Projecten
Producten
Bedrijven
Vacatures
Agenda
Awards
Podcasts
more_horiz
Videos
Magazine
Favorieten
Profiel
Uitloggen
Grafisch ontwerper Wim Crouwel
Copyright: Paul Huf
De Zeelandbrug, onderdeel van de Deltawerken
Copyright: Design Museum Den Bosch
Bewegwijzering Schiphol door Benno Wissing
Copyright: Design Museum Den Bosch
Cirkellamp van Aldo van den Nieuwelaar
Copyright: Design Museum Den Bosch
Timo de Rijk: 'Ontwerpers, wees niet te gauw tevreden over nu'
22 maart 2019, 11:55
De Deltawerken, de huisstijl van DSM en de postzegels van PTT. Zaterdag start in Design Museum Den Bosch een tentoonstelling over de periode 1963-1989, toen Nederland ook in zijn vormgeving een gidsland wilde zijn. Architectenweb sprak met de directeur van het museum en curator van de tentoonstelling Timo de Rijk. “De Nederlandse situatie van toen is nergens nagevolgd.”
Modern Nederland – De vormgeving van een gidsland
, zo luidt de titel van de expositie. In plaats van modern Nederland zou je ook maakbaar Nederland kunnen zeggen; in de tijd die centraal staat werd immers een hoop van bovenaf geregisseerd, ook in de vormgeving en architectuur. De overheid trad vaak op als opdrachtgever, al dan niet in de hoedanigheid van een staatsbedrijf.
De Deltawerken, die Nederland moesten beschermen tegen het water, kregen mede dankzij de inzet van architecten hun vorm. De Nederlandse Staatsmijnen (later DSM) zette
Jan Slothouber en William PARS Graatsma
aan het werk met de ontwikkeling van een huisstijl. En viel je als vormgever de eer te beurt om een postzegel voor PTT te mogen ontwerpen, dan kon je daarna sterven.
“Nederland wilde een gidsland zijn”, verklaart De Rijk de gang van zaken. “Het moest een modern en progressief land worden – en dat uitte zich mede in de vormgeving. Het moderne werd gezocht in de vooroorlogse avant-garde, zoals Bauhaus en De Stijl. Een vormtaal die voorheen niet werd begrepen, werd nu groot gemaakt; in plaats van alternatief werd ze dragend.”
Ontwerpers maakten graag gebruik van geometrische vormen, zoals Slothouber en Graatsma bij hun huisstijl voor DSM. “Zij kozen de kubus en het vierkant als beeldend middel voor alle huisstijluitingen van het bedrijf. Deze vormen zijn modulair en worden door iedereen begrepen. En doordat ze overal gezien werden, in Limburg maar ook in Amsterdam, zorgden ze voor eenheid binnen het bedrijf.”
Total Design
Als beginjaar voor de tentoonstelling is 1963 genomen, omdat toen op maatschappelijk vlak en in de vormgeving iets symbolisch voor die tijd gebeurde. De Algemene Bijstandswet werd vastgesteld (om in 1965 te worden ingevoerd) en vijf ontwerpers, waaronder Wim Crouwel, Friso Kramer en Benno Wissing, richtten het invloedrijke bureau Total Design op.
“Vormgeving veranderde daarmee definitief van iets wat je door een creatief neefje liet doen in een professioneel vak”, duidt De Rijk.
De nieuwe status van het beroep werd nog eens bevestigd toen in 1970 Slothouber en Graatsma gevraagd werden om de Nederlandse inzending voor de Biënnale van Venetië te verzorgen. “
Wie is dan de kunstenaar?
, vroegen ze nog. Het antwoord luidde:
dat zijn jullie zelf!
”, vertelt De Rijk.
Op de tentoonstelling in Den Bosch is een bijzonder onderdeel van deze biënnale-inzending te zien: een groot roze vierkant van perspex, dat jaren op een zolder in Eindhoven stond en voor het eerst in een museum wordt geëxposeerd.
