Tschumi: dit is geen Den Haag, maar Nederland

22 september 2014, 17:19

Donderdag heeft burgemeester Jozias van Aartsen de Nieuwe Haagse Passage in Den Haag geopend. De door Bernard Tschumi ontworpen winkelpassage verbindt de oude Passage uit 1885 met de Grote Marktstraat. In stedenbouwkundig opzicht is het een uitstekende oplossing, maar architectonisch overtuigt het minder.

Tekst Ronnie Weessies

De Nieuwe Haagse Passage omvat 10.500 vierkante meter aan winkelruimte met een 118 suites tellend hotel erboven. Aan de realisatie gaat een bijna honderdjarige geschiedenis vooraf, die begint in de jaren twintig van de vorige eeuw, toen de Spuistraat nog het ‘natuurlijke’ eindpunt voor de negentiende-eeuwse Passage vormde.

De toenmalige bebouwing achter de Spuistraat werd doorgebroken om plaats te maken voor de Grote Marktstraat, een brede verkeersader waarlangs tot 1970 grote gebouwen als De Bijenkorf verrezen. De komst van de Haagse Tramtunnel leidde een grootschalige vernieuwing voor het hele gebied in, met het masterplan Spuimarkt uit 1997 als basis.

Tot en met volgend jaar verrijzen er op verschillende plekken in de Grote Marktstraat nieuwe winkelcomplexen, zoals het door Bolles + Wilson ontworpen Spuimarktblok (2008), De Markies (2013, Vocus Architecten) en Sijthoff City van V8 Architects (opening begin 2015).

Kortere verbinding
De Nieuwe Haagse Passage bevindt zich in het verlengde van de monumentale Passage, aan de andere kant van de Spuistraat. De gemeente Den Haag en ontwikkelaars Multi Vastgoed en AM hebben de winkelpassage hiermee ‘doorgetrokken’ naar de Grote Marktstraat.

In het hart van de binnenstad is zo een logischer en betere verbinding tussen de verschillende winkelgebieden ontstaan dan in de situatie met het oude M&S-pand op deze plek, dat tussen twee smoezelige steegjes stond.

Tschumi spreekt van een brug tussen de negentiende en 21^e eeuw, doelend op de overgang van de monumentale bestaande Passage en het eigentijdse karakter van de nieuwbouw. Rappange & Partners Architecten ontwierp de schakel tussen beide overdekte winkelstraten: een reconstructie van de gevel van een vroeger warenhuis met inbegrip van hedendaagse elementen.

Wie vanuit de Spuistraat de nieuwe passage binnen stapt, valt het meteen op hoe licht de ruimte is. De looproute tussen de winkels is in zijn geheel overdekt door een glazen kap, waardoor er in ruime mate daglicht binnenstroomt. Aardig zijn met name de subtiele ‘knikken’ in de route die ervoor zorgen dat de bezoeker iedere winkel haast letterlijk tegemoet loopt.

Proactieve architectuur
Laatstgenoemde ingrepen passen binnen Tschumi’s idee van een proactieve architectuur, zoals hij heeft beschreven in zijn theorieën en gepraktiseerd in onder meer zijn beroemdste project Parc de la Villette (1983-’98). Op basis van diezelfde theorieën (zoals The Manhattan Transcripts uit 1978) en het Parijse parkproject was hij in 2005 ook aangesteld voor de Nieuwe Haagse Passage.

Althans, dat zei Tschumi zelf tijdens de persconferentie donderdag, want vertegenwoordigers van Multi Vastgoed wisten niet te verklaren waarom juist deze internationaal geroemde architect het gebouw heeft moeten ontwerpen. Zijn toegevoegde waarde wordt nergens echt duidelijk, wat toch jammer is, aangezien het om Tschumi’s eerste grote project in Nederland gaat*.

Aan het verhaal achter de ‘Hollandse luchten-gevel’ hangt zelfs de zweem van een niet werkelijk geïnteresseerde starchitect. Tschumi wilde met alle geweld abstracte Delfts blauwe tegels toepassen, wat niet getuigt van inzicht in culturele nuances. “Men zei tegen mij: we zijn hier in Den Haag, toch niet in Delft? Nee, antwoordde ik, we zijn hier in Nederland”, vertelde de architect daarover.

