Stro en leem onder strak glas

27 september 2002, 17:41

Met strobalen en leem een modern gebouw ontwerpen. Dát was voor architect Sander Giesen de uitdaging toen hij de opdracht kreeg het handelscentrum met auditorium te ontwerpen voor de Floriade. ‘Tijdelijkheid én duurzaamheid stonden voorop. Dan kom je haast vanzelf uit bij stro en leem.’

Op de Floriade 2002 die op 6 april officieel opent, worden zo’n 3 miljoen bezoekers verwacht. Behalve gewoon publiek ook veel vakmensen uit binnen- en buitenland. Voor deze bezoekers moest er – zo bedachten de Stichting Floriade 2002, de Rabobank en de Tuinbouw Promotie Organisaties – een representatieve ruimte komen; voor bijeenkomsten, ontmoetingen, enzovoort. Al in 1998 ontstonden de eerste ideeën voor het Handelscentrum maar dat was niet veel meer dan een ruimtelijk programma van eisen van circa 3000 m2 en een ‘Rabo Conference Hall’ voor twee tot driehonderd mensen. ‘Het centrum moest daarnaast ‘representatief’ zijn maar dat alles voor een zeer laag budget. Verplaatsbare units waren – vooral uit oogpunt van representativiteit - geen optie’, licht architect Giesen toe. ‘Vervolgens hebben we naar de mogelijkheden van een kassenbouwsysteem gekeken. Kassen waren vooral vanwege hun mogelijkheden van hergebruik zeer geschikt. Probleem daarbij was echter dat de wanden moesten aansluiten op de bestaande constructie van ‘Het Dak’; als dit dak zou zakken, zou dit tot onaanvaardbare belasting leiden op de eenvoudige kassenconstructie.’
Voor het auditorium had Giesen een meer organische vorm voor ogen: ‘Terwijl bij het handelscentrum transparantie voorop stond, kon het auditorium gewoon een dichte doos zijn met eigen geluid en licht. Dit contrast wordt door de ronde organische vormen ten opzichte van alle strakke vormen van de kassenbouw nog eens versterkt’.

Een soort ribbenkast
‘De vorm van de Rabo Conference Hall – met gebogen wanden die ook nog eens verticaal bollen – hebben we in allerlei materialen bedacht. Daarbij ging het vooral steeds duidelijker in de richting van tijdelijke constructies met recyclebare grondstoffen. Zo hebben we leemblokken als optie onderzocht maar met name de ronde vormen gaven problemen in verband met de stabiliteit. Uiteindelijk kwam Giesen uit op strobalen. Met leem afgewerkt aan de binnen- en buitenzijde. Omdat het auditorium deels onder Het Dak uitsteekt, moest voorkomen worden dat de leemlaag zou afspoelen. Daarom is de leemlaag na het aanbrengen geïmpregneerd.’
De constructieve opbouw bestaat uit twee hoofdspanten die als het ware de ruggengraat vormen van het gebouw: houten I-liggers in het dak die in een V-vorm steunen op gelamineerde vurenhouten kolommen van 300x400mm in de voor- en achtergevel. Min of meer dwars op deze hoofdspanten liggen vurenhouten liggers van 300 x 400 mm als ‘ribben’ die in de zijgevels steunen op houten kolommen van 600 x 150 mm. Liggers en kolommen staan h.o.h. 3,40 m: precies dezelfde maat die de oplopende treden binnen hebben. Tussen de kolommen liggen de strobalen opgestapeld. Binnen in de Rabo Conference Hall bleven de kolommen in het zicht, aan de buitenzijde zijn de kolommen met het stro weggewerkt in één doorgaande bolle lemen wand.

