Boek vertelt verhaal van Paleis voor Volksvlijt

30 september 2019, 15:17

Het gebouw van ijzer en glas roestte al bij de oplevering. Bovendien was het een tochtgat waarvan de exploitatie niet rond te krijgen viel. Toch behoort het Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam tot de meest geliefde verdwenen gebouwen uit de Nederlandse historie. In het boek IJzeren ambitie vertelt bouwhistoricus Gabri van Tussenbroek het verhaal van het bijzondere gebouw.

Het Paleis voor Volksvlijt aan de Frederiksplein, geopend in 1864 en afgebrand in 1929, was ooit bedoeld als tentoonstellingsgebouw voor de Nederlandse industrie. Deze sloeg de handen ineen om te laten zien hoe de toekomst eruit zou kunnen zien; van ijzer en glas. En dat in een gebouw dat van precies deze materialen was gemaakt.

Het markante gebouw was een van de vele navolgers van het Crystal Palace in Londen, waar in 1851 de eerste Wereldtentoonstelling werd gehouden. Geïnspireerd door dit bouwwerk (en het feit dat Nederland niet zo’n beste bijdrage had geleverd aan deze World Expo) spande de Vereeniging voor Volksvlijt van Samuel Sarphati zich in om ook zo’n paleis in Amsterdam gebouwd te krijgen.

De bouw van het door Cornelis Outshoorn ontworpen Paleis voor Volksvlijt ging gepaard met een hoop tegenslagen en het complex was geen zuiver Nederlands staaltje vakwerk (zo maakten Engelse ingenieurs de technische tekeningen en werd het ijzer voor de hoofdconstructie geproduceerd door eveneens Engels bedrijven), maar toch kon in augustus 1864 met trots de opening worden verricht.

In het gebouw zijn 65 jaar lang tentoonstellingen, voorstellingen en evenementen gehouden, al wist men het hoofd in financieel niet of nauwelijks boven het hoofd te houden. Later is uit commerciële overwegingen een overdekte winkelgalerij (naar ontwerp van A.L. van Gendt) tegen het complex aan gebouwd; alleen dit deel overleefde de verwoestende brand in april 1929.

De Nederlandsche Bank
Dat het Paleis voor Volksvlijt door de jaren heen een welhaast mythische status heeft verworven bij met name Amsterdammers, komt volgens Van Tussenbroek ook doordat het gebouw dat in 1960 op dezelfde plek kwam te staan, nooit erg geliefd is geweest: het door Marinus Duintjer ontworpen hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank. Nog deze eeuw pleitte een groep onder aanvoering van kunstenaar Wim T. Schippers voor herbouw van het paleis, maar daar wilde DNB niet aan. In plaats daarvan besloot de Nederlandse centrale bank tot een renovatie van zijn pand.

Hoewel ijzer al rond 1840 opkwam als constructief materiaal voor Nederlandse gebouwen, was het Paleis voor de Volksvlijt destijds een bijzonderheid. In IJzeren ambitie vertelt Van Tussenbroek over de moeizame geboorte van de industriële bouw in Nederland, maar natuurlijk vooral over het paleis zelf – zowel de aanloop als de periode tijdens en na het bestaan komt aan bod.

Ijzeren ambitie is uitgegeven door Uitgeverij Prometheus.
https://youtu.be/wG43t6IHPaY

Trefwoorden

crystal palace marinus duintjer cornelis outshoorn de nederlandsche bank glas ijzer amsterdam paleis voor volksvlijt boek samuel sarphati

1	Provast kondigt bouwstart toren naast centraal station van Rotterdam aan dinsdag, 27 januari
2	Ontwerpers presenteren ruimtelijke visie voor renovatie en uitbreiding Paradiso maandag, 26 januari
3	Houten woonbuurt in bos bij Amersfoort opeleverd vrijdag, 30 januari
4	Gezondheidscentrum op militaire kazerne Assen in gebruik genomen donderdag, 29 januari
5	Octavia Hill is een gebouw met verschillende verschijningsvormen woensdag, 28 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

De Nederlandsche Bank: terug naar ontwerp Marius Duintjer en verder

4 januari 2025

Boek Van Nellefabriek belicht iconisch complex vanuit vele hoeken

5 februari 2020

Zes kandidaten voor herbouw Crystal Palace

25 februari 2014

DNB kiest Mecanoo voor renovatie hoofdkantoor

13 november 2018

Nieuw verzetsmonument Amsterdam

27 augustus 2010

Voorlopig ontwerp renovatie De Nederlandsche Bank gepresenteerd

28 november 2019

Waagstukken, een boek over architecten en (fatale) ambities

29 januari 2020

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Houten woonbuurt in bos bij Amersfoort opeleverd

30 januari, 3:35

Aan de rand van het Nimmerdor-bos in Amersfoort is woningbouwproject Common Woods opgeleverd. Het buurtje bestaat uit 56 woningen, die grotendeels uit hout zijn opgetrokken.

Atelier Kempe Thill introduceert rijtjeshuis in Zwitsers kloostercomplex

30 januari, 2:30

Als onderdeel van een langdurende gebiedstransformatie werd een serie kleine houten huisjes in een minimalistische stijl aan het terrein toegevoegd

Team V presenteert opgeleverd Clubhouse Boompjes in Rotterdam

30 januari, 12:00

In Rotterdam is afgelopen jaar hoogbouwproject Clubhouse Boompjes opgeleverd. Team V Architectuur ontwierp twee woontorens van honderd en zeventig meter hoog, die gezamenlijk goed zijn voor 342 woningen.

Inzendronde BNA Beste Gebouw van het Jaar 2026 gestart

30 januari, 10:04

Projecten die vorig jaar in gebruik zijn genomen kunnen voor 26 februari worden ingezonden bij de BNA. Juryvoorzitter van de 21e editie van deze prijs is oud-minister Winnie Sorgdrager.