Transformatie Julianakerk naar JUUL, Rotterdam, HA-HA Design & Development

Transformatie Julianakerk naar JUUL, Rotterdam, HA-HA Design & Development, proces

Transformatie Julianakerk naar JUUL, Rotterdam, HA-HA Design & Development, situatie

Transformatie Julianakerk naar JUUL, Rotterdam, HA-HA Design & Development, axonometrie

Transformatie Julianakerk naar JUUL, Rotterdam, HA-HA Design & Development, plattegrond

Transformatie Julianakerk naar JUUL, Rotterdam, HA-HA Design & Development, doorsnede

HA-HA transformeert Rotterdamse Julianakerk tot JUUL

2 september, 14:25

Negen jaar na een verwoestende brand in de Rotterdamse Julianakerk heeft HA-HA de restanten onder de naam JUUL getransformeerd tot vier woningen. Daarmee is deze plek in het Rotterdamse tuindorp Heijplaat die er jarenlang gehavend bijlag opnieuw tot leven gekomen. JUUL is door HA-HA Design & Development ontworpen en ontwikkeld.

Dubbelrol
Vanwege de dubbelrol van architect en ontwikkelaar kon HA-HA het volledige proces in eigen beheer houden. Dit omvatte zowel ontwerp, ontwikkeling als realisatie.De leidende gedachte achter het transformatieproject was niet de reconstructie van het verleden, maar het voortbouwen op wat behouden bleef.
Zo werden de oorspronkelijke kerkmuren en fundering onderdeel van een nieuw woonensemble waarin erfgoed, architectuur en landschap, volgens het bureau, als één geheel zijn ontworpen.

Met de terugkeer van de karakteristieke torenspits bezit de wijk Heijplaat bovendien weer over een belangrijk element uit haar historische silhouet. Het project JUUL herstelt daarmee de derde kerktoren van het tuindorp en voegt een nieuwe toe aan de geschiedenis van de Julianakerk toe.

In de woorden van projectarchitect Nima Morkoç: "We wilden de Julianakerk niet reconstrueren en ook niet uitwissen. Met JUUL voegen we een nieuwe laag toe, waarin de sporen van het verleden zichtbaar blijven en tegelijkertijd ruimte ontstaat voor een nieuwe manier van wonen."

Verlies
De oorspronkelijke Julianakerk werd in 1930 gebouwd. Daarmee was het gebouw onderdeel van het Rotterdamse tuindorp dat sinds 1914 werd aangelegd voor de arbeiders van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM). Samen met de twee andere kerken die de wijk telde, vormde het gebouw een belangrijk onderdeel van het stedenbouwkundige ensemble. De drie kerktorens vormden gezamenlijk een herkenbaar beeld van de wijk Heijplaat.

Bij de verwoestende brand in 2017 ging dit beeldbepalende voor de wijk nagenoeg verloren. Maar ook architect Morkoç werd persoonlijk getroffen. Hij kocht het gebouw eerder, woonde er en verloor door de brand veel persoonlijke bezittingen, alsook die van vrienden en familie. Dat verlies en de binding met het gebouw en de plek verklaren ook de aanpak van HA-HA. De restanten en de plek werden gekoesterd en de ruïne vormde een emotioneel vertrekpunt voor de nieuwe ontwikkeling en het ontwerp. HA-HA heeft ernaar gestreefd om vrijwel alles wat behouden kon blijven op te nemen in het nieuwe ontwerp.

Ontwerpvisie
HA-HA benaderde het project met een integrale ontwerpvisie, waarbij landschap, stedenbouw, architectuur en interieur als een geheel tellen. JUUL is vervolgens ontworpen als een eigentijdse voortzetting en interpretatie van het religieuze en industriële erfgoed van Heijplaat. Er is daarbij dus niet voor gekozen om de oorspronkelijke kerk te reconstrueren.

HA-HA zegt dat het in plaats daarvan het gebouw heeft benut als een fundament voor een nieuwe vorm van sociale monumentaliteit. Een monumentaliteit die niet de religie ten dienste staat, maar wonen en gemeenschappelijkheid.

Contrast
Bij het ontwerp zijn oude en nieuwe delen nadrukkelijk herkenbaar gehouden. De bestaande bakstenen kerkmuren, fundamenten en historische elementen staan zo naast een lichte, eigentijdse architectuur. HA-HA heeft geprobeerd om door de toegepaste materialen, maatvoering en vorm beide delen en tijdlagen met verbinding met elkaar te verbinden.Vanuit die gedachte en thematiek zijn vier woningen tussen en binnen de restanten van de voormalige kerk geplaatst. De teruggebrachte torenspits markeert zowel de gerevitaliseerde plek als de nieuwe functie van het gebouw in het tuindorp.

Constructie en materiaalgebruik
HA-HA benoemt zelf de constructieve oplossing als een bijzonder aspect van JUUL. De oorspronkelijke Julianakerk is, vrij opmerkelijk voor Rotterdam, op staal gefundeerd. In plaats van een nieuwe fundering aan te brengen heeft HA-HA is die bestaande fundering ook benut voor de vier nieuwe woningen. Daarbij was de keuze voor een lichte houtconstructie essentieel.