Stro en leem
De strobalen zijn 2,40 m lang, 0,60 m breed en 0,70 m hoog, en komen uit Noord-Frankrijk. De balen wegen 175 kg en zijn speciaal voor dit project gemaakt. Strobalen in een goede persing zijn duurzaam, ondanks het feit dat het restmateriaal is. Door de structuur ‘haken’ de balen als het ware in elkaar. Tussen de lagen liggen horizontale houten latten die bevestigd zijn aan de kolommen. Voor de ronding maken de balen naar boven toe sprongen van 5 cm.; met een kettingzaag worden de vertandingen glad gemaakt voor een mooie ‘strakke’ wand waarop de leemafwerking plaatsvindt. In het auditorium bevinden zich in totaal zes deuren, waaronder een drietal dubbele vluchtdeuren. Hiervoor zijn lateiconstructies gemaakt met gelamineerde houten liggers van 600 mm breed, even breed als de strobalen. De afwerking van de strobalen gebeurde met leem in natuurlijke kleuren. ‘Menigeen denkt nog dat zo’n lemen afwerking een ambachtelijk proces is. Maar leembouwer Erik Vermue uit Amsterdam zette hier bijvoorbeeld een moderne mengsilo in die leem en zand in de juiste verhouding mengt. Een gewoon rationeel proces dus’, meent Sander Giesen. De leemlaag wordt eerst aangebrand: de eerste laag bevat méér water zodat een goede hechting ontstaat voor de uiteindelijke afwerklaag. De houten kolommen aan de buitenzijde zijn voorzien van een laag steengaas voor een betere hechting. Omdat de leem een bepaalde temperatuur en vochtigheid nodig heeft bij het aanbrengen, werd het auditorium tijdens het opspuiten van de leemlaag ‘ingepakt’ in een tentconstructie waarbij luchtslangen zorgden voor extra (warme) lucht.

Vloer en dak
Voor de oplopende vloer zijn betonbanden toegepast die precies onder de houten dakliggers én in het verlengde van de gevelkolommen lopen, eveneens h.o.h. 3,40 m. Eigenlijk ging de voorkeur van de architect uit naar houten banden maar dit bleek te duur. Tussen de betonnen banden zijn schelpen gestort met daarover een 30 mm dikke afwerklaag van antracietkleurig leem. Op de 3,40 m brede stroken kunnen twee rijen stoelen staan, mét voldoende beenruimte voor alle bezoekers. De schelpen zijn aardig als je bedenkt dat vroeger hier op de bodem van de Haarlemmermeer, ook schelpen lagen. De aanvankelijk voorgestelde sedum dakconstructie ging niet door omdat deze te zwaar en te duur zou zijn. Het dak bestaat nu uit calzip aluminium dakplaten die aan de onderzijde zijn afgewerkt met berken triplexplaten in het zicht.

Moderne materialen
‘Stro en leem zijn absoluut moderne materialen die voldoen aan alle huidige eisen’, meent architect Giesen. ‘Toch zien de meeste bouwers met name toepassingen in zogenaamde vakwerktechnieken. Mijn idee was vooral te laten zien dat je er ook een modern gebouw mee kunt maken. Maar bovendien een utiliteitsgebouw.’
Stro en leem zijn natuurlijke materialen, vernieuwbaar en vervangbaar. De toegepaste stro- en leemwanden hebben bij deze dikte – 600 mm stro en 30 mm leem aan weerszijden – een hoge isolatiewaarde: Rc = 7,5 m2K/W. Ook wat betreft brandwerendheid voldoet de gehele wandopbouw ruimschoots: stro brandt niet omdat er bij een goede persing onvoldoende zuurstof bij kan. De leemlaag zorgt bovendien voor een goede vochtregulatie én houdt straling tegen. Voor de conditionering van de ruimte zijn tussen de houten spanten in de achterwand en tussen wanden en dak in de voor- en achtergevel roosters toegepast. Wat de akoestiek betreft, heeft architect Giesen hoge verwachtingen van de aanwezige materialen: ‘Ik ben ervan overtuigd dat het gebouw van zichzelf een goede akoestiek heeft. Dat wil ik eerst eens afwachten, eventueel kunnen we nog extra maatregelen nemen’.

