Passende Architectuur
24 januari 2005, 16:24
ir. H.F. Mertens (1885 – 1960)
Tentoonstelling: donderdag 27 januari tot en met zondag 13 februari
Architect Mertens was in zijn tijd een bekende en gevraagde architect, die veel in de stad en regio Utrecht gebouwd heeft. Toch ontbreekt hij vrijwel geheel in de handboeken. Dat komt omdat hij moeilijk bij één stroming of één stijl is in te delen. Juist zijn populariteit bij opdrachtgevers is veel van zijn werk fataal geworden. Hij bouwde een architectuur die passend was in twee betekenissen. Omdat de gebouwen in constructie en gebruik heel modern waren maar in vormgeving aansluiting zochten bij de traditie vonden veel mensen die architectuur mooi en gepast. Hij probeerde de meeste gebouwen ook heel goed te in passen in het stadsdeel of landschap waar hij ze voor ontwierp.
Mertens werd in 1885 geboren in Batavia. Na zijn ingenieursdiploma in Delft gehaald te hebben, werkte hij eerst als ontwerper voor een meubelfabriek in Arnhem. Later verkocht ook de Utrechtse meubelfabriek Pastoe ontwerpen van zijn hand. Na meer dan een jaar voor de Rijksgebouwendienst in Java gewerkt te hebben keerde hij terug naar Arnhem als ambtenaar bij gemeentewerken. In 1917 ging hij werken voor de Nationale Bankvereeniging, waarvan het hoofdkantoor aanvankelijk gevestigd was in Utrecht. Hij bouwde vanaf die tijd door het hele land vele bankgebouwen, die lovend in de pers besproken werden. In 1922 vestigde hij zich in Bilthoven als zelfstandig architect. Tot na de Tweede Wereldoorlog heeft hij gewerkt aan een groot en divers oeuvre. In de tentoonstelling is gekozen voor een drietal kenmerkende thema’s.
Functionaliteit en esthetiek.
Juist omdat zijn gebouwen zo goed in de tijd pasten, zijn veel van die gebouwen nu door de tijd achterhaald. In het gunstigste geval zijn ze ingrijpend verbouwd, maar vaak zijn ze gesloopt voordat ze in aanmerking kwamen voor een status als monument. Aan de hand van enkele bankgebouwen, watertorens, kantoren en fabrieken zal dit aan de orde worden gesteld. Zo is het voormalige bankgebouw aan het Oudkerkhof nauwelijks nog te herkennen en is het fraaie bankgebouw aan de Kneuterdijk in Den Haag intern al twee keer ingrijpend verbouwd. Volledig verdwenen zijn de fabriek van de Coöperatieve Handelskamer in Jutphaas (tijdens de sloop al gemeente Utrecht) en de broodfabriek met silo, de Korenschoof, aan de Lauwerecht in Utrecht.
Gebouwen om gezonder te worden.
Het sanatorium Zonnestraal in Hilversum van architect J. Duiker is internationaal wereldberoemd. Maar wie kent Zonnegloren in Soestduinen nog? Zonnestraal wordt voor miljoenen gerestaureerd maar Zonnegloren is al jaren geleden gesloopt. Zonnestraal lijkt als een boot of een gezondheidsmachine boven het landschap te zweven; Zonnegloren probeerde in het landschap op te gaan. Beide zijn op hun eigen wijze functioneel en karakteristiek. Dat geldt ook de vele gebouwen die Mertens voor de Willem Arntzstichting bouwde. Hier werden psychiatrische patiënten niet meer opgesloten, maar moesten ze juist leren weer zo normaal mogelijk te leven.
Het goede wonen.
Nederland is vooral beroemd geworden om het Nieuwe Wonen zoals dat in de volkshuisvesting werd gepropageerd. Ook Mertens heeft daar, o.a. in het beroemde Betondorp in Amsterdam, een bijdrage in geleverd. Kenmerkender echter zijn de kleine landhuizen en villa’s die Mertens ontwierp voor de steeds grotere groep mensen die zich het goede wonen in het groen kon permitteren. Zijn eigen huis in Bilthoven is daar een goed voorbeeld van, maar in heel Nederland was hij voor deze sector een gevraagd architect.
De tentoonstelling bestaat, naast ontwerptekeningen en schetsen van het Nederlands Architectuurinstituut, uit door Mertens ontworpen stoelen, foto’s en maquettes. Ook zal een kort filmpje over Zonnegloren te zien zijn. De tentoonstelling is gemaakt door studenten architectuurgeschiedenis van de Universiteit Utrecht.
Lezing: donderdag 10 februari – 20.00 uur
Op donderdagavond 10 februari om acht uur ’s avonds in Aorta zullen de studenten meer over hun project en de architect Mertens vertellen.
Locatie:
architectuurcentrum Aorta, Achter de Dom 14, Utrecht
Aanmelden:
Wegens een zeer beperkt aantal plaatsen wordt u verzocht van tevoren te reserveren via
architectuurcentrum Aorta: tours@aorta.nu of tel: 030 2321686.
Toegang:
de toegang tot de lezing en tentoonstelling is gratis.
Aorta is speciaal op zondag 13 februari op en in het kader van de Culturele zondag ‘Blinde Liefde’
Architectuurcentrum Aorta, Achter de Dom 14, Utrecht, tel. (030)2321686, fax (030)2321390 Openingstijden: woensdag tot en met vrijdag 12.00-17.00 uur, zaterdag 13.00-17.00 uur.