Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Copyright: Centraal Museum
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
De expositie 'Dromen in beton'
Copyright: Gert Jan van Rooij
Copyright: Cas Oorthuys / Nederlands Fotomuseum
Copyright: Collectie Philips
Copyright: Stichting Gispen
Copyright: Stichting Gispen
Kanaleneiland en Hoog Catharijne: droomprojecten ingehaald door de werkelijkheid
27 september 2019, 9:47
Twee vooruitstrevende projecten die zijn ingehaald door de werkelijkheid. Zaterdag start in het Centraal Museum in Utrecht de tentoonstelling
Dromen in beton
, die de geschiedenis van Hoog Catharijne en Kanaleneiland in de Domstad belicht. Architectenweb nam een kijkje en dook de historie van beide projecten in. “De fout zit óf bij u, óf bij uw interieur.”
Voor wie een negatief beeld heeft van een naoorlogse woonwijk als Kanaleneiland (dat in 2007 op de beruchte lijst van Vogelaarwijken belandde), wacht een verrassende binnenkomst bij ‘Dromen in beton’. Ooit droeg de wijk de belofte in zich van een prachtige nieuwe toekomst voor de Utrechtse middenklasse, die zat opgesloten in een overvolle stad waar het zelfs aan riolering ontbrak.
Neem dan de licht, lucht en ruimte in de nieuwe wijk naast het Amsterdam-Rijnkanaal, of het vele groen. En niet te vergeten de lonkende attributen voor het moderne interieur, zoals meubilair van Artifort en de Pastoe-fabriek uit Utrecht. Stoelen, tafels en lampen die bovendien een leven lang meegingen; dat was nog eens waar voor je zuurverdiende geld.
Het blad Goed Wonen vertelde de bewoners hoe ze hun huis moesten inrichten, bijvoorbeeld aan de hand van een minimalistisch vormgegeven melkfles. “Als deze fles in uw interieur past, dan betekent dit dat uw interieur in overeenstemming met onze tijd - en dus goed is”, citeert projectleider van de tentoonstelling Natalie Dubois uit het tijdschrift. “Vindt u dat het beslist nodig is de melk eerst over te gieten in een ‘mooi’ kannetje, dan zit er ergens een fout. Óf bij u, óf bij uw interieur, want de fles is goed.” Het optimisme van destijds ging niet zonder een vleugje paternalisme.
Fijne plek
Het 7.500 woningen tellende Kanaleneiland, waarvan de realisatie in 1957 startte, is inderdaad jaren een fijne plek geweest voor treinconducteurs, fabrieksmedewerkers, leraren en hun gezinnen. Voor de dagelijkse boodschappen konden ze terecht in buurtwinkelcentra met supermarkten (destijds een nieuw fenomeen), voor de noodzakelijke lichamelijke inspanning of ontspanning waren zwembaden, sportterreinen, een bioscoop en andere voorzieningen aanwezig. Er lag zelfs een helikopterveld, als voorschot op mogelijke helikopterverbindingen tussen grote steden in de Randstad.
Helaas verliep de toekomst niet zoals gepland. De teloorgang van de industrie, in de jaren vijftig nog de belangrijkste werkgever in Utrecht, raakte de stad en de inwoners van Kanaleneiland hard. Er was geen geld meer voor onderhoud, terwijl de wijk verarmde. Veel oorspronkelijke bewoners vetrokken (bijvoorbeeld omdat ze een eigen tuin misten in de door hoogbouw gekenmerkte wijk), in hun plaats kwamen vooral gastarbeiders en hun families wonen. Kanaleneiland verpauperde en kreeg te maken met sociale problematiek, waardoor het uiteindelijk op de lijst van veertig probleem- of krachtwijken van toenmalig minister van Wonen, Wijken en Integratie Ella Vogelaar terechtkwam.
Glijdende schaal
In de tentoonstelling is ook een glijdende schaal opgenomen. Na de vrolijk stemmende nostalgie van de vroege Kanaleneiland-jaren volgt een project waarbij er van alles schuurde. In 1962 werd het plan Hoog Catharijne goedgekeurd door de Utrechtse gemeenteraad, maar het zou elf jaar duren voordat het overdekte winkelcentrum tussen het centraal station en de binnenstad werd geopend. Waar het initiatief van ontwikkelmaatschappij Bredero in het begin werd onthaald als een gewenste oplossing voor de verkeersproblematiek in het stadscentrum en door toenmalig burgemeester Coen de Ranitz werd geprezen als een plan waar ‘vertrouwen uit spreekt in de toekomst van onze stad’, ging het er bij de officiële opening in 1973 heftig aan toe. De ME raakte in gevecht met demonstranten, die ook poppen verbrandden van de directeur van Bredero en de wethouder ruimtelijke ordening.
