Abonneer je nu op onze nieuwsbrieven!

Abonneren

Nee, bedankt

Ja, denk met me mee rond de
materialisering van mijn project

De expositie 'Dromen in beton'

Kanaleneiland en Hoog Catharijne: droomprojecten ingehaald door de werkelijkheid

27 september 2019, 9:47

Twee vooruitstrevende projecten die zijn ingehaald door de werkelijkheid. Zaterdag start in het Centraal Museum in Utrecht de tentoonstelling Dromen in beton, die de geschiedenis van Hoog Catharijne en Kanaleneiland in de Domstad belicht. Architectenweb nam een kijkje en dook de historie van beide projecten in. “De fout zit óf bij u, óf bij uw interieur.”

Voor wie een negatief beeld heeft van een naoorlogse woonwijk als Kanaleneiland (dat in 2007 op de beruchte lijst van Vogelaarwijken belandde), wacht een verrassende binnenkomst bij ‘Dromen in beton’. Ooit droeg de wijk de belofte in zich van een prachtige nieuwe toekomst voor de Utrechtse middenklasse, die zat opgesloten in een overvolle stad waar het zelfs aan riolering ontbrak.

Neem dan de licht, lucht en ruimte in de nieuwe wijk naast het Amsterdam-Rijnkanaal, of het vele groen. En niet te vergeten de lonkende attributen voor het moderne interieur, zoals meubilair van Artifort en de Pastoe-fabriek uit Utrecht. Stoelen, tafels en lampen die bovendien een leven lang meegingen; dat was nog eens waar voor je zuurverdiende geld.

Het blad Goed Wonen vertelde de bewoners hoe ze hun huis moesten inrichten, bijvoorbeeld aan de hand van een minimalistisch vormgegeven melkfles. “Als deze fles in uw interieur past, dan betekent dit dat uw interieur in overeenstemming met onze tijd - en dus goed is”, citeert projectleider van de tentoonstelling Natalie Dubois uit het tijdschrift. “Vindt u dat het beslist nodig is de melk eerst over te gieten in een ‘mooi’ kannetje, dan zit er ergens een fout. Óf bij u, óf bij uw interieur, want de fles is goed.” Het optimisme van destijds ging niet zonder een vleugje paternalisme.

Fijne plek
Het 7.500 woningen tellende Kanaleneiland, waarvan de realisatie in 1957 startte, is inderdaad jaren een fijne plek geweest voor treinconducteurs, fabrieksmedewerkers, leraren en hun gezinnen. Voor de dagelijkse boodschappen konden ze terecht in buurtwinkelcentra met supermarkten (destijds een nieuw fenomeen), voor de noodzakelijke lichamelijke inspanning of ontspanning waren zwembaden, sportterreinen, een bioscoop en andere voorzieningen aanwezig. Er lag zelfs een helikopterveld, als voorschot op mogelijke helikopterverbindingen tussen grote steden in de Randstad.

Helaas verliep de toekomst niet zoals gepland. De teloorgang van de industrie, in de jaren vijftig nog de belangrijkste werkgever in Utrecht, raakte de stad en de inwoners van Kanaleneiland hard. Er was geen geld meer voor onderhoud, terwijl de wijk verarmde. Veel oorspronkelijke bewoners vetrokken (bijvoorbeeld omdat ze een eigen tuin misten in de door hoogbouw gekenmerkte wijk), in hun plaats kwamen vooral gastarbeiders en hun families wonen. Kanaleneiland verpauperde en kreeg te maken met sociale problematiek, waardoor het uiteindelijk op de lijst van veertig probleem- of krachtwijken van toenmalig minister van Wonen, Wijken en Integratie Ella Vogelaar terechtkwam.

Glijdende schaal
In de tentoonstelling is ook een glijdende schaal opgenomen. Na de vrolijk stemmende nostalgie van de vroege Kanaleneiland-jaren volgt een project waarbij er van alles schuurde. In 1962 werd het plan Hoog Catharijne goedgekeurd door de Utrechtse gemeenteraad, maar het zou elf jaar duren voordat het overdekte winkelcentrum tussen het centraal station en de binnenstad werd geopend. Waar het initiatief van ontwikkelmaatschappij Bredero in het begin werd onthaald als een gewenste oplossing voor de verkeersproblematiek in het stadscentrum en door toenmalig burgemeester Coen de Ranitz werd geprezen als een plan waar ‘vertrouwen uit spreekt in de toekomst van onze stad’, ging het er bij de officiële opening in 1973 heftig aan toe. De ME raakte in gevecht met demonstranten, die ook poppen verbrandden van de directeur van Bredero en de wethouder ruimtelijke ordening.

