Hans van der Heijden

Krijgt Kröller-Müller de opdrachtgever die het verdient?

17 januari 2023, 9:00

Architect Marjolein van Eig heeft in twee columns niet slechts geklaagd over de keuze voor haar Japanse collega Tadao Ando als ontwerper van de uitbreiding van het Kröller-Müller Museum, maar vooral over de gevolgde procedure bij zijn aanstelling. Marjolein en ik zijn goed bevriend. Ik discussieer graag met haar, zij heeft altijd gelijk, maar nu niet.

Marjolein zet Tadao Ando weg als een starchitect op leeftijd, als een milieuvervuilende one-trick-pony die alleen in beton kan bouwen. Volgens haar is het beter om Nederlandse architecten in te schakelen. Zij verzekert: “Deze anti-starchitects zullen zorgen voor meer dan spektakel. Zij zullen zorgen voor een zachte, natuurvriendelijke, inclusieve, vrolijke, tactiele en ruimtelijke revolutie in de bouw- en museumwereld.” Vrolijk? Ik zou zeggen: gelukkig blijft de Hoge Veluwe wéér zo’n duurzaam niet-spektakeltje bespaard.

De bezwaren tegen de kwaliteiten van collega Ando en de aanstellingsprocedure zouden twee verschillende dingen moeten zijn. Marjolein suggereert dat de vermeende heimelijkheid van het Kröller-Müller Museum rond de aanstelling van de ‘ouwe starchitect’ niets anders dan bekrompen rotzooi kan opleveren. Maar uiteindelijk lijkt mij dat toch werkelijk een kwestie van opvatting en smaak.

De kernvraag in deze kwestie is hoe blij men moet zijn met de aanbestedingspraktijk die zich in Europa heeft gevestigd. Een serieuze visieontwikkeling door een architect is zeldzaam geworden. Dat komt niet alleen door de ervaringseisen die gesteld worden. Het heeft ook te maken met de koppeling tussen de voorontwerpen die bij de aanbesteding verlangd worden en het in te dienen honorarium. Door die koppeling krijgt de aanbestedingsuitvraag het karakter van een bestek. Afwijkingen van het bestek zijn niet toegestaan. Het honorarium is bindend. In mijn tijd als Jaarboekredacteur heb ik de gevolgen kunnen zien. De Nederlandse musea, spoorwegstations en scholen worden door een beperkt aantal bureaus gerealiseerd. De resultaten zijn op hun best smaakvol en degelijk. Keurig!

Het kan anders. Marjolein weet dat. Toen wij samen aan het Bluecoat Arts Centre in Liverpool werkten hadden wij een opdrachtgever die de aanbestedingsregels laagdrempelig had laten opstellen en onverkort koos voor een architectenbureau zonder ervaring in de kunstsector. Directeur Bryan Biggs was de eerste en laatste opdrachtgever ooit die mij na een meningsverschil vertelde: “Ik begrijp niks van wat je daarnet zei, maar als het zo belangrijk is als jij beweert, dan wil ik dat het gebeurt en dat jullie niet toegeven.” De belangrijkste subsidiegever, Arts Council of England, eiste niet het best mogelijke gebouw, of de beste architect, maar het best mogelijke proces. Wij waren vanaf de haalbaarheidsstudies tot en met de oplevering betrokken. Bouwbudgetten en honoraria volgden die dynamiek.

Ook deze aanpak leverde lokaal kabaal op. Onze aanbestedingsconcurrent Tony Fretton (en hij niet alleen) meende dat hij véél beter in staat was om dit ontwerp te maken en dat Bluecoat zich had laten leiden door subjectieve voorkeuren. Is dat erg?

Destijds vond ik van niet. Ik snapte de reserves van Tony en zijn collega’s wel en ik heb voor, tijdens en na de oplevering van Bluecoat Arts Centre genoten van het debat over ons ontwerp. Dat debat hoort bij het vak van Marjolein en mij. Het lijkt mij productiever om te zijner tijd over het uitgekristalliseerde ontwerp te discussiëren en het Kröller-Müller Museum aan zijn beloftes te houden dan om nu al een kruistocht tegen het eigenwijze engagement van het museum te organiseren. Wie weet zorgt het in Nederland weer voor een echt architectuurdebat.

Zonder dat het tegendeel is bewezen acteert hier een opdrachtgever die weet wat hij wil. Dat het Kröller-Müller Museum een architect in vertrouwen neemt om vanaf het investeringsinitiatief bij te dragen lijkt mij precies wat dit museum verdient. Ik kijk uit naar het resultaat.

