Boek belicht geschiedenis Russische avant-gardisten

6 mei 2019, 13:34

De Russische avant-gardisten hadden een grote invloed op de kunst en architectuur aan het begin van de twintigste eeuw. Er bestond een levendige interactie tussen architecten en kunstenaars uit de vroege Sovjet-Unie en West-Europa, waarvan de sporen mede terug te zien zijn in de moderne architectuur.

Een voorbeeld is de Van Nelle-fabriek (1925-'31) in Rotterdam. De transportbanden, die in doorzichtige kokers tussen het fabrieksgebouw en het pakhuis aan het kanaal heen en weer gaan, worden gezien als een zuiver constructivistische invloed. Andere bekende Nederlandse gebouwen uit dezelfde periode met constructivistische kenmerken zijn Sanatorium Zonnestraal in Hilversum en de Openluchtschool in Amsterdam.

Mart Stam, die enkele jaren heeft meegewerkt aan de Van Nelle-fabriek, onderhield nauwe banden met de Russische kunstenaar El Lissitzky en vertrok in 1930 zelfs naar de Sovjet-Unie om er bij te dragen aan de opbouw van de nieuwe staat. Zijn contact met de Russische avant-garde was ontstaan in Duitsland, waar Stam (later) nog lesgaf aan een instelling waar eveneens een intensieve relatie met de avant-gardisten bestond, het Bauhaus.

Toevallige coalitie
Sjeng Scheijen heeft een geschiedenis geschreven over de Russische avant-gardisten en hun rol in de revolutie onder Lenin en de tragische jaren erna. In een bijna toevallige coalitie met de bolsjewieken kregen radicale kunstenaars als Kazemir Malevitsj, Wassily Kandinsky en Vladimir Tatlin hoge posten toebedeeld in het zojuist gevormde Volkscommissariaat van Verlichting. De verbeelding was aan de macht; de hemelbestormers wilden de straten en de pleinen, het onderwijs en uiteindelijk de mens zelf opnieuw vormgeven.

Ondanks hun grote inspanningen, die onder meer legendarische ontwerpen als het Monument voor de Derde Internationale van Tatlin en El Lissitzky’s Wolkenbügel (beide niet gerealiseerd) opleverde, viel hun verbond met de nieuwe politieke machthebbers al gauw uit elkaar. Ook onderling liepen de verhoudingen scheef, getuige bijvoorbeeld de groeiende rivaliteit tussen de constructivist Tatlin en de suprematist Malevitsj .

Terwijl de reputatie van de kunstenaars en architecten in Europa groeide, werden zij met name in de jaren onder Stalin onderdrukt en gemarginaliseerd in de nieuwe Sovjetstaat. Sommige kozen ervoor te emigreren, andere zonken langzaam weg in het moeras van de terreurstaat, werden gemarteld en/of stierven een tragische dood.

Dagboekfragmenten
In het boek De Avant-gardisten wordt gebruik gemaakt van een grote hoeveelheid dagboekfragmenten, brieven, memoires en belangrijke nieuwe archiefvondsten, meldt uitgever Prometheus. Een speciaal hoofdstuk is gewijd aan het Monument voor de Derde Internationale, ofwel ‘Tatlins toren’.

De slavist Scheijen (1972) is gespecialiseerd in Russische kunst van de vroege twintigste eeuw. Zijn biografie van impresario Sergej Djagilev werd wereldwijd geprezen en belandde op de eindejaarslijsten van beste boeken van The New York Times, The New Yorker en The Sunday Times.

Trefwoorden

vladimir tatlin constructivisme avant-garde mart stam boek rusland bauhaus

1	Provast kondigt bouwstart toren naast centraal station van Rotterdam aan dinsdag, 27 januari
2	Ontwerpers presenteren ruimtelijke visie voor renovatie en uitbreiding Paradiso maandag, 26 januari
3	Plegt-Vos realiseert legeringsgebouwen met duizend bedden voor Defensie vrijdag, 23 januari
4	Gebiedsambitiedocument voor Rotterdamse wijk Keilekwartier vastgesteld donderdag, 22 januari
5	Re:Born en Den Haag tekenen anterieure overeenkomst voor herontwikkeling Pier van Scheveningen maandag, 26 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Achtergrond: de levendige relatie tussen Nederland en het Bauhaus

4 februari 2019

Nederlandse architectuur in Russische Hermitage

9 augustus 2013

Van Abbemuseum toont werk El Lissitzky

16 september 2009

Film 'Bauhaus Spirit' te zien tijdens TIAFF LIGHT

2 september 2019

Bauhaus Museum Dessau officieel geopend

9 september 2019

Waagstukken, een boek over architecten en (fatale) ambities

29 januari 2020

Deyan Sudjic leest over Stalins staatsarchitect in Het Nieuwe Instituut

30 september 2022

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Octavia Hill is een gebouw met verschillende verschijningsvormen

2 uur geleden

In de nieuwe wijk Hyde Park in Hoofddorp is socialewoningbouwcomplex Octavia Hill opgeleverd. Het gebouw, dat is ontworpen door Studioninedots, ligt op een van de meest prominente plekken in de wijk.

Houten woongebouw met sociale huurwoningen in Tilburg klaar

3 uur geleden

Aan de Noordhoekring in Tilburg is een grotendeels houten gebouw met 22 sociale huurwoningen opgeleverd. Het pand, dat is ontworpen door Buro013 Architecten, bestaat uit een droog gestapelde baktenen basement en een bovenbouw van hout.

Gortemaker Algra Feenstra ontwerpt nieuwe werkomgeving voor AI-startup

4 uur geleden

Inrichting nieuw kantoor sluit aan bij profiel en identiteit van snelgroeiend bedrijf

Nieuwe eigenaren willen terrein naast Maassilo herontwikkelen tot woon- en werkgebied

Vandaag, 09:22

Maarsen Groep en Synchroon willen het terrein naast de Maassilo in Rotterdam herontwikkelen tot een woon- en werkgebied.

Friesland en Waddeneilanden: verlaging dijknorm niet verantwoord

1 uur geleden

Het kabinet wil de normen voor sommige dijken verlagen.

Kamer wil dat kabinet verbreding A27 bij Amelisweerd schrapt

4 uur geleden

In plaats van het huidige plan wil de Kamer dat het kabinet het alternatief van de regio Utrecht omarmt.

EIB-directeur: bouw krijgt probleem als personeelstekort blijft

Gisteren, 14:30

De geplande personeelsuitbreiding bij Defensie kan het de bouw nog lastiger maken, stelt Taco van Hoek

Frustratie Zeeland over uitblijven verbetering spoor naar Gent

Gisteren, 11:57

De benodigde miljoenen voor het verbeteren van het goederenspoor tussen Gent en Terneuzen liggen al jaren klaar.

Nieuwe architect-partners bij RoosRos Architecten

Gisteren, 11:03

Binnen RoosRos Architecten zijn Chi-Hang Chim en John Mol benoemd tot architect-partner. De benoeming past bij de groei en ontwikkeling van het bureau.