Stedenbouw in Nederland

3 november 2004, 12:10

Architecten en stedenbouwkundigen worden niet graag modieus genoemd. In hun eerbiedwaardige beroep is immers geen plaats voor de vluchtigheid zoals die in de kledingbranche geldt. Toch hebben zij hun bakens meerdere malen rigoureus verzet. Een overzicht van dertig jaar grillig sleutelen aan het aanzien van Nederland.

Het zijn de architecten en stedenbouwkundigen die bepalen hoe Nederland er uitziet. Hun ideeën en ideologieën bepalen hoe wij wonen en in wat voor omgeving we ons dagelijks leven leiden. Zo zag een van de meest toonaangevende architecten van ons land, Aldo van Eyck, rond 1970 de oude stad als een gebit dat gekoesterd moest worden. Af en toe is er een vulling nodig, soms zelfs een kroon, maar een volledige prothese is uit den boze. Het was de tijd dat de weerstand tegen de grote kaalslagprojecten groeide.

Van Eyck voegde de daad bij het woord in de Zwolse binnenstad waar hij woningen realiseerde met een aan de bestaande huizen verwante maat en verschijningsvorm. Het voorbeeld sloeg aan en werd een rage. Kleinschaligheid werd het nieuwe credo. Ook in de groeikernen die in die tijd ontstonden als uitvloeisel van het landelijke ruimtelijke ordeningsbeleid. Dat waren slaapsteden zonder veel werkgelegenheid of vertier, zonder de hoogbouw en de lange monotone blokken van de jaren zestig. We zochten voortaan naar knusheid, naar gezellig wonen aan verkeersluwe pleintjes of warrige straatjes met minispeelplaatsjes voor de peuters en bankjes voor hun moeders tussen de uit bielzen opgebouwde plantenbakken; ze werden woonerven genoemd.

Truttigheid
Privé en openbaar gingen er naadloos in elkaar over. Voorrang voor het kind, de auto een onbeschaamde indringer. De bruinbeitswoede completeert het dorpse beeld van die tijd, dat later denigrerend de 'nieuwe truttigheid' is genoemd. In het begin van de jaren tachtig groeit de onvrede. "Ik zal pas rusten als alleen al het woord 'architect' ons allen met meewarigheid en weerzin vervult", schrijft Gerrit Komrij in 1983 in 'Het boze oog', waarin de architectenstand er danig van langs krijgt. Carel Weeber, bedenker van de term 'nieuwe truttigheid', pleit in die tijd voor de herwaardering van het openbaar wonen. Aan gewone straten in helder opgebouwde wijken, met een duidelijke scheiding tussen privé en openbaar. Zijn ontwerp voor de Venserpolder in Amsterdam is er een - niet door iedereen gewaardeerd - voorbeeld van.

Hoogbouw mag ook weer. Het is een totale omslag. In die tijd ontstaan grote stedelijke plannen, zoals bijvoorbeeld Sphinx-Céramique in Maastricht van Jo Coenen en Kattenbroek in Amersfoort van Ashok Bhalotra. Ze zijn mede het gevolg van een gewijzigd overheidsbeleid. De groeikernen hebben afgedaan. Er moet weer in en bij de oude steden worden gebouwd.

In de architectuur wordt het neomodernisme de heersende school, maar er is intussen ook wat ruis op de lijn. In de jaren tachtig is er een kortstondige opbloei van het postmodernisme, een stroming waarin historiserende elementen zoals zuilen, bogen, timpanen en dergelijke worden gebruikt om gebouwen extra betekenis te geven. De stroming heeft veel harde kritiek ondervonden. Het zou niet meer zijn dan een opeenstapeling van loze gebaren. Hoe dat ook zij: er zijn in Nederland nogal wat sporen van terug te vinden. Andere ruisveroorzakers, zoals de organische architectuur en het deconstructivisme, hebben voor de woningbouw minder betekenis gehad.
Bron: woonkrant

Trefwoorden

openbaar

1	Gelders gemaal uitgebreid en deels herbestemd door Open Kaart donderdag, 1 oktober
2	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
3	MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet vrijdag, 2 oktober
4	Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026 maandag, 5 oktober
5	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober

Andere nieuwsberichten

The Urban Woods is een 'levend laboratorium' voor nog duurzamer bouwen

4 uur geleden

Het door Urban Climate Architects ontworpen, 31 meter hoge gebouw biedt ruimte aan 102 huurappartementen en gedeelde voorzieningen voor de bewoners. Het gebouw heeft een hybride houtconstructie, met een volledig houten stabiliteitskern.

Combinatie met M3H en NRL wint tender voor woontorens Apeldoorn

Vandaag, 10:12

De combinatie Heijmans woningbouw, M3H architecten en NRL landscape heeft de tender voor twee woontorens aan de Wilhelm Tellstraat in Apeldoorn gewonnen.

Nog drie dagen om jouw stem uit te brengen voor de Architect van het Jaar 2026!

Vandaag, 08:45

De nominaties voor de prijs zijn: BiermanHenket Architecten, Time to Access, Group A, Studio L A en Mei architects and planners. Bekijk nu de video’s waarin de genomineerden zich voorstellen en breng uiterlijk 9 oktober jouw stem uit!