Boek vertelt verhaal van Paleis voor Volksvlijt

30 september 2019, 15:17

Het gebouw van ijzer en glas roestte al bij de oplevering. Bovendien was het een tochtgat waarvan de exploitatie niet rond te krijgen viel. Toch behoort het Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam tot de meest geliefde verdwenen gebouwen uit de Nederlandse historie. In het boek IJzeren ambitie vertelt bouwhistoricus Gabri van Tussenbroek het verhaal van het bijzondere gebouw.

Het Paleis voor Volksvlijt aan de Frederiksplein, geopend in 1864 en afgebrand in 1929, was ooit bedoeld als tentoonstellingsgebouw voor de Nederlandse industrie. Deze sloeg de handen ineen om te laten zien hoe de toekomst eruit zou kunnen zien; van ijzer en glas. En dat in een gebouw dat van precies deze materialen was gemaakt.

Het markante gebouw was een van de vele navolgers van het Crystal Palace in Londen, waar in 1851 de eerste Wereldtentoonstelling werd gehouden. Geïnspireerd door dit bouwwerk (en het feit dat Nederland niet zo’n beste bijdrage had geleverd aan deze World Expo) spande de Vereeniging voor Volksvlijt van Samuel Sarphati zich in om ook zo’n paleis in Amsterdam gebouwd te krijgen.

De bouw van het door Cornelis Outshoorn ontworpen Paleis voor Volksvlijt ging gepaard met een hoop tegenslagen en het complex was geen zuiver Nederlands staaltje vakwerk (zo maakten Engelse ingenieurs de technische tekeningen en werd het ijzer voor de hoofdconstructie geproduceerd door eveneens Engels bedrijven), maar toch kon in augustus 1864 met trots de opening worden verricht.

In het gebouw zijn 65 jaar lang tentoonstellingen, voorstellingen en evenementen gehouden, al wist men het hoofd in financieel niet of nauwelijks boven het hoofd te houden. Later is uit commerciële overwegingen een overdekte winkelgalerij (naar ontwerp van A.L. van Gendt) tegen het complex aan gebouwd; alleen dit deel overleefde de verwoestende brand in april 1929.

De Nederlandsche Bank
Dat het Paleis voor Volksvlijt door de jaren heen een welhaast mythische status heeft verworven bij met name Amsterdammers, komt volgens Van Tussenbroek ook doordat het gebouw dat in 1960 op dezelfde plek kwam te staan, nooit erg geliefd is geweest: het door Marinus Duintjer ontworpen hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank. Nog deze eeuw pleitte een groep onder aanvoering van kunstenaar Wim T. Schippers voor herbouw van het paleis, maar daar wilde DNB niet aan. In plaats daarvan besloot de Nederlandse centrale bank tot een renovatie van zijn pand.

Hoewel ijzer al rond 1840 opkwam als constructief materiaal voor Nederlandse gebouwen, was het Paleis voor de Volksvlijt destijds een bijzonderheid. In IJzeren ambitie vertelt Van Tussenbroek over de moeizame geboorte van de industriële bouw in Nederland, maar natuurlijk vooral over het paleis zelf – zowel de aanloop als de periode tijdens en na het bestaan komt aan bod.

Ijzeren ambitie is uitgegeven door Uitgeverij Prometheus.
https://youtu.be/wG43t6IHPaY

Trefwoorden

crystal palace marinus duintjer cornelis outshoorn de nederlandsche bank glas ijzer amsterdam paleis voor volksvlijt boek samuel sarphati

1	Ontwerp voor eerste torens Rijnhaven in Rotterdam onthuld maandag, 7 september
2	Hoogbouwcomplex KJ Den Haag opgeleverd vrijdag, 4 september
3	Nominaties Kantoorgebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 9 september
4	Heemschut: sloop dreigt voor Huis van de Toekomst vrijdag, 4 september
5	Korteknie Stuhlmacher herbestemt, herorganiseert en verbindt Huis73 maandag, 7 september

Gerelateerde nieuwsberichten

De Nederlandsche Bank: terug naar ontwerp Marius Duintjer en verder

4 januari 2025

Boek Van Nellefabriek belicht iconisch complex vanuit vele hoeken

5 februari 2020

Waagstukken, een boek over architecten en (fatale) ambities

29 januari 2020

Voorlopig ontwerp renovatie De Nederlandsche Bank gepresenteerd

28 november 2019

DNB kiest Mecanoo voor renovatie hoofdkantoor

13 november 2018

Zes kandidaten voor herbouw Crystal Palace

25 februari 2014

Nieuw verzetsmonument Amsterdam

27 augustus 2010

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Nederlands getint team brengt verwoeste WTC-torens terug in New Yorkse skyline

Gisteren, 14:37

Vrijdag is het precies 25 jaar geleden dat de terroristische aanslagen op het WTC in New York plaatsvonden. Ter herdenking hiervan stegen woensdag 2.977 lichten op boven de haven van Manhattan, één voor ieder dodelijk slachtoffer.

Uitreiking Dutch Daylight Award 2026 op 30 september

Gisteren, 10:24

Op woensdag 30 september worden in de Metaal Kathedraal in Utrecht de winnaars van de Dutch Daylight Award 2026 bekendgemaakt. In totaal zijn er zeven projecten genomineerd, verdeeld over twee categorieën.

Bakkers|Hommen en Heimstaden tekenen voor 529 woningen in het Max Euwe Kwartier Rotterdam

Gisteren, 09:30

De ontwikkelaar en woningverhuurder hebben een forward purchase-overeenkomst voor 529 nieuwbouwhuurwoningen getekend.

Steenhuis Bukman Architecten breidt bureauleiding uit met Jeffrey Reule en Martijne Draaisma

9 september, 3:19

Reule is benoemd tot associate, terwijl Draaisma bureaumanager is geworden. Zij geven samen met medeoprichter van SBA Marc Bukman sturing aan het Delftse bureau.

Zorgen in Staten Utrecht over uitblijven geld voor Rijnenburglijn

Gisteren, 13:33

Meerdere partijen in de Provinciale Staten van Utrecht betwijfelen of het plan voor de bouw van 25.000 woningen in de polder Rijnenburg in de huidige vorm kan doorgaan.