrijke woongebouwen rashid rashidi hogeschool van amsterdam kees versluis lectoraat circulair bouwen

1	Tien ontwerpteams geselecteerd voor volgende fase Nationaal Slavernijmuseum maandag, 1 juni
2	KAAN Architecten combineert kantoor Trudo met sociale huurwoningen in houten gebouw op Strijp-S woensdag, 3 juni
3	Powerhouse Company debuteert in Midden-Oosten met hoofdkantoor ingenieursbedrijf vrijdag, 29 mei
4	INBO ontwerpt woongebouwen aan spoorpark in Amsterdam Nieuw-West vrijdag, 29 mei
5	Serge Schoemaker creëert loftwoning in Amsterdams grachtenpand maandag, 1 juni

Gerelateerde nieuwsberichten

LEVS publiceert duurzaamheidsanalyse eigen projecten

20 april

Circulair bouwen vraagt om ‘open’ ontwerpen (1)

17 februari

Nieuw handboek bundelt versnipperde kennis over houtbouw

10 februari

Circulair bouwen wordt belemmerd door het huidige economische systeem en beperkte garanties (3)

19 februari

bureau SLA ontdekt, transformeert en gebruikt rijksmonumentale werkplaats

9 oktober 2025

Platform Woonopgave adviseert commissie STOER: kijk minder naar regels en meer naar systemen

16 april 2025

Toon alles

Andere nieuwsberichten

SAWA verkozen tot BNA Beste Gebouw van het Jaar 2026

Gisteren, 21:15

De publieksprijs ging naar het Schoonhovens College door Geurst & Schulze architecten, terwijl de vakjury nog een eervolle vermelding toekende aan Station Wildeman, ontworpen door BETA.

IABR landt dit najaar in Piekfabriek in Rotterdam-Zuid

Gisteren, 11:12

De Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) vindt dit najaar plaats in de Piekfabriek op het voormalige Hunter Douglas-terrein in Rotterdam-Zuid.

Studio Groen+Schild ontwerpt atelier voor kunstenaarsduo Spacecowboys

Gisteren, 10:33

Naast een ‘schone’ en ‘vuile’ werkplaats bevat het ontworpen gebouw een atelierruimte en een overdekte buitenruimte met uitzicht over de uiterwaarden.

Studio Marco Vermeulen creëert voor Lab Delta ensemble met nieuwbouw en monumentale villa’s

3 juni, 3:05

Het Nationaal Baggermuseum krijgt onder een gewijzigde naam beschikking over een nieuw gebouw terwijl oude huisvesting in ere wordt hersteld.

Gemeente Sittard-Geleen viert 25-jarig jubileum met architectuurprijs

Gisteren, 13:39

Voor de Architectuurprijs Sittard-Geleen komen projecten in aanmerking die tussen 2001 en 2025 zijn gerealiseerd binnen de grenzen van de Limburgse gemeente.

Groene Hart kan volgend jaar alsnog opengaan voor windturbines

Gisteren, 12:16

De Zuid-Hollandse coalitie heeft de plannen om in het Groene Hart ruimte te maken voor windturbines voorlopig teruggetrokken, maar volgend jaar kunnen alsnog locaties worden opengesteld.