Pantheon der Menschheid, Hendrik Petrus Berlage, 1915, Collectie Het Nieuwe Instituut

Het Visioen van Berlage, Berlage Saxophone Quartet en Vincent Bijlo

Berlage Saxophone Quartet en Vincent Bijlo

Het Visioen van Berlage, Berlage Saxophone Quartet en Vincent Bijlo

Vincent Bijlo en Berlage Saxophone Quartet brengen iconisch ontwerp van Berlage tot leven

17 februari, 15:50

In de nieuwe voorstelling 'Het Visioen van Berlage' van cabaretier en schrijver Vincent Bijlo en het Berlage Saxophone Quartet speelt het iconische ontwerp Pantheon der Menschheid (1915) van architect Berlage een centrale rol. Volgens betrokkenen verrijst het nooit gebouwde vredesmonument in de voorstelling niet minder dan als een gesamtkunstwerk van muziek, tekst en driedimensionale visuals.

De keuze om het Pantheon in de spotlights te zetten heeft alles te maken met Berlage’s gedachten over oorlog en vrede. Die zijn volgens Bijlo en het Berlage Saxophone Quartet namelijk verbazend actueel. Dat Berlage de overgrootvader van Bijlo is weet inmiddels menigeen.

Berlage ontwierp het Pantheon tijdens de Eerste Wereldoorlog als een monument voor vrede, menselijkheid en pacifistisch idealisme. Het gebouw moest volgens hem de mensheid gaan verenigen, los van religieuze of nationale grenzen. Het ontwerp, waarvan de tekeningen zich in de collectie van Het Nieuwe Instituut in Rotterdam bevinden, laat een centrale koepel zien met daaromheen acht torens. Elke toren vertegenwoordigt een ideaal, variërend van vrijheid, moed, bezonnenheid, kennis en vrede. In het hart van de nooit gebouwde kolos was een Monument der Menschheid beoogd.

Berlage schijnt als reden waarom het Pantheon nooit gerealiseerd werd het tekortschietende begrip door de mensheid genoemd te hebben. Niet de feitelijke fundamenten van het gebouw dus, maar de maatschappelijke fundamenten waren volgens hem onvoldoende stevig genoeg.

Experiment
Vincent Bijlo draait nu met het Berlage Saxophone Quartet de gedachte van zijn overgrootvader om. Of de maatschappelijke fundamenten daar nu wel stevig genoeg voor zijn blijft in het midden. Maar men wil zo een vorm- en gedachte-experiment aangaan. Bijlo en de musici zeggen benieuwd te zijn wat het construeren van het ontwerp, zij het in een vluchtige vorm, voor reacties tot gevolg zal hebben. Laat de ‘mensheid’ zich verleiden tot verbroedering? Komt vrede er dichterbij door?

Vincent Bijlo verduidelijkt zijn streven verder: "Volgens Berlage moet de mens daarvoor vooral afstand doen van het afgrijselijke streven naar zoveel mogelijk bezit. Dat geldt voor grote jongens als Donald Trump, maar net zo goed voor kleine jongens als Vincent Bijlo."

Lichtkunst, muziek en gedicht
In de voorstelling 'Het Visioen van Berlage' wordt het Pantheon geconstrueerd door middel van realistische, driedimensionale lichtprojecties van lichtkunstenaar Jurjen Alkema. De muziek bestaat uit een keuze van werken van, onder andere, Bach, Debussy, Mompou, Schulhoff, Eisler en Roukens.

Componist Saskia Venegas schreef speciaal voor de voorstelling nieuwe muziek die gebaseerd is op het gedicht 'Ter Gedachtenis' van Henriette Roland Holst. Dat gedichte schreef deze dichteres oorspronkelijk als literaire bijdrage aan het Pantheon.

Familiearchief en maquette
In de voorstelling zijn ook unieke, nooit eerder openbaar gemaakte geluidsopnamen uit het familiearchief van de familie Berlage verwerkt. Miep Berlage, dochter van de architect en grootmoeder van Vincent Bijlo, is te horen over haar vader en over de Eerste Wereldoorlog.
Bijlo herinnert zich nog een bezoek aan de Beurs van Berlage met zijn oma. Daar maakte de aanwezige maquette grote indruk op hem. Mede daarom is nu, speciaal voor mensen met een visuele beperking, een maquette van het Pantheon der Menschheid gemaakt, die na afloop bevoeld kan worden.

De première van de voorstelling ‘Het Visioen van Berlage’ vindt plaats op woensdag 4 maart 2026 in Theater aan de Parade in Den Bosch. Daarna volgen nog voorstellingen in Amsterdam, Rotterdam, Doetinchem, Vught, Den Haag, Hoenderloo, Hilversum en Breda.

Tickets zijn via de website van het Berlage Saxophone Quartet te bestellen.

Trefwoorden

muziek berlage saxophone quartet gesamtkunstwerk vincent bijlo jurjen alkema. hendrik petrus berlage berlage lichtkunst gedicht

1	Architect tot de dood erop volgt dinsdag, 29 september
2	Nominaties Interieur van het Jaar 2026 bekend woensdag, 30 september
3	Vijf nominaties Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2026 woensdag, 30 september
4	Realisatie gebouw Oopen op Jaarbeursplein Utrecht gaat niet door maandag, 28 september
5	Gronings huis voor amateurkunst en cultuur Tumult geopend maandag, 28 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Edelherten vreten door Berlage ontworpen tuinen op Veluwe kaal

31 juli 2023

Boek biedt persoonlijk beeld van architect H.P. Berlage

17 november 2022

Kunstmuseum Den Haag: een gedroomd museum, bijgeschaafd door de gemeente

26 februari 2021

Kunstmuseum in Den Haag moet worden verbouwd

6 maart

Wenink Holtkamp Architecten verhoudt zich bij verbouwing tot rijksmonument en echtpaar Roland Holst

9 januari

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Forum Magazine wijdt nummer aan architectuur en de koolstofdioxide-crisis

Gisteren, 14:40

De uitgave is de tweede in een reeks waarbij per nummer een actuele crisis centraal staat.

Door atelier PRO ontworpen brede school in Genderen in gebruik genomen

Gisteren, 13:46

Het gebouw in een kleinschalige woonwijk en biedt onderdak aan basisschool CBS Het Fundament, kindercentrum Camelot en een bibliotheekpunt van Bibliotheek Altena.

MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet

Gisteren, 11:35

Voor fabrikant van straatmeubilair Escofet uit Barcelona heeft MVRDV de Barcode Collection ontworpen.

Fenix en Light House winnen Dutch Daylight Award 2026

Gisteren, 10:33

Woensdag zijn in de Metaal Kathedraal in Utrecht de winnaars van de Dutch Daylight Award 2026 bekendgemaakt.

Vol stroomnet zet ook bijna voltooide woningbouwprojecten klem

Gisteren, 15:35

Zelfs nieuwbouwwoningen die te koop staan en woningen die al zijn verkocht, kunnen vaak niet op tijd op het stroomnet worden aangesloten, waarschuwt brancheorganisatie WoningBouwersNL.