Het complex met winkels, kantoren en woningen paste in de opkomende consumptiemaatschappij (door het Utrechts Nieuwsblad omschreven als ‘monument van het
consumptisme
’), maar vormde ook een overbrugging op zes meter hoogte voor voetgangers van het station naar de binnenstad en ontlastte hetzelfde centrum van (auto)verkeer. Feitelijk werd Hoog Catharijne het knooppunt in het gebied. Dat er een stuk stad voor gesloopt moest worden, leidde echter tot weerstand – zeker in de snel veranderende samenleving van de jaren zestig, toen de babyboomers zich begonnen te roeren. De Wet op de Ruimtelijke Ordening uit 1965, die burgers inspraak gaf bij bouwprojecten, versterkte deze dynamiek. Dat de bouw van Hoog Catharijne ondanks alle protesten – vooral de sloop van het hoofdkantoor van verzekeringsmaatschappij De Utrecht was zwaarbevochten – ‘gewoon’ doorging, heeft de liefde van de Domstedelingen voor het complex niet bepaald aangewakkerd.
Later werd Hoog Catharijne berucht om de grote
problemen met junks
, iets wat de plannenmakers ook niet zullen hebben voorzien, al is het nauwelijks meer voorstelbaar dat ze geen onheil zagen in de ruimtes onder het complex, die zich bij uitstek lenen voor onfrisse zaken. De tentoonstelling zet aan tot nadenken over dit soort dingen, onder meer doordat het laatste deel in het teken staat van de beeldvorming rond beide projecten door de jaren heen. Verspreid door de ruimte hangen doeken met koppen uit de media over uiteenlopende onderwerpen, variërend van een viswinkel die vertrekt uit Hoog Catharijne tot de aanslag op de tram in Kanaleneiland eerder dit jaar.
Debatprogramma
Rond ‘Dromen in beton’ is een uitgebreid debatprogramma opgezet, waarmee het Centraal Museum wil bijdragen aan de meningsvorming van de bezoeker. Een interessante vraag is bijvoorbeeld wat er valt te leren van projecten als Kanaleneiland en Hoog Catharijne, zeker nu beide plekken weer volop in de belangstelling staan. (De recente herontwikkeling van Hoog Catharijne deze week bijvoorbeeld bekroond met de
NRW Jaarprijs 2019
)
Een en ander komt aan de orde tijdens de lezingenserie
Kunnen we wel bouwen voor de toekomst?
, waarin onder andere architect Remi Versteeg (5 januari, onder de titel
Biedt architectuur oplossingen
) en architect en stedenbouwkundige Marco Broekman (een van de ontwerpers van de nieuw te bouwen wijk
Merwede
in een deel van Kanaleneiland, 12 januari) een lezing verzorgen. Verder spreekt architectuurhistorica van de gemeente Utrecht Bettina van Santen over naoorlogse architectuur (29 september), houdt projectontwikkelaar-directeur Menno Rubbens van cepezedprojects een lezing onder de titel
De toekomst laat zich niet voorspellen
(15 december) en is er op 19 januari een slotdebat.
https://youtu.be/16ejJ3fMs7s
Trefwoorden
expositie
tentoonstelling
hoog catharijne
kanaleneiland
utrecht
centraal museum
Locatie
Best gelezen
1
Hoogste elftallen van Ajax nemen nieuw gebouw op De Toekomst in gebruik
woensdag, 11 november
2
Plan voor wijk met 2.300 woningen op terrein Máxima MC Eindhoven
woensdag, 11 november
3
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
vrijdag, 13 november
4
Lunchevents rond parametrisch ontwerpen en overkoepelende systemen voor AI op Digibouw 2026
woensdag, 11 november
5
Muntgebouw start tweede leven als multifunctioneel complex
donderdag, 12 november
Gerelateerde nieuwsberichten
Utrechts winkelcentrum Hoog Catharijne viert vijftigjarig jubileum
12 juli 2023
Renovatieontwerp Bloot Architecture versterkt karakter wederopbouwarchitectuur
14 december 2020
Eigentijdse uitstraling voor woonblok Kanaleneiland na renovatie Bloot Architecture
30 januari 2023
Heringerichte Catharijnesingel Utrecht bekroond met internationale prijs
18 november 2022
Central Park-toren Utrecht klaar voor ingebruikname
21 oktober 2021
Studentenwoontoren op oud ziekenhuisterrein Oudenrijn klaar
1 oktober 2020
STIR architecture levert meeste commerciële vierkante meters op
3 februari 2020
Saluut aan oorspronkelijke gevel bij verbouwd winkelpand
27 november 2019
Bouw nieuw Holland Casino Utrecht officieel gestart
27 september 2019
Nieuwe foto's van stationsplein en fietsenstalling Utrecht Centraal
12 september 2019
Tentoonstelling over twee bejubelde en verguisde bouwprojecten
6 juni 2019
Levendige Stadskamer voor het nieuwe Hoog Catharijne