Dutch Design
In 1989 viel de Muur en startte officieus het tijdperk van het neoliberalisme, waarbij de overheid de regie steeds meer uit handen gaf. Een logisch eindpunt voor de tentoonstelling dus, te meer omdat niet veel later de gloriejaren van Dutch Design aanbraken. Ook een stroming die heeft geprofiteerd van overheidssteun, maar minstens zo sterk is beïnvloed door commercie.
Veel overeenkomsten tussen het Nederlandse modernisme en Dutch Design ziet De Rijk niet, of het moet zijn dat breed wordt geloofd dat ze beide typisch Nederlands zijn. “Het Schiphol van Duintjer en Kho Liang Ie is natuurlijk een prachtig vroeg voorbeeld van een moderne luchthaven in Europa. De bouwstijl past alleen wel in de internationale stijl van destijds, maar in Nederland doen we net alsof die van Schiphol heel erg Nederlands is. Dat zie je ook met Dutch Design; het heeft iets grappigs en dat zou typisch Nederlands zijn. Nou, ik heb ervoor nooit iets grappigs aangetroffen in Nederlands ontwerp.”
De modernistische ambitie om van Nederland een gidsland op het gebied van vormgeving te maken, is volgens De Rijk ook nooit echt gerealiseerd. “Ontwerpers in het buitenland waren zeker onder de indruk van de Nederlandse situatie, waarbij dankzij de steun van de overheid zoveel mogelijk was in de vormgeving. Het is alleen nergens op die manier nagevolgd.”
Toch doen ook ontwerpers er volgens De Rijk goed aan om de tentoonstelling te bezoeken. “Binnen Dutch Design wordt nog wel eens geschermd met de term ‘social design’, maar het modernisme was altíjd social design. En het is goed om kennis te nemen van de situatie waarin vormgeving een sterke maatschappelijke aanwezigheid had. Er bestond bijvoorbeeld ook nog goede designkritiek, dat is nu veel minder. Ik wil niet nostalgisch doen over die tijd, maar we willen zeker jonge ontwerpers wel voorhouden: kijk, dat was de situatie en wees niet te gauw tevreden over nu.”
Trefwoorden
timo de rijk
jan slothouber
vormgeving
design museum den bosch
design
dutch design
friso kramer
total design
benno wissing
kho liang ie
wim crouwel
marius duintjer
tentoonstelling
modernisme
william pars graatsma
Locatie
Best gelezen
1
Hoogste elftallen van Ajax nemen nieuw gebouw op De Toekomst in gebruik
woensdag, 11 november
2
Plan voor wijk met 2.300 woningen op terrein Máxima MC Eindhoven
woensdag, 11 november
3
Rinske Wikkerink verlaat Kraaijvanger en begint eigen bureau
dinsdag, 10 november
4
Lunchevents rond parametrisch ontwerpen en overkoepelende systemen voor AI op Digibouw 2026
woensdag, 11 november
5
Houten woongebouw verlevendigt achterkant van winkelcentrum
maandag, 9 november
Gerelateerde nieuwsberichten
Zeven keer opvallend op Design District 2019
13 juni 2019
Stedelijk Museum organiseert tentoonstelling over ontwerper Kho Liang Ie
14 april
Design Museum Den Bosch toont ‘ontwerpactivist’ Victor Papanek
24 september 2020
Design Museum Den Bosch verhuist naar nieuw gebouw
19 december 2022
Nieuwe focus voor DDF-directeur Martijn Paulen
21 februari 2022
Inschrijving Dutch Design Awards 2020 geopend
25 februari 2020
Grafisch ontwerper Wim Crouwel (90) overleden
20 september 2019
Ambassadeurs Dutch Design Week 2019 bekend
5 juli 2019
Winnaars Dutch Design Awards 2019 bekend
13 juni 2019
Boek over interieurs herrijzend Nederland
25 maart 2019
Industrieel ontwerper Friso Kramer overleden
21 februari 2019
Stedelijk Museum Den Bosch wordt Design Museum
22 februari 2018
Stedelijk Museum eert Wim Crouwel
8 juli 2011
Kubistische architect Jan Slothouber overleden
4 december 2007
Zeven keer opvallend op Design District 2019
13 juni 2019
Stedelijk Museum organiseert tentoonstelling over ontwerper Kho Liang Ie
14 april
Design Museum Den Bosch toont ‘ontwerpactivist’ Victor Papanek
24 september 2020
Design Museum Den Bosch verhuist naar nieuw gebouw
19 december 2022
Nieuwe focus voor DDF-directeur Martijn Paulen
21 februari 2022
Inschrijving Dutch Design Awards 2020 geopend
25 februari 2020
Grafisch ontwerper Wim Crouwel (90) overleden
20 september 2019
Ambassadeurs Dutch Design Week 2019 bekend
5 juli 2019
Winnaars Dutch Design Awards 2019 bekend
13 juni 2019
Boek over interieurs herrijzend Nederland
25 maart 2019
Industrieel ontwerper Friso Kramer overleden
21 februari 2019
Stedelijk Museum Den Bosch wordt Design Museum
22 februari 2018
Stedelijk Museum eert Wim Crouwel
8 juli 2011
Kubistische architect Jan Slothouber overleden
4 december 2007
Toon alles
Andere nieuwsberichten
Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam
13 november, 3:47
Op de Peperkliplocatie in Schiedam-Oost, waar nu nog een basisschool staat, komt een dubbel blok met onder meer 232 woningen. MoederscheimMoonen Architects en Orange Architects ontwerpen elk een deel van het Peperkwartier.
