Switi is de stedenbouwkundige en landschappelijke uitbreiding van de wijk Kelbergen in Amsterdam-Zuidoost, met een ensemble bestaande uit een strook laagbouw en een woontoren, volledig gebouwd met biobased materialen en geïntegreerd in een natuurlijke, groene omgeving: een eigentijdse en duurzame interpretatie van het origineel.
Verbeteren door te verdichten
Waar grote delen van de Bijlmer sinds het begin van deze eeuw onherkenbaar zijn vernieuwd, heeft Kelbergen nog steeds haar oorspronkelijke opzet. De laagbouwwijk met voornamelijk sociale huurwoningen uit 1973 is ontworpen door architect Jan Sterenberg en vormt een tegenhanger van de hoogbouw in de Bijlmermeer. In de groene opzet van het oorspronkelijke plan omzoomde een vaart de wijk, maar scheidde deze haar tegelijkertijd ook van de directe omgeving en de Gooiseweg, waardoor een strook land tussen weg en water ontstond. Deze ‘verloren’ strook vormt het plangebied van Switi.
Door de nieuwe woningen aan de overzijde van de bestaande vaart te plaatsen, wordt het water geen barrière maar een integraal en verbindend onderdeel van de wijk. De laagbouw volgt de typologie van de oorspronkelijke strokenbouw, met lichte verspringingen tussen de volumes, waardoor een balans ontstaat tussen collectieve eenheid en individuele identiteit. Zo ontstaat een vanzelfsprekende en respectvolle stedenbouwkundige dialoog tussen oud en nieuw.
Stedelijke inbreiding, natuurlijke uitbreiding
Op grotere schaal maakt het project deel uit van een ingrijpende transformatie die samenhangt met de aanleg van de Gaasperdammertunnel. Waar de locatie tot voor kort werd gedomineerd door de drukke A9-snelweg, heeft de tunnel het autoverkeer grotendeels aan het zicht en gehoor onttrokken. Het Brasapark, dat op het dak van de tunnel is aangelegd, verbindt nu het Nelson Mandelapark en de Gaasperplas, en daarmee ook de buurten Bijlmermeer en Gaasperdam.
Switi vormt de groene schakel tussen deze parken en fungeert daarmee als katalysator in deze transformatie. In samenwerking met de stedenbouwkundige dienst van de Gemeente Amsterdam is gekozen voor een inrichting van de openbare ruimte waarin het credo ‘wonen in een park’ centraal staat, met een rijke beplanting voor vogels, vleermuizen en insecten en met de auto als gast. De woontoren is in deze nieuwe situatie een bescheiden maar markant herkenningspunt dat de buurten aan weerszijden van het park visueel met elkaar verbindt.
Integrale duurzaamheid
Met een integrale benadering van landschap, architectuur en bouwtechniek geeft Switi antwoord op de duurzaamheidsambities van deze tijd. Tegelijkertijd sluit het project aan bij de idealen van het modernisme waarop de oorspronkelijke wijk is gebaseerd, door het gebruik van industriële bouwmethoden en eigentijdse materialen.
Op de fundering na is Switi volledig biobased. Uniek in Nederland is de constructie van de toren, waarbij de dragende wanden, het trappenhuis, de vloeren en de kern zijn opgebouwd uit massief kruislaaghout (CLT). De gevels zijn geïsoleerd met houtvezel en bekleed met bamboe.
De architectonische eenheid tussen laagbouw en toren wordt versterkt door een consistent gevelbeeld met een patroon van vierkante raamopeningen en loggia’s. Dit patroon speelt met het principe van ‘de regel en de uitzondering’. Doordat de alzijdig ontworpen toren op een kruispunt van park en weg staat, kan hiermee gericht worden ingespeeld op de verschillende geluid- en ventilatie-eisen van de woningen.
Sociale continuïteit
De laagbouw omvat 24 woningen van 125 m² in drie woonlagen, flexibel indeelbaar en met een sterke relatie tot de buitenruimte. De toren telt 45 appartementen van 60 m² met een inpandige loggia. Alle woningen zijn verkocht tegen een vaste, betaalbare prijs, vooraf bepaald door de Gemeente Amsterdam, met voorrang voor bewoners uit de buurt. Hiermee is de doorstroming binnen de wijk gestimuleerd en het sociale netwerk behouden. Switi is daarmee niet alleen fysiek, maar ook sociaal een verlengstuk van de wijk.
De woningen hebben een heldere en flexibele plattegrond die uiteenlopende woonvormen mogelijk maakt. De wensen van kopers van de laagbouwwoningen zijn meegenomen in de realisatie, waardoor een gezinswoning met vijf volwaardige slaapkamers naast een woning voor een stel dat mantelzorg verleent kan bestaan. De meeste aanpassingen op het generieke plan zijn reversibel, zodat toekomstige bewoners de woning opnieuw kunnen afstemmen op hun eigen behoeften.