Ontwerpaanpak OD205 voor revitaliseren bedrijventerreinen

13 oktober 2023, 12:32

Bij de nieuwe aanpak van OD205 wordt het zogenaamde abiotische systeem – water en bodem – als vertrekpunt gebruikt. Zo kunnen regeneratieve capaciteiten van de bodem benut worden om bestaande terreinen te transformeren in toekomstbestendige en gezonde werkomgevingen. Water en bodem, de kwaliteiten en kenmerken van de ondergrond, worden dus sturend bij de noodzakelijke veranderingen bovengronds.

De aanpak moet leiden tot terreinen met meer biodiversiteit en die klimaat adaptief, duurzaam en veerkrachtig zijn. OD205 voorziet zo bovendien een veel duidelijker en vooral gebiedseigen signatuur van deze doorgaans eenvormige gebieden.

Verstoorde relatie
Want ongeacht de locatie van bedrijventerreinen lijdt hun kwaliteit veelal onder het bleke of impliciete karakter ervan. Dat komt, volgens het bureau, door de verstoorde relatie met de ondergrond. Door het afdekken daarvan met een dik pakket bouwzand ontstaat een neutrale conditie. Daarop volgt vervolgens een pragmatische inrichting met (mono)functionele bebouwing, veel verhard terrein en een doelmatige ontsluiting.

Deze aanpak, voortkomend uit het maakbaarheidsdenken, leverde ons talloze, generieke en gebiedsvreemde werkomgevingen op die bovendien sterk versteend zijn. En dat terwijl de ondergrond juist zoveel meer variatie kent.

Kwetsbare locaties
Het overgrote deel van bestaande bedrijventerreinen is qua inrichting sterk versteend en ontkoppeld van de potentiële, gevarieerde kwaliteiten van de ondergrond. Minder dan 1 procent is ingericht als groenblauwe structuur. Het maakt bedrijventerreinen tot kwetsbare werklocaties. Bedrijventerreinen beslaan bovendien iets meer dan 27 procent van het totale bebouwde oppervlak in Nederland. Het gaat dus om een aanzienlijke opgave.

Die condities op veel terreinen zorgen ook voor hittestress, wateroverlast of juist droogte. Judit Gaasbeek Janzen van OD205 concretiseert het verder: ‘bestaande bedrijventerreinen vormen bovendien vaak een barrière voor groenblauwe netwerken tussen stad en land en hebben een lage verblijfskwaliteit. Dat heeft ook economisch impact.’

Bovengrond leidend
Het plan van OD205 is ook ontstaan in de wetenschap dat veel bestaande bedrijventerreinen in ons land aan herstructurering toe zijn. Gebouwen en infrastructuur zijn vaak verouderd. Daarbij vragen de energietransitie en maatregelen tegen de klimaatcrisis om extra ruimte. Die herstructurering wordt nu, naar de mening van OD205, onvoldoende integraal of systemisch aangepakt. Als er al sprake is van duurzaamheidseisen dan is daarbij de bovengrond vaak leidend. Stenen maken plaats voor beplanting, bermen worden met bloemen ingezaaid en daken vergroenen.

Er wordt bij al die goedbedoelde inspanningen echter voorbijgegaan aan het effect op én de relatie van die veranderingen tot het abiotische systeem. Gaasbeek Janzen: ‘dat maakt deze ingrepen tot symptoombestrijding, vaak op kavel- en bedrijfsniveau. Vanuit ondernemersperspectief misschien logisch, maar ook een gemiste kans.’

Wel of geen groendak
Hoe het doelmatiger en effectiever kan blijkt, bijvoorbeeld, uit een betere afweging van de aanleg van groendaken. Volgens OD205 wordt uit een koppeling aan het bestaande grondtype duidelijk of een groendak zin heeft. In gebieden met klei en veen, waar regenwater minder snel wegvloeit, kan een groendak helpen het overtollige water op te vangen, te laten verdampen en gedoseerd af te geven aan de bodem.

Bij hoge zandgronden zijn deze daken juist minder aan te bevelen. Deze gebieden kampen vaak met watertekorten en een dalend grondwaterpeil. Regenwater dient daar dus juist niet vastgehouden te worden met groene daken.