Zoektocht
‘Met dit project hebben we ook geprobeerd iets op gang te brengen ten opzichte van de traditionele bouw’, beweert Giesen. ‘Het enthousiasme van alle mensen, dáár drijft het op. Een voorbeeld is de manier waarop de leemlaag wordt aangebracht, met gebruik van een moderne mengsilo is gewoon een rationele bouwwijze. Natuurlijk betekent dat voor alle betrokkenen ook veel engineering.’
Dit eerste project in leembouw bracht Giesen nog meer tot de overtuiging dat architecten vooral de kans moeten krijgen alle mogelijkheden van een bouwproject te bekijken: ‘Vaak schrijven opdrachtgevers al materialen en constructies voor. Ze moeten ons méér voor een zoektocht naar de mogelijkheden gebruiken en het proces stimuleren en sturen.’

klik hier voor de website van Giesen Architectuur

Projectgegevens
Initiatief/ opdrachtgevers: Stichting Floriade 2002, Rabobank en Tuinbouw Promotie Organisaties Ontwerp: Giesen Architektuur, Doetinchem Constructie-adviezen: Arcadis, Hoofddorp/ Den Haag Hoofduitvoering: Dura Vermeer, Hoofddorp Strobalenbouw: Tom Rijven, Noord Frankrijk (tijd. Amsterdam)
Leembouw: Topleem, Erik Vermue, Amsterdam Start bouw: november 2001 Oplevering: maart 2002 Stichtingskosten/ bouwkosten: circa 1,3 miljoen

Tekst: Carla Debets
Bron: bron : giesen architectuur

Trefwoorden

akoestiek modern auditorium breed leem afwerking

1	Architect tot de dood erop volgt dinsdag, 29 september
2	Nominaties Interieur van het Jaar 2026 bekend woensdag, 30 september
3	Vijf nominaties Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2026 woensdag, 30 september
4	Gronings huis voor amateurkunst en cultuur Tumult geopend maandag, 28 september
5	Gelders gemaal uitgebreid en deels herbestemd door Open Kaart donderdag, 1 oktober

Andere nieuwsberichten

Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026

39 minuten geleden

Het project naar ontwerp van Korth Tielens Architecten en LAOS landscape urbanism ontving de eerste prijs van de vakjury en het publiek.

Plan Welzijnsoord Veenkoloniën landelijke winnaar Eo Wijersprijsvraag

Vandaag, 09:03

Het plan is gemaakt door Tim Kort, Berno Strootman, Karel van Dompseler, Danique Rietman (Strootman landschapsarchitecten) en Wouter van Eck (Stichting Voedselbosbouw Nederland).

Mei architects and planners – genomineerd voor prijs Architect van het Jaar 2026

Vandaag, 09:00

Een bureau dat er momenteel voor strijdt om bouwen met hout mainstream te maken, waarbij het met SAWA bewijst dat in houten woningbouw betaalbaar gewoond kan worden, sterker nog dat zo’n gebouw nog natuurinclusief kan zijn ook!

Forum Magazine wijdt nummer aan architectuur en de koolstofdioxide-crisis

2 oktober, 2:40

De uitgave is de tweede in een reeks waarbij per nummer een actuele crisis centraal staat.

Katwijk stemt in met komst miljardenfabriek Amerikaanse farmaceut

4 uur geleden

Het Amerikaanse bedrijf Eli Lilly kan voor drie miljard dollar een medicijnfabriek gaan bouwen in Katwijk.

Vol stroomnet zet ook bijna voltooide woningbouwprojecten klem

2 oktober, 3:35

Zelfs nieuwbouwwoningen die te koop staan en woningen die al zijn verkocht, kunnen vaak niet op tijd op het stroomnet worden aangesloten, waarschuwt brancheorganisatie WoningBouwersNL.