1 mei 2018
Architect Goof Spruit (96) overleden
30 januari 2018
2016: woningbouw kent veel ambities
23 december 2016
Mei biedt Kanaleneiland tactiele hoogbouw
9 september 2016
Expositie over historie Utrechts stationsgebied
6 september 2016
Akkoord over 235 woningen Kanaleneiland
14 juni 2016
Ziekenhuisterrein in Utrecht wordt woongebied
17 juni 2015
Video: Hoog Catharijne
27 september 2013
Hoog Catharijne viert veertigjarig jubileum
24 september 2013
Utrechts winkelcentrum Hoog Catharijne viert vijftigjarig jubileum
12 juli 2023
Renovatieontwerp Bloot Architecture versterkt karakter wederopbouwarchitectuur
14 december 2020
Eigentijdse uitstraling voor woonblok Kanaleneiland na renovatie Bloot Architecture
30 januari 2023
Heringerichte Catharijnesingel Utrecht bekroond met internationale prijs
18 november 2022
Central Park-toren Utrecht klaar voor ingebruikname
21 oktober 2021
Studentenwoontoren op oud ziekenhuisterrein Oudenrijn klaar
1 oktober 2020
STIR architecture levert meeste commerciële vierkante meters op
3 februari 2020
Saluut aan oorspronkelijke gevel bij verbouwd winkelpand
27 november 2019
Bouw nieuw Holland Casino Utrecht officieel gestart
27 september 2019
Nieuwe foto's van stationsplein en fietsenstalling Utrecht Centraal
12 september 2019
Tentoonstelling over twee bejubelde en verguisde bouwprojecten
6 juni 2019
Levendige Stadskamer voor het nieuwe Hoog Catharijne
1 mei 2018
Architect Goof Spruit (96) overleden
30 januari 2018
2016: woningbouw kent veel ambities
23 december 2016
Mei biedt Kanaleneiland tactiele hoogbouw
9 september 2016
Expositie over historie Utrechts stationsgebied
6 september 2016
Akkoord over 235 woningen Kanaleneiland
14 juni 2016
Ziekenhuisterrein in Utrecht wordt woongebied
17 juni 2015
Video: Hoog Catharijne
27 september 2013
Hoog Catharijne viert veertigjarig jubileum
24 september 2013
Toon alles
Andere nieuwsberichten
Elfjarig OMI toont elf verhalen over architectuur
Vandaag, 14:42
OMI viert zijn elfjarig bestaan. Om dit ongebruikelijke jubileum luister bij te zetten, is in de Rotterdamse centrum voor architectuur en stedelijke ontwikkeling een tentoonstelling met elf bijzondere verhalen uit de afgelopen jaren gestart.
Leuven Bioscience Centre van Proof of the sum in gebruik genomen
Vandaag, 13:41
Het nieuwe onderzoeks- en onderwijsgebouw bevindt zich op de campus Arenberg III van de KU Leuven in Heverlee.
Nieuw boek bundelt onderzoek naar bijdragen architecten aan regeneratieve wereld
Vandaag, 10:01
In de publicatie ‘Architects with Attitudes: Archetypes for a Regenerative World’ worden tien alternatieve ontwerphoudingen gepresenteerd.
Kabinet zet in op slim combineren functies en opgaven in nieuwe Nota Ruimte
Gisteren, 14:54
In de maandag gepresenteerde Nota Ruimte zet het kabinet in op het ‘slim’ combineren van functies bij de verschillende ruimtelijke opgaven. Ook worden er tien extra grootschalige woningbouwlocaties aangewezen.
Extra onderzoek ACM naar bouwsector door groei aanbestedingen
Vandaag, 15:17
De grote vraag naar nieuwe woningen en renovatie van wegen en viaducten brengt meer risico's met zich mee op verboden afspraken.
Amsterdam investeert 142 miljoen in schoolgebouwen
Vandaag, 13:02
Met dit geld worden nieuwe scholen gebouwd en bestaande scholen vernieuwd of uitgebreid.
Versneld afscheid fossiel in eerste versie slottekst klimaattop
Gisteren, 16:07
Ook wordt erin herinnerd aan de eerdere afspraak om ‘een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen’ te maken.
Boskalis-eigenaar HAL mag bouwconcern VolkerWessels overnemen
Gisteren, 15:28
Investeerder HAL mag bouwconcern VolkerWessels inlijven op voorwaarde dat verschillende bedrijfsonderdelen worden afgestoten.
Mathenesse aan de Maas wint de Van der Leeuwprijs 2026
13 november, 2:15
Bij dit initiatief worden bewoners, ondernemers en andere partijen in de Rotterdamse wijk Mathenesse bij elkaar gebracht via huiskamerconcerten, het jaarlijkse Lentefeest, groene initiatieven en bewonersbijeenkomsten.
Tekort aan ruimte dreigt voor Gelderse bedrijven aan het water
13 november, 9:40
Movares stelt dat het beter beschermen en benutten van bestaande terreinen een eerste stap naar verbetering zou kunnen zijn.
Ga naar het nieuws-archief
Ronnie Weessies
Redacteur
0
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur