Het nieuwe leren in Denemarken

13 september 2011, 13:10

Afgelopen week werden Deense schoolgebouwen gepresenteerd aan de internationale vakpers, waaronder Architectenweb. Opvallend was hoe ver de nieuwe vorm van leren in sommige scholen is doorgevoerd. “Ze renden tegen de muur omhoog.”

Tekst Ronnie Weessies

Wie zijn onderwijs genoot in een traditioneel schoolgebouw, schrikt even wanneer hij het Ørestad College in Kopenhagen binnentreedt. Niet zozeer omdat de klassieke opzet met klaslokalen en gangen ontbreekt, maar vanwege het rumoer. Hoe is het mogelijk dat een klas in de open ruimte naast de centrale trap rustig kan werken, terwijl andere leerlingen al keuvelend via dezelfde trap richting hun eigen les lopen?

Soundscape
“Het lijkt inderdaad op lawaai”, zegt Malou Juelskjær, sociaalpsychologisch wetenschapper met als specialisme de relatie tussen onderwijs en architectuur. “Je moet het echter zien als een soundscape, een doorgaand geluid van focus en productie. In een stille omgeving valt het op wanneer er geluid wordt gemaakt en dat doorbreekt de concentratie. Hier kan iedereen rustig doorwerken, omdat de geluiden niet storen.”

Het door 3XN ontworpen Ørestad College stamt uit 2007 en is beloond met de Deense scholenbouwprijs. Het open leerlandschap is georganiseerd rond de spiraalvormige trap, die garant staat voor een fraai uitzicht en intensieve lichaamsbeweging. Lessen kunnen worden gevolgd in de open ruimte, her en der verspreide cilindervormige volumes en meer gangbare klaslokalen. De daken van de cilinders fungeren als lounge en plek voor individueel leren.

Onderwijslandschappen als deze moeten de gebruikers uitnodigen tot sociale interactie, maar hen tevens de mogelijkheid bieden ‘eigen’ plekken te vinden. De leerlingen worden in dit soort omgevingen opgeleid tot sterke en sociaal vaardige persoonlijkheden, luidt het uitgangspunt. Nederland kent dit soort scholen inmiddels ook, maar in Denemarken gaan ze soms een flinke stap verder.

Zones
Basisschool Hellerup in de gelijknamige wijk van Kopenhagen bijvoorbeeld beschikt over geen enkel afzonderlijk lokaal voor de verschillende klassen (beter gezegd: groepen). De leerlingen rekenen of knutselen in de daartoe bestemde zones, maar mogen ook zelf een plek uitzoeken waar ze kunnen lezen. De centrale, gesplitste trap fungeert als speel- en ontmoetingsplaats. Ook is een deel afgesloten, zodat het tevens als auditorium kan dienen.

De situatie is chaotischer en onoverzichtelijker dan in het Ørestad College, met door elkaar heen spelende, rennende en ook lerende kinderen. Het valt voor een leek moeilijk te geloven dat hier goede resultaten worden behaald. Juelskjær zegt dat hierover nog weinig bekend is, de onderwijsvorm bestaat daarvoor te kort, maar benadrukt dat de ouders en scholieren nadrukkelijk voor deze manier van leren kiezen.

Opmerkelijke is de manier waarop de ruimtelijke indeling van het door Arkitema ontworpen gebouw sinds de opening in 2002 is gewijzigd. De leraren hebben de ruimtes kleinschaliger en huiselijker gemaakt, met behulp van ‘zachte’ afscheidingen als kasten en werkstukken van de kinderen. Ook is de plek naast een hellingbaan van functie gewijzigd: eerst was het een leeshoek, nu nuttigen de leerlingen er hun lunch. “Ze renden steeds tegen de muur omhoog”, verklaart een lerares de omschakeling.

Arne Jacobsen
Dat dergelijke aanpassingen zo eenvoudig gedaan kunnen worden, tekent de flexibiliteit van het ontwerp. Minder geslaagd lijkt de renovatie en ondergrondse uitbreiding van de Munkegaards Skole, een wijk verderop. Deze uit 1956 stammende basisschool, gezien als een van de meesterwerken van architect Arne Jacobsen, is door Dorte Mandrup Architects aangepast aan de eisen van de nieuwste vorm van onderwijs.

