Leergangcluster

Keuls gymnasium van IAA is onderdeel van nieuw onderwijslandschap

11 november 2025, 10:17

In het noorden van de historische binnenstad van Keulen is het gerenoveerde en uitgebreide schoolgebouw voor het Hansa Gymnasium, na een lange verbouwing, opgeleverd. Het ontwerp werd gemaakt door IAA.

De vernieuwing van deze school voor voortgezet onderwijs betrof niet alleen de bouwkundige modernisering, gedeeltelijke sloop en nieuwbouw van het monumentale gebouw uit 1899 zelf. Samen met de fysieke vernieuwing werd ook de implementatie van een geheel nieuw pedagogisch concept voor ruim 800 leerlingen ingezet. Het nieuwe Hansa Gymnasium in Keulen maakt deel uit van het ‘Bildungslandschaft Altstadt Nord (BAN)’. Dat is een innovatief cluster van een vijftal verschillende onderwijsinstellingen rondom het binnenstedelijke Klingelputzpark. Hier kunnen kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar één doorlopende leerlijn volgen.

Verbinding
Het BAN-project, mede geïnitieerd door de Montag Stiftung uit Bonn, wil een samenhangend en eigentijds leerlandschap vormen dat, door haar vorm en pedagogiek, de school met de stad én de samenleving verbindt. De school wordt daarbij niet zozeer als een instituut, maar als een ontmoetingsplek in de wijk gezien. Het Hansa Gymnasium is bovendien bestempeld als leidend voorbeeld voor een nieuwe generatie onderwijsgebouwen die nog gebouwd moeten gaan worden. Deze aankomende projecten moeten veel van de verouderde, naoorlogse scholen in Keulen en in andere Duitse steden de komende jaren gaan vervangen.

Het belangrijkste uitgangspunt voor de renovatie en uitbreiding van het monumentale schoolgebouw van IAA is het letterlijk openen van het gebouw naar de stad. Daartoe is het schoolplein is publiek toegankelijk geworden. Verder zijn de transparant vormgegeven nieuwbouwdelen als een tegenhanger te zien van het gesloten karakter van de oudbouw. Ook in de oudbouw zijn op veel plekken ingrepen gedaan die veel openheid moeten creëren.

Vloerschool
Het oude Hansa Gymnasium is een voorbeeld van een typische Duitse ‘Flurschule’. Een typologie die zich kenmerkt door gangen met volledig gesloten wanden en één stalen deur per lokaal van 30 leerlingen. Transparantie variatie tussen de verschillende pedagogische ruimten waren bepaald geen criteria bij het oorspronkelijke ontwerp, daterend uit het eind van de 19e eeuw.

In nauwe samenwerking met de monumentendienst van de stad Keulen is, op basis van het principe van reversibiliteit, gezocht naar manieren om twee werelden te verenigen. Namelijk het behouden van de historische structuur en karakteristieken van het neorenaissancegebouw te en tegelijkertijd maximale openheid te creëren. Hiervoor zijn grote openingen gemaakt in de dragende wandstructuur tussen gangen en lokalen. Deze ingrepen vroegen wel het nodige van de bestaande constructie.

Maar daarmee veranderde de traditionele ‘Flurschule’ wel in een clusterschool waarin lokalen zich sterker groeperen. De gewelfde, voormalige gangruimten fungeren als centrale leerzone. Zo werd geschikte ruimte gecreëerd voor het nieuwe pedagogische onderwijsconcept. Per cluster volgen de leerlingen grotendeels een individueel leerprogramma in een vijftal lesruimtes. Deze ruimtes kunnen, dankzij flexibele wanden en geïntegreerde kastruimte, worden aangepast aan verschillende lesvormen, van geconcentreerd werken tot samenwerken.

