Merwede – Cix City en Cix Theatre
5 december 2025
Een nieuw stedelijk ensemble in een unieke Utrechtse gebiedsontwikkeling
Cix Merwede is een nieuw stedelijk ensemble in het hart van de Merwedekanaalzone in Utrecht. In opdracht van de ontwikkelcombinatie Merwede Vijf (Lingotto, Blink | a JAJO company, 3T Vastgoed) ontwerpen VenhoevenCS en Marc Koehler Associates twee bouwblokken — City en Theatre — die zijn opgebouwd rondom een rijk en groen landschap: een binnenwereld als verlengde van de openbare ruimte, overal voelbaar binnen de reeks superdichte bouwblokken. Daarmee geeft C ruimtelijk vorm aan de ambitie van Merwede om hoge dichtheid, gezond stedelijk leven en een natuurinclusieve leefomgeving samen te brengen.
Grote ambities
Het ontwerp voor Cix bouwt voort op het ontwikkelplan van BURA Urbanism, dat voorziet in 6.000 woningen en een breed palet aan voorzieningen. De sociale en ecologische doelstellingen — zoals welzijn voor alle leeftijden, gezonde mobiliteit en een sterk leefgebied voor planten en dieren — zijn vertaald naar concrete randvoorwaarden voor elk bouwblok.
Merwede bestaat uit 24 nieuwe bouwblokken die samen een van de meest ambitieuze, duurzame stadswijken van Nederland vormen. VenhoevenCS en Marc Koehler Associates ontwerpen twee van deze blokken binnen een raamwerk waarin natuurinclusief bouwen, klimaatadaptatie en energiezuinigheid centraal staan. De wijk is aardgasvrij, regenwaterneutraal ontworpen en streeft naar maximale lokale energieopwekking; natuurontwikkeling en biodiversiteit gelden als gelijkwaardige ontwerpprincipes. In plaats van afzonderlijke duurzaamheidseisen te stapelen, zijn energieprestaties, materiaalbewust bouwen, groene structuren en waterbeheer als één geïntegreerd systeem ontwikkeld.
Daarnaast worden hoge eisen gesteld aan architectonische diversiteit: Merwede moet een ‘coulissenstad’ worden, met variatie in hoogtes, korrel en gevels. Voor Cix leidde dit tot een intensief ontwerpproces waarin parametrische modellen zijn ingezet om tot een optimale bouwmassa te komen. Het resultaat is een ensemble van slanke torens en lagere volumes dat zorgt voor goede bezonning, veel licht en lucht in de binnengebieden en een gezonde leefkwaliteit — een zorgvuldig gepuzzel dat uiteindelijk bijdraagt aan een rijk en afwisselend stedelijk milieu op ooghoogte.
Fundament voor een robuust ecosysteem
Een onderscheidend element van City en Theatre zijn de verhoogde binnenhoven. Samen met Buro Harro is een (semi)publiek hovenlandschap ontworpen dat weelderig uit de bouwblokken lijkt te vloeien en de basis vormt voor een nieuw, robuust ecosysteem. Dankzij de slanke torens en de afwisseling in bouwhoogtes valt het zonlicht de hele dag door rijkelijk in deze opgetilde hoven. De trapsgewijze landschappen vormen groene heuvels met een grote diversiteit aan beplanting, waar bewoners kunnen verblijven midden in hoge stedelijke dichtheid.
Onder het ene hof ligt het theater, onder het andere een mobiliteitshub met deelmobiliteit en voorzieningen. Boven op deze programma’s ontstaan toegankelijke en gedeelde tuinen die zorgen voor verkoeling, regenwaterbuffering en een aangenaam microklimaat, en die uitnodigen tot informele ontmoeting. Zo verbinden de hoven de woningen op vanzelfsprekende wijze met het omliggende groen.
De groene opbouw van Cix volgt het Merwede-principe green first: groen waar het kan, bouwen waar het moet. De hoven sluiten aan op een fijnmazig netwerk van binnentuinen, groene daken, collectieve erven en biodiverse beplanting. Hierdoor ontstaat een doorlopend groensysteem waarin natuur de basis vormt van het stedelijk leven. De zorgvuldig gekozen beplanting biedt voedsel, nestelplekken en schuilruimtes voor vogels, insecten en kleine zoogdieren en maakt de blokken tot volwaardige onderdelen van de Merwedebiotoop, waarin stadsnatuur, water, klimaatadaptatie en wonen vanaf het begin hand in hand zijn ontworpen.
Verbonden routes & doorwaadbare hoven
Het project ligt in het hart van een autovrije wijk, waar lopen en fietsen de primaire vervoersvormen zijn. Auto’s zijn bewust uit het straatbeeld geweerd en worden uitsluitend gefaciliteerd via deelmobiliteit en mobiliteitshubs aan de randen van Merwede. Zo ontstaat een veilige, rustige leefomgeving met maximale ruimte voor groen en verblijfskwaliteit.
Een fijnmazig netwerk van paden, stegen en enkele ontsluitingsroutes verbindt Cix met het Merwedeplein, het toekomstige Merwede Park en de omliggende bouwblokken. Deze doorwaadbaarheid werkt niet alleen ruimtelijk, maar ook sociaal: de routes zorgen voor zicht op het stedelijke leven, maken informele ontmoetingen vanzelfsprekend en koppelen woningen, hof en straat tot één samenhangende leefwereld. Wie de fietsenstalling verlaat, loopt altijd via een gemeenschappelijke tuin; sommige routes zijn openbaar en snijden dwars door het ensemble. Daardoor ontstaat een reeks vanzelfsprekende verbindingen die bewoners en bezoekers door het groen, langs de plinten en richting de hoven leiden.
De ingangen van woningen, horeca, zorgfuncties en makersruimtes liggen waar deze lijnen samenkomen. Zo ontstaat op ooghoogte een levendig ritme van bewegen, ontmoeten en verblijven, waarin de stedelijke dynamiek en de groene binnenwereld elkaar voortdurend versterken.
Een rijke mix van functies
Deze doorwaadbare structuur maakt de weg vrij voor een gemengd en actief programma. In de plinten bevinden zich een breed pakket aan publieke en maatschappelijke voorzieningen, waaronder een activiteitencentrum, supermarkt, dagbesteding, fietsenstalling en fietsenwinkel, fitness, horeca en creatieve werkruimtes. Blok Theatre voegt daar een cultuurhuis en theater aan toe, een belangrijke publieke trekker die het stedelijke leven in Merwede verrijkt. Boven deze levendige plinten ligt een gevarieerd woonprogramma met sociale huur, betaalbare koop, middelduur en vrije sector, variërend van studio’s en appartementen tot duplex- en triplexwoningen en penthouses. Deze diversiteit aan functies en woningtypen spreekt verschillende doelgroepen en inkomenslagen aan en draagt bij aan een gemengde en levendige gemeenschap, passend bij de ambities van Merwede als inclusieve stadswijk.