Tentoonstelling van OMA/AMO onderzoekt rol en betekenis van winkelcentra
13 november, 1:21
‘The Mall’ toont inzichten uit recent onderzoek van OMA/AMO naar de invloed van het winkelcentrum als architectonische en stedenbouwkundige typologie.
Woningbouwproject Verra van MVRDV in Boston opgeleverd
13 november, 11:48
In de Amerikaanse stad Boston is een wooncomplex met 343 appartementen naar ontwerp van MVRDV voltooid. Het uit twee gebouwen bestaande Verra bevindt zich op de nieuwe Enterprise Research Campus.
Speeltoestel Aldo van Eyck in tuin Burgerweeshuis geplaatst
12 november, 3:13
De plaatsing maakt deel uit van de ecologische en cultuurhistorische herinrichting van de buitenruimte rond het Burgerweeshuis, waarbij het oorspronkelijke ontwerp en gedachtegoed van Van Eyck als inspiratiebron dienen.
Mathenesse aan de Maas wint de Van der Leeuwprijs 2026
13 november, 2:15
Bij dit initiatief worden bewoners, ondernemers en andere partijen in de Rotterdamse wijk Mathenesse bij elkaar gebracht via huiskamerconcerten, het jaarlijkse Lentefeest, groene initiatieven en bewonersbijeenkomsten.
Tekort aan ruimte dreigt voor Gelderse bedrijven aan het water
13 november, 9:40
Movares stelt dat het beter beschermen en benutten van bestaande terreinen een eerste stap naar verbetering zou kunnen zijn.
Juridisch experts: investeringsverdragen remmen klimaatbeleid
12 november, 1:27
Internationale investeringsverdragen zitten klimaatbeleid in de Europese Unie te vaak dwars, vindt een groep van tientallen juridisch experts.
Komst Gelders Museum vrijwel rond, provincie trekt extra geld uit
12 november, 9:36
Het nieuw op te zetten Gelders Museum in Zutphen lijkt er definitief te komen.
Besluitvorming over infrastructuur moet beter, vindt kabinet
11 november, 2:05
Het huidige systeem hapert, maken ambtenaren duidelijk in een document dat ook met de Tweede Kamer is gedeeld.
Honderden bouwprojecten mogelijk stilgelegd om kwaliteitsborging
11 november, 9:23
Honderden bouwprojecten dreigen vertraging op te lopen doordat twee controleurs geen kwaliteitsborging meer mogen uitvoeren.
Ga naar het nieuws-archief
Ronnie Weessies
Redacteur
0
0
0
0
Voor een optimale gebruikservaring plaatst Architectenweb functionele cookies. Wat de verschillende cookies precies doen leggen we uit in een
overzicht
. Cookies van social media kun je optioneel
aanzetten
.
Akkoord
Instellingen
Feedback
Feedback
Wij horen graag jouw feedback. Laat je reactie achter en eventueel jouw e-mail adres.
Reactie
Verstuur