Maatwerk
Het voorbeeld toont aan dat er een systeemtransitie nodig is bij het revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Gaasbeek Janzen stelt dat deze specifieke herstructurering van werklocatie echt om maatwerk vraagt. De lokale karakteristieken van de ondergrond moeten leidend worden.
Het betekent voor de gebruikers bovendien een perspectief op een duurzaam en veerkrachtig terrein, dat biodivers en klimaatadaptief is én dat een gebiedseigen, groene signatuur heeft.

Ontwerpend onderzoek
OD205 ontwikkelde door ontwerpend onderzoek een praktijkgerichte ontwerpaanpak voor transities op maat. Die aanpak kan, volgens het bureau, gebruikt worden als leidraad bij herstructureringen van bedrijventerreinen. Mogelijke ingrepen worden zo steeds gekoppeld aan de drie hoofdbodemtypes in Nederland: klei, veen en zand. Naast een betere conditie van werkomgevingen helpt deze afstemming ook om de bodem zelf weer gezonder te maken. Zowel de boven- als ondergrond profiteren dus en vormen in harmonie een toekomstbestendige en vitale combinatie.

Op de website van OD205 is verder te lezen hoe het abiotische systeem kan bijdragen om bestaande bedrijventerreinen te transformeren naar gezonde werkomgevingen.

Trefwoorden

transformatie gebieden bedrijventerreinen bodemonderzoek veerkrachtige stad stimuleringsfonds creatieve industrie od205

1	Winnaars ideeënprijsvraag Alkmaars Kanaalschiereiland bekendgemaakt dinsdag, 27 oktober
2	De Maasbode biedt gestapelde woonbuurten in centrum van Rotterdam woensdag, 28 oktober
3	Universiteit Utrecht zoekt nieuwe bestemming voor loopbrug Mart van Schijndel maandag, 26 oktober
4	Vocus architecten wil stedenbouwkundige kwaliteit verbeteren met Utrechts woongebouw dinsdag, 27 oktober
5	Gemeentehuis van hout en hergebruikt materiaal voor Krimpenerwaard dinsdag, 27 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Judit Gaasbeek Janzen treedt toe tot directie OD205

3 februari 2025

Kabinet: komende decennia meer fysieke ruimte voor bedrijven

16 oktober 2023

OD205 ontwikkelt toekomstperspectief voor agrarisch productielandschap

13 juni 2023

CBS: vorig jaar veel minder kantoren omgebouwd tot woning

6 november 2023

Studie: bedrijven kunnen CO2-uitstoot fors verlagen in energiehub

30 oktober 2023

Provincie Utrecht pakt verouderde bedrijventerreinen aan

7 juni 2023

Behoefte aan bedrijventerreinen Noord-Brabant groter dan gedacht

4 oktober 2022

Studie: grote stad wordt minder aantrekkelijk voor creatieve industrie

24 januari 2024

Festival STAD strijkt voor derde editie neer in Zwolle

11 januari 2024

Adviesraad regering: bedrijventerreinen verduurzamen nauwelijks

1 november 2023

Toon alles

Gerelateerde bedrijven

OD205

Pioniers in stedenbouw en landschapsontwerp

Andere nieuwsberichten

BDG geïnspireerd door opzet dorp voor ontwerp internationale schakelklas Ter Apel

Vandaag, 15:18

In Ter Apel is een gebouw voor de internationale schakelklas Westermarke in gebruik genomen. Het complex biedt plek aan jongeren van twaalf tot achttien jaar, die vanuit verschillende landen hun weg proberen te vinden in het Nederlandse onderwijs.

Harvey Otten/XOOMlab en Ruimtemaken completeren met Kickstart transformatie bedrijventerrein tot woonwijk

Vandaag, 13:31

Met het project Kickstart wordt de transformatie van de Rijnhaven in Alphen aan den Rijn van een verlaten bedrijventerrein tot een bedrijvige woonwijk voltooid.

Gebiedsontwikkeling Westerpark West in Amsterdam voltooid

Vandaag, 12:11

Op de plek van een voormalig kantorencomplex van ING in de Brettenzone zijn vijftien gebouwen met in totaal 921 woningen gerealiseerd. De gebouwen zijn ontworpen door verschillende architecten, MVRDV is verantwoordelijk voor het masterplan.

Gouden Piramide 2026 naar renovatie De Nederlandsche Bank

Vandaag, 11:08

De rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap, waaraan een trofee en een geldbedrag van 75.000 euro zijn verbonden, werd donderdag uitgereikt door minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Elanor Boekvelt-O’Sullivan.