Doordat de nieuwbouw aanzienlijk minder weegt dan het voormalige kerkgebouw, konden de woningen binnen de bestaande constructieve capaciteit worden gerealiseerd. Voor JUUL hoefde daardoor geen enkele nieuwe funderingspaal geslagen te worden en bleef ook de historische basis van de kerk intact.

Achter deze ingreep ging overigens een intensief proces van engineering en samenwerking tussen architect, constructeur en uitvoerende partijen schuil. Volgens HA-HA laat het project daarmee zien dat houtbouw niet alleen een duurzame materiaalkeuze is, maar dat het ook nieuwe mogelijkheden biedt voor de transformatie van bestaand vastgoed.

Landschap en herinnering
Ook het landschap is ingezet als drager van de geschiedenis van de plek. Plantvakken lopen vanuit de voormalige kerk door naar buiten en verbinden de woningen, binnentuin en oude kerkmuren met elkaar. Daarmee wordt het landschap een integraal onderdeel van de architectuur. Binnen de muren van de voormalige kerk krijgt de beplanting bovendien een symbolische betekenis. In de herfst kleuren de planten rood. HA-HA wijst hierbij op de subtiele verwijzing naar de brand waaruit JUUL is ontstaan. De geschiedenis blijft zo op verschillende manieren afleesbaar.

Monument
In het verlengde van de conceptuele en duurzame benadering van de ruïne en de plek zijn ook zonnepanelen en biobased materialen zoals bamboe toegapst die zorgen voor een verminderde materiaal- en milieu-impact van de nieuwbouw. Voor HA-HA laat JUUL ook zien dat verduurzaming van erfgoed verder gaat dan technische prestaties. Door wonen en gemeenschappelijkheid een plek te geven binnen een voormalige kerk wordt niet alleen de ruimtelijke, maar ook de sociale betekenis van het monument voortgezet, aldus het bureau.

Om de meervoudige waarde van plek en gebouw te bevestigen, kreeg het project tijdens de bouw ook nog eens de status van gemeentelijk monument. Een erkenning die werd uitgereikt door burgemeester Carola Schouten. Zo werd ook de cultuurhistorische betekenis van de plek officieel erkend.

Trefwoorden

transformatie woningbouw kerk heijplaat ha-ha design & development rotterdam monument

1	Ontwerp voor eerste torens Rijnhaven in Rotterdam onthuld maandag, 7 september
2	Nominaties Kantoorgebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 9 september
3	Korteknie Stuhlmacher herbestemt, herorganiseert en verbindt Huis73 maandag, 7 september
4	V8 architects ontwerpt gebouw met sociale woningen in Max Euwe Kwartier maandag, 7 september
5	DP6 en De Unie Architecten ontwerpen Collectiecentrum Rotterdam woensdag, 9 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Archiprix levert vijf winnende inzendingen op

19 juni

Hedendaags hoofdkantoor voor aluminiumproducent op fundamenten verwoest pand

25 juni 2025

Vertical – woontoren met beplanting en woontoren met nestgelegenheid

17 maart 2025

Rotterdamse architecten openen deuren tijdens Open Bureaudag

17 juni 2024

Bouw fabriekscomplex Quooker gestart

15 mei 2024

Oude boerenkar omgetoverd tot tijdelijke overnachtingsplek Veenhuizen

4 augustus 2023

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Architect Cor Kalfsbeek op 93-jarige leeftijd overleden

Gisteren, 10:00

Vanaf de start van zijn bureau in Borger (1967) en later vanuit zijn schuurwoning aan de Hooiweg in Paterswolde heeft hij een omvangrijk oeuvre gerealiseerd in Noord-Nederland.

Nieuwe expertengroep voor Vlaams Bouwmeester benoemd

11 september, 1:58

De komende vijf jaar zullen Sofie De Caigny, Joachim Declerck, Filip De Rynck en Sofie Verstraete het bouwmeesterschap van de vorig jaar aangetreden Veronique Claessens ondersteunen.

Mobiele speelinstallatie voor kinderen met en zonder beperking

11 september, 11:46

Op zaterdag 26 september opent op het Berlijnplein in Utrecht een mobiele speelinstallatie waar kinderen met en zonder beperking in kunnen spelen.

Woonwerkgebouw van Hoogte 2 Architecten in Arnhemse wijk Coehoorn is gereed

11 september, 9:30

Het gebouw werd ontworpen en gebouwd voor de CPO-groep Cohousing Arnhem.

Leefbaar Rotterdam: stel collectie Boijmans tijdelijk tentoon in Schielandshuis

11 september, 12:29

Museum Boijmans van Beuningen is sinds 2019 gesloten voor een renovatie en gaat niet voor 2030 weer open voor het publiek.

Houten kap van Torentje op Binnenhof bijna 480 jaar oud

11 september, 10:22

Het hout is afkomstig van bomen uit Zuid-Zweden die in de herfst van 1546 of de winter van 1546/’47 zijn gekapt.

Zorgen in Staten Utrecht over uitblijven geld voor Rijnenburglijn

10 september, 1:33

Meerdere partijen in de Provinciale Staten van Utrecht betwijfelen of het plan voor de bouw van 25.000 woningen in de polder Rijnenburg in de huidige vorm kan doorgaan.