In het voormalige auditorium is bijvoorbeeld een volume geplaatst dat dienst doet als tribune en bibliotheek. De vrolijke verschijning nodigt ongetwijfeld uit tot klimmen en ontmoeten, maar heeft in de jaren vijftig ademende ruimte ook iets potsierlijks. De constructie dringt zich op door voor het werk van de oude meester te gaan staan.

De klaslokalen, gangen en veelgeroemde binnenplaatsen zijn grotendeels ongemoeid gelaten. Deze ruimtes tonen ondanks hun saaie schoolsheid (linoleumvloeren, baksteenmuren) de kwaliteit van een goed onderwijsgebouw: de schaal is afgestemd op het kind. Misschien ligt het aan de kleinere maat tafels of het lager hangende schoolbord, maar het geheel is zo geproportioneerd dat een leerling van 1.40 meter het kan overzien.

De ondergrondse uitbreiding, hoe fraai vormgegeven ook, biedt te veel ruimte. Mantrup zei dat ze het iets kleinschaliger en tastbaarder had willen maken door een golvende muur te plaatsen, maar die werd uit kostenoverwegingen geschrapt. Een observatie van Juelskjær tijdens een eerder bezoek zegt voldoende: “Uit zichzelf gingen de kinderen in een hoekje van de tribune zitten.”

Trefwoorden

dorte mandrup architects onderwijs arkitema kopenhagen denemarken 3xn

1	Hoogste elftallen van Ajax nemen nieuw gebouw op De Toekomst in gebruik woensdag, 11 november
2	Plan voor wijk met 2.300 woningen op terrein Máxima MC Eindhoven woensdag, 11 november
3	Rinske Wikkerink verlaat Kraaijvanger en begint eigen bureau dinsdag, 10 november
4	Lunchevents rond parametrisch ontwerpen en overkoepelende systemen voor AI op Digibouw 2026 woensdag, 11 november
5	Houten woongebouw verlevendigt achterkant van winkelcentrum maandag, 9 november

Gerelateerde nieuwsberichten

3XN geselecteerd voor ontwerp DHBW Stuttgart

12 juli 2013

Multicultureel lint voor 'krachtwijk' Kopenhagen

24 oktober 2012

Meer kleur voor oudste school Denemarken

3 augustus 2012

Nieuw evenementencomplex voor Kopenhagen

11 juni 2012

Stadshuis Nieuwegein officieel geopend

21 maart 2012

Waterkant Deense Aalborg heringericht

9 februari 2012

Nieuw kantoor voor KPMG in Kopenhagen

1 februari 2012

3XN viert 25-jarig bestaan

11 oktober 2011

Internationaal succes verhult Deense crisis

14 september 2011

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Dubbel blok met woningen en andere functies op Peperkliplocatie Schiedam

13 november, 3:47

Op de Peperkliplocatie in Schiedam-Oost, waar nu nog een basisschool staat, komt een dubbel blok met onder meer 232 woningen. MoederscheimMoonen Architects en Orange Architects ontwerpen elk een deel van het Peperkwartier.

Tentoonstelling van OMA/AMO onderzoekt rol en betekenis van winkelcentra

13 november, 1:21

‘The Mall’ toont inzichten uit recent onderzoek van OMA/AMO naar de invloed van het winkelcentrum als architectonische en stedenbouwkundige typologie.

Woningbouwproject Verra van MVRDV in Boston opgeleverd

13 november, 11:48

In de Amerikaanse stad Boston is een wooncomplex met 343 appartementen naar ontwerp van MVRDV voltooid. Het uit twee gebouwen bestaande Verra bevindt zich op de nieuwe Enterprise Research Campus.

Speeltoestel Aldo van Eyck in tuin Burgerweeshuis geplaatst

12 november, 3:13

De plaatsing maakt deel uit van de ecologische en cultuurhistorische herinrichting van de buitenruimte rond het Burgerweeshuis, waarbij het oorspronkelijke ontwerp en gedachtegoed van Van Eyck als inspiratiebron dienen.

Mathenesse aan de Maas wint de Van der Leeuwprijs 2026

13 november, 2:15

Bij dit initiatief worden bewoners, ondernemers en andere partijen in de Rotterdamse wijk Mathenesse bij elkaar gebracht via huiskamerconcerten, het jaarlijkse Lentefeest, groene initiatieven en bewonersbijeenkomsten.