Documentaire Sanatorium Zonnestraal in Utrecht

16 augustus 2006, 17:08

In filmhuis ’t Hoogt in Utrecht wordt op dinsdag 5 september in de reeks ‘Films en mooie woorden’ de documentaire ‘Zonnestraal, drempels tussen licht en aarde’ vertoond. Deze film van Kiki Amsberg en Henk Renou gaat over het legendarische Sanatorium Zonnestraal.

De film
Op het landgoed Pampahoeve, aan de rand van Hilversum, ligt het sanatorium Zonnestraal. Het is één van de meest beroemde jonge monumenten van Nederland en zal binnenkort worden voorgedragen voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. Beroemd omdat het internationaal bekend staat als één van de grote voorbeelden van het Nieuwe Bouwen. Geroemd om het sprankelend witte kristallijne voorkomen, de heldere constructie en het vooruitstrevende materiaalgebruik.

Zonnestraal is behalve een architectonisch, ook een sociaal en medisch monument. Het sanatorium is het resultaat van jarenlange inspanning van een groep diamantbewerkers om hun door tuberculose gevelde kameraden bij te staan. Zonnestraal werd gebouwd uit de opbrengsten van koperen steeltjes, een afvalproduct uit de diamantindustrie.

In opdracht van de bevlogen vakbondsman Jan van Zutphen en de voorzitter van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkerbond Henri Polak, ontwierpen de architecten Jan Duiker en Bernhard Bijvoet in de jaren twintig een sanatorium waarin genezing, wonen en arbeid samengaan.

Socialistische idealen verenigen zich in Duikers sanatorium met de ideeën over helderheid en techniek van het Nieuwe Bouwen. In de jaren vijftig verloor het gebouw haar oorspronkelijke functie en takelde het langzaam maar zeker af. In deze documentaire komt de geschiedenis van Zonnestraal, middels archiefbeelden en verhalen van betrokkenen, weer even tot leven.

De lezing
Voor alles was Duiker bezig gestalte te geven aan wat hij noemde de geestelijk economie. Hieronder verstond hij dat men zo doelmatig mogelijk moest omgaan met materiaal- en constructie-eigenschappen, met wetenschappelijke en technische ontwikkelingen, met arbeid, met functionele gegevenheden e.d.

Elke ruimte en combinaties van ruimten gaf hij vorm overeenkomstig de functionele eisen die er aan gesteld werden. In zijn vormgeving streefde Duiker naar immaterialisering en kwam hij tot een universele esthetiek. Deze uitgangspunten van Duiker leidden tot de situatie dat wanneer de functionele eisen van een ruimte veranderen, de materialisatie niet meer voldoet. Dit betekent dat er dan sprake is van een wegwerpgebouw.

Duiker was ervan overtuigd dat zijn gebouw een tijdelijke functie had omdat tuberculose compleet zou worden bestreden. Als gevolg van sociaal-historische en cultuurhistorische redenen is Zonnestraal tot Rijksmonument verklaard en is en zal verder worden gerestaureerd. Hierdoor ontstaat de paradoxale opgave om wegwerpgebouwen te bewaren voor de eeuwigheid.

Wessel de Jonge architecten bna bv is een jong bureau met een bijzondere expertise op het gebied van herbestemming van gebouwen. In 1997 is in een samenwerkingsverband met Hubert-Jan Henket architecten en Alle Hosper landschapsarchitecten een structuurplan ontwikkeld voor herbestemming. Sander Nelissen van Wessel de Jonge architecten vertelt in zijn lezing over de herrijzenis van Zonnestraal.

Praktische informatie
Het programma begint om 19.30 uur (de film duurt een uur). De entree bedraagt 7 euro, reservering is mogelijk via 030 2328388 of reserveer@hoogt.nl.
Bron: Architectuurcentrum Aorta

Trefwoorden

nieuwe bouwen film

1	In beeld: sculpturale houten gevel Kliniek Arlesheim voltooid vrijdag, 9 januari
2	Houten woonhuis door Unknown Architects geïnspireerd door omgeving Zunderdorp maandag, 12 januari
3	Politicus Bart Vink (58) overleden dinsdag, 13 januari
4	Wenink Holtkamp Architecten verhoudt zich bij verbouwing tot rijksmonument en echtpaar Roland Holst vrijdag, 9 januari
5	COA kiest houtbouwsysteem Circlewood en OMA als basis voor opvanglocaties asielzoekers woensdag, 14 januari

Gerelateerde nieuwsberichten

Brand in sanatorium Zonnestraal

5 augustus 2009

Sanatorium Zonnestraal wint internationale prijs

22 oktober 2010

Andere nieuwsberichten

Stadsbalkon Groningen moet plaatsmaken voor groene voorzijde station

Gisteren, 15:44

Het Groningse stadsbestuur wil het gebied aan de noordzijde van het hoofdstation vergroenen. Het zogeheten Stadsbalkon, het verhoogde voorplein met daaronder een fietsenstalling, moet hiervoor verdwijnen.

Complex van Superimpose bedient gemeenschap in Dongguan

Gisteren, 14:25

Het multifunctioneel complex huisvest een gemeentehuis, cultureel centrum, theater, gemeenschapsruimtes en kantoren.

COA kiest houtbouwsysteem Circlewood en OMA als basis voor opvanglocaties asielzoekers

Gisteren, 12:11

Een door Circlewood en OMA ontwikkeld modulair houtsysteem gaat dienen als basis voor nieuwe opvanglocaties voor asielzoekers in Nederland.

Wooncomplex KCAP op terrein voormalig scheepsdok in Singapore opgeleverd

Gisteren, 11:07

Nieuw wooncomplex bij voormalig King’s Dock in Kappel Bay combineert hoge dichtheid met sense of place en collectieve identiteit.

Zeeland en Rijk onderzoeken samen alternatief voor Zeelandbrug

Gisteren, 16:29

De provincie Zeeland en het Rijk gaan samen onderzoek doen naar de mogelijkheden voor vernieuwing of vervanging van de Zeelandbrug.

Katwijk mag na jaren vertraging woonwijk met 5600 huizen bouwen

Gisteren, 13:04

De gemeente Katwijk heeft na een jarenlang juridisch proces toestemming gekregen voor de bouw van Valkenhorst.

Europese klimaatdienst: klimaatdoel dreigt al tegen 2030 te sneuvelen

Gisteren, 10:31

“De wereld nadert snel de langetermijnlimiet voor de temperatuur die is vastgelegd in de overeenkomst van Parijs”, constateert directeur Carlo Buontempo van Copernicus.

INBO benoemt Fokke de Vries tot partner

13 januari, 2:10

De Vries geeft samen met Trude de Vroomen leiding aan het INBO-filiaal in Heerenveen en werkt zowel in het noorden van het land als daarbuiten aan projecten.

CPB: bijna 12.000 huurders van corporatiewoning hebben koophuis

13 januari, 12:39

Hoewel het een klein aantal (0,5 procent) van alle corporatiehuurders betreft, roept het volgens het CPB vragen op over “passend gebruik van schaarse sociale huurwoningen”.