Hans van der Heijden is architect en oprichter van Hans van der Heijden Architecten. Daarnaast is hij parttime hoogleraar Architectuurontwerp aan de Universiteit Antwerpen. Ook is hij voormalig columnist van Architectenweb.

Trefwoorden

hans van der heijden tadao ando aanbestedingen europese aanbestedingen hans van der heijden architect hoge veluwe kröller-müller museum

1	Winnaars ideeënprijsvraag Alkmaars Kanaalschiereiland bekendgemaakt dinsdag, 27 oktober
2	Woongebouw door Moke Architecten op Hembrugterrein klaar vrijdag, 23 oktober
3	De Maasbode biedt gestapelde woonbuurten in centrum van Rotterdam woensdag, 28 oktober
4	Eklund_terbeek transformeert Schiedams rioolgemaal naar woonhuis vrijdag, 23 oktober
5	OMA past gerechtsgebouw landschappelijk in op oud vestingterrein Lille vrijdag, 23 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Edelherten vreten door Berlage ontworpen tuinen op Veluwe kaal

31 juli 2023

Video: gesprek met Hans van der Heijden over het woonpalazzo

21 maart 2025

Hans van der Heijden deelt fascinatie voor woonpalazzo in boek

6 februari 2025

Bjarne Mastenbroek: verander aanbestedingspraktijk in Nederland

19 januari 2023

Het gebouw als kunstwerk

16 januari 2023

Kröller-Müller Museum: ‘We zien een architect als een kunstenaar, en een kunstenaar kiezen we altijd zelf’

10 januari 2023

Ouwe starchitects

8 december 2022

Tadao Ando onderzoekt uitbreiding Kröller-Müller Museum

29 januari 2018

Rietveld Paviljoen gaat donderdag weer open

12 oktober 2010

Paviljoen Rietveld Kröller-Müller gerestaureerd

11 september 2009

Toon alles

Andere nieuwsberichten

TU Delft opent proeftuin voor natuurinclusief bouwen

1 uur geleden

Hier kunnen onderzoekers, bedrijven en overheden innovaties testen en doorontwikkelen die natuur en biodiversiteit beter integreren in de gebouwde omgeving.

Gilde Opleidingen neemt nieuw gebouw in Roermond in gebruik

Vandaag, 11:53

In het ontwerp van RoosRos Architecten en The ArchiTech Company vormde het mogelijk maken van flexibel onderwijs en het vinden van een balans tussen optimale daglichtinval en gebruikscomfort een belangrijke rol.

Bekende studententoren in Delft ondergaat renovatie

Vandaag, 10:37

In Delft start Vorm Vastgoed binnenkort met de renovatie van de toren van studentencomplex Van Hasseltlaan. Vakwerk Architecten maakte het ontwerp in opdracht van eigenaar DUWO.

Kantoorinterieur van Frank Ontwerpen en studio Rianknop verbindt historie en duurzaamheid

Gisteren, 10:54

In de nieuwe werkomgeving voor het adviesbureau Mentha wordt de bedrijfsidentiteit gecombineerd met verfijning, comfort en focus op duurzaamheid.

Veengebieden liggen er slecht bij, ziet Rekenkamer

4 uur geleden

De belangrijkste oorzaken zijn verdroging, slechte waterkwaliteit en stikstof.

'TU/e weigert openbaarmaking rapport sociale onveiligheid'

Vandaag, 09:32

De TU/e weigert het rapport over sociale veiligheid op de universiteit al vrij te geven, schrijft ED.

Kabinet trekt half miljard uit voor bescherming tropisch bos

Gisteren, 14:44

Over een periode van tien jaar wil het kabinet maximaal een half miljard euro investeren in een nieuw fonds voor de bescherming van tropische bossen.

Noord-Hollandse politiek verdeeld over nakomen energieafspraken

Gisteren, 09:42

Sommige regio's in Noord-Holland maken nog te weinig werk van gemaakte afspraken over de opwekking van duurzame elektriciteit.

Funderingsrisico telt vanaf 2027 mee bij NHG-hypotheek

27 oktober, 1:14

Banken moeten vanaf volgend jaar rekening houden met mogelijke funderingsproblemen bij huizen als ze hypotheken verstrekken met de Nationale Hypotheek Garantie.