Opvallend flexibel
Wel heeft Tschumi zich opvallend flexibel getoond tijdens het proces, want het complex is een stuk kleiner geworden dan oorspronkelijk de bedoeling was. Eigenlijk zou de passage een ‘afslag’ maken in het aangrenzende onderkomen van V&D, maar doordat dit pand van eigenaar veranderde, moesten flinke wijzigingen worden doorgevoerd in het ontwerp en programma**.

Dat de architect er niet door is afgehaakt, kon weleens te maken hebben met het opmerkelijke plezier dat hij heeft beleefd aan een typisch Nederlands fenomeen, de welstandscommissie. “Het was wel een uitdaging, want niet iedereen binnen zo’n commissie denkt hetzelfde over dingen. Een van de leden wilde per se bakstenen en rechte ramen in de gevel en dat hield hij erg lang vol. Ik heb uiteindelijk op de andere leden moeten inpraten om hem van mijn idee te overtuigen”, zei Tschumi lachend.

* Op het Hereplein in Groningen staat sinds 1990 een videopaviljoen dat Tschumi ontwierp voor de manifestatie What a wonderful World.

** De oorspronkelijk geplande jazzclub, woningen en een plein zijn uiteindelijk geschrapt

Trefwoorden

nieuwe haagse passage bernard tschumi den haag

1	Gebiedsontwikkeling Westerpark West in Amsterdam voltooid vrijdag, 30 oktober
2	Gashouder naar ontwerp van Inside Outside en Buro van Stigt getransformeerd tot cultuurpodium maandag, 2 november
3	Amsterdam tendert twee gebouwen in Kenniskwartier op de Zuidas vrijdag, 30 oktober
4	Nieuwe huisstijl van MORE Architecture benadrukt het maken van ruimte dinsdag, 3 november
5	BiermanHenket Architecten verkozen tot Architect van het Jaar 2026 woensdag, 4 november

Gerelateerde nieuwsberichten

'Klein wonen' ervaren in het Tschumipaviljoen

15 september 2017

Dak van De Passage Den Haag vervangen

5 juli 2017

Herinrichting drukste Haagse winkelstraat afgerond

11 april 2016

FGH Vastgoedprijs 2014 voor De Markies

4 november 2014

De Markies in Den Haag van VOCUS opgeleverd

24 september 2013

Bouw van Haagse Amadeus-toren gestart

3 april 2013

Tschumi ontwerpt cultuurcentrum in Italië

12 maart 2013

Het einde van de starchitect - wie gelooft dat?

22 januari 2013

Realisatie Nieuwe Haagse Passage gestart

28 oktober 2011

Den Haag maakt ruimte voor pand Tschumi

17 januari 2011

Acropolis-museum Athene opent deuren

18 juni 2009

Haagse Spuimarkt wint NRW Jaarprijs 2009

17 april 2009

Tschumi’s Blue Tower geopend

13 november 2007

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Nieuwe editie lichtkunstfestival GLOW van start

1 uur geleden

Zaterdag start in Eindhoven en omgeving een nieuwe editie van lichtkunstfestival GLOW. Onder het thema Connect zijn er een week lang verschillende lichtkunstwerken te zien in de Brabantse regio.

Foto's uitreiking Architectenweb Awards 2026

1 uur geleden

Op woensdagavond 4 november 2026 zijn in het Keilepand de Architectenweb Awards 2026 uitgereikt. Architectuurfotograaf Jan Paul Mioulet / DAPh maakte een beeldverslag van deze feestelijke avond.

Yassine Salihine curator van Nederlands paviljoen Architectuurbiënnale Venetië 2027

Vandaag, 09:56

Salihine is hoofdcurator bij Design Museum Den Bosch, waar hij onder meer werkte aan de tentoonstelling Van Bauhaus tot Mekka (2025), over architect Mahmoud Bodo Rasch.

BiermanHenket Architecten verkozen tot Architect van het Jaar 2026

Gisteren, 21:30

Tijdens de uitreiking van de Architectenweb Awards 2026, op woensdagavond 4 november 2026 in het Keilepand in Rotterdam, is BiermanHenket Architecten uitgeroepen tot Architect van het Jaar 2026.