Zolder
Om het beoogde aantal onderwijsclusters in de oudbouw te kunnen realiseren is de aula verplaatst naar de zolderruimte. Oorspronkelijk was deze op de tweede verdieping gesitueerd. De imposante, tien meter hoge zolderruimte was, sinds de bouw in 1899, nog nooit gebruikt. Door het verduurzamen van de kapconstructie en het inbouwen van een geheel nieuwe betonvloer op de tweede verdieping is hier een grote, multifunctionele ruimte gerealiseerd voor schoolbijeenkomsten, voorstellingen en muziek- en bewegingsonderwijs.

Nieuwbouw
De bovenbouw is ondergebracht in de nieuwbouwvleugel. Hier domineren grote, open leerlandschappen die een visuele verbinding met de stad hebben. De grote vensters creëren zichtlijnen waardoor leerlingen verbonden kunnen zijn met de wereld om hen heen. Deze ruimtelijke overgang weerspiegelt, volgens de architecten en de school, tevens hun mentale en intellectuele ontwikkeling van beschutting naar openheid.

De nieuwbouw sluit qua materiaalgebruik en kleurstelling aan op het historische gebouw aan de Hansa Ring. Het nieuwe metselwerk is afgestemd op het zandsteen van de monumentale voorgevel. Zo grijpen de oudbouw en nieuwbouw in elkaar grijpen en vormen ze een samenhangend geheel. In de kopgevel van de nieuwbouw, bij de entree van het schoolplein, is verder een citaat van filosoof Hegel opgenomen. Dit kwam voort uit een prijsvraag onder de leerlingen. Het citaat 'Tegenspraak is de bron van alle beweging' vat de geest van het BAN-leerlandschap en het nieuwe Hansa Gymnasium treffend samen.

Trefwoorden

iaa onderwijslandschap renovatie keulen iaa architecten school duitsland

1	Koen van Velsen stopt met zijn bureau maandag, 19 januari
2	COA kiest houtbouwsysteem Circlewood en OMA als basis voor opvanglocaties asielzoekers woensdag, 14 januari
3	Station Eindhoven krijgt ondergronds busstation en nieuwe hal aan de noordzijde woensdag, 14 januari
4	Masterplan voor Overvecht Centrum van PosadMaxwan zet in op meer verdichting, groen, levendigheid en inclusiviteit maandag, 19 januari
5	Woontoren De Piek naar ontwerp van KCAP voltooid vrijdag, 16 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Intentieovereenkomst houten wooncomplex voor ouderen in Amsterdam

18 februari 2025

Nieuwe huisvesting IAA Architecten in herbestemde Melkhal

15 augustus 2023

Tweede fase herinrichting IJsselkade Zutphen afgerond

1 februari 2023

Uitkijktoren als een stalen slang

9 maart 2022

Nieuw centrumgebouw voor woonzorgpark Noordwijk

29 juli 2021

Nieuwe partners in IAA Architecten

25 juni 2019

Toon alles

Andere nieuwsberichten

LAOS landscape urbanism opent tweede vestiging in Utrecht

Vandaag, 15:11

Nieuw team van LAOS landscape urbanism strijkt neer in de Domstad

Bouw grootschalige ontwikkeling naast AFAS Live gaat van start

Vandaag, 14:51

Naar verwachting wordt in het tweede kwartaal van dit jaar gestart met de bouw van de eerste twee deelplannen van het gebied Eleven Square in Amsterdam-Zuidoost.

Stichting Hoogbouw zoekt inspirerende voorbeelden van sociale kwaliteit in hoogbouw

Vandaag, 12:18

De Stichting Hoogbouw is op zoek naar inspirerende voorbeelden van hoogbouwprojecten waar vormgegeven is aan sociale kwaliteit. Daartoe heeft de stichting een prijsvraag uitgeschreven.

Constructie en structuur bedrijfspand vormen basis voor nieuw gezondheidscentrum

Vandaag, 10:39

In maart wordt gestart met de bouw van een gezondheidscentrum langs de Hollandse IJssel in Krimpen aan den IJssel. Het gebouw, dat is ontworpen door BURO/S Architects, verrijst op de plek van een generiek bedrijfspand.