Het complex met winkels, kantoren en woningen paste in de opkomende consumptiemaatschappij (door het Utrechts Nieuwsblad omschreven als ‘monument van het consumptisme’), maar vormde ook een overbrugging op zes meter hoogte voor voetgangers van het station naar de binnenstad en ontlastte hetzelfde centrum van (auto)verkeer. Feitelijk werd Hoog Catharijne het knooppunt in het gebied. Dat er een stuk stad voor gesloopt moest worden, leidde echter tot weerstand – zeker in de snel veranderende samenleving van de jaren zestig, toen de babyboomers zich begonnen te roeren. De Wet op de Ruimtelijke Ordening uit 1965, die burgers inspraak gaf bij bouwprojecten, versterkte deze dynamiek. Dat de bouw van Hoog Catharijne ondanks alle protesten – vooral de sloop van het hoofdkantoor van verzekeringsmaatschappij De Utrecht was zwaarbevochten – ‘gewoon’ doorging, heeft de liefde van de Domstedelingen voor het complex niet bepaald aangewakkerd.

Later werd Hoog Catharijne berucht om de grote problemen met junks, iets wat de plannenmakers ook niet zullen hebben voorzien, al is het nauwelijks meer voorstelbaar dat ze geen onheil zagen in de ruimtes onder het complex, die zich bij uitstek lenen voor onfrisse zaken. De tentoonstelling zet aan tot nadenken over dit soort dingen, onder meer doordat het laatste deel in het teken staat van de beeldvorming rond beide projecten door de jaren heen. Verspreid door de ruimte hangen doeken met koppen uit de media over uiteenlopende onderwerpen, variërend van een viswinkel die vertrekt uit Hoog Catharijne tot de aanslag op de tram in Kanaleneiland eerder dit jaar.

Debatprogramma
Rond ‘Dromen in beton’ is een uitgebreid debatprogramma opgezet, waarmee het Centraal Museum wil bijdragen aan de meningsvorming van de bezoeker. Een interessante vraag is bijvoorbeeld wat er valt te leren van projecten als Kanaleneiland en Hoog Catharijne, zeker nu beide plekken weer volop in de belangstelling staan. (De recente herontwikkeling van Hoog Catharijne deze week bijvoorbeeld bekroond met de NRW Jaarprijs 2019)

Een en ander komt aan de orde tijdens de lezingenserie Kunnen we wel bouwen voor de toekomst?, waarin onder andere architect Remi Versteeg (5 januari, onder de titel Biedt architectuur oplossingen) en architect en stedenbouwkundige Marco Broekman (een van de ontwerpers van de nieuw te bouwen wijk Merwede in een deel van Kanaleneiland, 12 januari) een lezing verzorgen. Verder spreekt architectuurhistorica van de gemeente Utrecht Bettina van Santen over naoorlogse architectuur (29 september), houdt projectontwikkelaar-directeur Menno Rubbens van cepezedprojects een lezing onder de titel De toekomst laat zich niet voorspellen (15 december) en is er op 19 januari een slotdebat.
https://youtu.be/16ejJ3fMs7s

Trefwoorden

expositie tentoonstelling hoog catharijne kanaleneiland utrecht centraal museum

1	MVSA Architects en Powerhouse Company ontwerpen dubbele woontoren bij Den Haag Centraal maandag, 30 maart
2	Architectenweb symposium: ontwerpen van autovrije buurten woensdag, 25 maart
3	Schiphol maakt nieuwe 'huisarchitecten' bekend donderdag, 26 maart
4	Studioninedots ontwerpt zelfbouwwoning als landschap van gestapelde doosjes woensdag, 25 maart
5	Amsterdam wil hiphopcentrum realiseren in stadsdeel Zuidoost vrijdag, 27 maart

Gerelateerde nieuwsberichten

Utrechts winkelcentrum Hoog Catharijne viert vijftigjarig jubileum

12 juli 2023

Renovatieontwerp Bloot Architecture versterkt karakter wederopbouwarchitectuur

14 december 2020

Eigentijdse uitstraling voor woonblok Kanaleneiland na renovatie Bloot Architecture

30 januari 2023

Heringerichte Catharijnesingel Utrecht bekroond met internationale prijs

18 november 2022

Central Park-toren Utrecht klaar voor ingebruikname

21 oktober 2021

Studentenwoontoren op oud ziekenhuisterrein Oudenrijn klaar

1 oktober 2020

STIR architecture levert meeste commerciële vierkante meters op

3 februari 2020

Saluut aan oorspronkelijke gevel bij verbouwd winkelpand

27 november 2019

Bouw nieuw Holland Casino Utrecht officieel gestart

27 september 2019

Nieuwe foto's van stationsplein en fietsenstalling Utrecht Centraal

12 september 2019

Tentoonstelling over twee bejubelde en verguisde bouwprojecten

6 juni 2019

Levendige Stadskamer voor het nieuwe Hoog Catharijne

1 mei 2018

Architect Goof Spruit (96) overleden

30 januari 2018

2016: woningbouw kent veel ambities

23 december 2016

Mei biedt Kanaleneiland tactiele hoogbouw

9 september 2016

Expositie over historie Utrechts stationsgebied

6 september 2016

Akkoord over 235 woningen Kanaleneiland

14 juni 2016

Ziekenhuisterrein in Utrecht wordt woongebied

17 juni 2015

Video: Hoog Catharijne

27 september 2013

Hoog Catharijne viert veertigjarig jubileum

24 september 2013

Toon alles

Andere nieuwsberichten

'Materialenwerf' in M4H vormt festivalhart Rotterdam Architectuur Maand

1 uur geleden

Op 3 juni opent het flexibel opgezette bouwwerk in M4H, waar gebruikte bouwmaterialen worden verzameld, bewerkt en opnieuw ingezet. Gedurende de hele maand juni wordt er getest hoe een circulaire stad eruit kan zien, meldt AIR Rotterdam.

Concrete vertaalt ideeën van culinaire chefs naar interieur

3 uur geleden

In de Amsterdamse Noorderstraat heeft Concrete het interieur van het nieuwe restaurant Amice ontworpen.

Gebouw wooncoöperatie krijgt gevel van hergebruikte ventilatiekanalen

Gisteren, 16:04

Naar verwachting wordt begin volgend jaar gestart met de bouw van een woongebouw voor wooncoöperatie De Bonte Hulst in Amsterdam-Noord. Het gebouw in Buiksloterham is ontworpen door bureau SLA.

Jan Knikker vertrekt bij MVRDV

Gisteren, 14:46

Knikker, die sinds 2016 partner was bij MVRDV, heeft een belangrijke rol gespeeld bij de professionalisering van de pr- en acquisitieactiviteiten van MVRDV en de mede daaruit volgende groei van het bureau.

Michael Braungart luistert vijftienjarig jubileum Cradle to Cradle Café op

4 uur geleden

Op dinsdag 14 april organiseert het Cradle to Cradle Café een speciaal jubileumfestival in Utrecht ter gelegenheid van zijn vijftienjarig bestaan.

PBL: politieke keuzes nodig voor aanpassing klimaatverandering

Vandaag, 10:23

Een verstandige keuze is alvast om alles klimaatadaptief aan te pakken, aldus het Planbureau voor de Leefomgeving.

OM vervolgt oud-werknemers Strukton na Saudische omkopingskwestie

Gisteren, 16:52

Eerder werd al bekend dat het bouwbedrijf voor tien miljoen euro heeft geschikt in de corruptiezaak.

Duitsland trekt acht miljard uit voor extra klimaatmaatregelen

Gisteren, 10:59

Het geld is onder andere bedoeld voor de bouw van extra windmolens en subsidies voor de aanschaf van elektrische auto's.

‘Transformatie en optoppen levert tienduizenden woningen en klimaatwinst op’

27 maart, 11:53

Woningbouw vergt veel grondstoffen, maar de Wetenschappelijke Klimaatraad ziet veel mogelijkheden om het anders aan te pakken.

Zeeuwse Staten willen inspraak inwoners op groeiplan provincie

27 maart, 9:30

Meerdere Statenfracties in de provincie Zeeland hebben opgeroepen de inwoners op een goede wijze te betrekken bij het uitwerken van de strategische agenda 2050.

Ga naar het nieuws-archief