Braziliaanse architect Lelé (82) overleden

23 mei 2014, 9:28

Afgelopen woensdag is de Braziliaanse architect João Filgueiras Lima, beter bekend als Lelé, overleden. Hij was al geruime tijd ziek. Lelé was minder bekend dan zijn landgenoten Oscar Niemeyer en Lucio Costa, maar wordt gezien als een unieke figuur binnen de Braziliaanse architectuur.

In memoriam door Jorn Konijn, een van de curatoren van de tentoonstelling over Lelé in 2012 in het NAi.

Lelé was een cruciale schakel in onder andere het realiseren van de nieuwe hoofdstad Brasília. Verder werd hij bekend met zijn industriële en gestandaardiseerde publieke gebouwen, met name zijn ziekenhuizen, scholen en loopbruggen. Lelé werd 82 jaar.

Lelé begon zijn carrière eind jaren ’50 bij zijn leermeesters Oscar Niemeyer en Lucio Costa. Hij werd ingenieur voor de realisatie van de nieuwe hoofdstad Brasília. De miljoenenstad moest in korte tijd en met schaarse middelen worden gerealiseerd. Vanwege deze haast onmogelijke opgave, besloot Lelé het bouwproces grotendeels te laten prefabriceren in fabrieken die hij zelf ontwierp Op deze wijze kon hij aan de grote vraag naar kwalitatief goede gebouwen voldoen.

Vindingrijkheid
Zijn drang naar functionaliteit en perfectioneren van constructie werd gecombineerd met zijn drang om maatschappelijke problemen aan te pakken. Dit leverde een enorme vindingrijkheid in het gebruik van materialen en constructies op. Deze kennis zette hij na zijn periode in Brasilia in bij het ontwerpen van kleine scholen voor dorpen in het binnenland van Brazilië. Bewoners konden de gebouwtjes eenvoudig zelf in elkaar zetten.

Ook bouwde Lelé in de favela’s van Rio de Janeiro kleine bruggen en trappen waarmee de toegang tot de wijken verbeterd werd en die tegelijkertijd als riolering fungeerden. Dit leidde uiteindelijk tot een grootschalig infrastructureel project in Salvador Bahia, waar Lelé een groot aantal voetgangersbruggen ontwierp die buurten aan weerszijden van brede autowegen met elkaar wisten te verbinden.

Na een persoonlijk drama – Lelé’s vrouw raakte gewond in een auto-ongeluk – besloot Lelé zich toe te gaan leggen op het verbeteren van de kwaliteit van ziekenhuizen. Tijdens het verzorgen van zijn gewonde vrouw zag hij de ‘afschuwelijke toestand’ waarin de Braziliaanse ziekenhuizen zich bevonden.

Hij begon zijn grootste uitdaging: het ontwerpen van een nieuw type ziekenhuis, met veel licht en lucht. Lelé beperkte zich hierbij niet tot de gebouwen, maar ontwikkelde in overleg met doktoren en verpleging geheel nieuwe, integrale zorgconcepten. Het gebouw, maar ook het door Lelé ontworpen meubilair, draagt bij aan het zorgproces.

Tentoonstelling
Buiten Brazilië was Lelé minder bekend. Een monografische tentoonstelling in het Nederlands Architectuur Instituut in 2012 bracht daar een kleine verandering in. In Brazilië zelf werd er uitgebreid stil gestaan bij het overlijden van de architect.

President Dilma Rouseff roemde hem om zijn “zeldzame creativiteit en onovertroffen capaciteit van sociaal bouwen”. Tevens zal de nationale inzending van Brazilië voor de aanstaande Architectuurbiënnale van Venetië worden aangepast en werk van Lelé tentoonstellen.

Trefwoorden

lelé overlijden

1	Nominaties Interieur van het Jaar 2026 bekend woensdag, 30 september
2	Vijf nominaties Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2026 woensdag, 30 september
3	Gelders gemaal uitgebreid en deels herbestemd door Open Kaart donderdag, 1 oktober
4	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
5	MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet vrijdag, 2 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Video: architectuur en geluk in Brasilia

29 januari 2016

Zomerserie (2): Architect in... Brazilië

29 juli 2014

NAi exposeert werk van Braziliaan Lélé

23 oktober 2012

Andere nieuwsberichten

Woonblokken met sociale huurwoningen op Harley-locatie Breda voltooid

4 uur geleden

Waar ooit een garage voor Harley Davidson motoren stond zijn vier bouwblokken met 51 compacte sociale huurwoningen verrezen.

Dutch Design Week 2026 in teken van ongepolijst en onderzoekend ontwerp

Vandaag, 15:29

Van 17 tot en met 25 oktober vindt in Eindhoven de 26e editie van de Dutch Design Week. In de Lichtstad komen die week onder het thema R.A.W. ruim 2.500 ontwerpers samen.

Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026!

Vandaag, 11:35

Aanstaande zondag vanaf 13.00 wordt in het Rotterdamse theater LantarenVenster een selectie van de vier beste films getoond die tijdens ’s werelds grootste architectuurfilmfestival te zien waren.

Arons en Gelauff herontwikkelt fabrieksterrein met woonhof en brandweerkazerne

Vandaag, 10:20

Naar ontwerp van Arons en Gelauff architecten is op het terrein van de voormalige VerBliFa-fabriek in Dordrecht een hof met 28 woningen gerealiseerd. Ook heeft het bureau er een brandweerkazerne ontworpen.

INBO benoemt Frank Zewald tot associate

Vandaag, 12:23

De architect werkt sinds 2003 bij het bureau en geeft al geruime tijd mede richting aan de vestiging in Eindhoven.

123 miljoen euro voor natuurherstel in Brainport-regio

Vandaag, 11:06

Het geld komt uit een pot van vijfhonderd miljoen euro voor ‘prioritaire gebieden’.

Opnieuw minder nieuwbouwwoningen verkocht dan jaar eerder

Gisteren, 15:17

Het is het vierde kwartaal op rij dat minder nieuwbouwwoningen zijn verkocht.

Katwijk stemt in met komst miljardenfabriek Amerikaanse farmaceut

Gisteren, 10:01

Het Amerikaanse bedrijf Eli Lilly kan voor drie miljard dollar een medicijnfabriek gaan bouwen in Katwijk.

Vol stroomnet zet ook bijna voltooide woningbouwprojecten klem

2 oktober, 3:35

Zelfs nieuwbouwwoningen die te koop staan en woningen die al zijn verkocht, kunnen vaak niet op tijd op het stroomnet worden aangesloten, waarschuwt brancheorganisatie WoningBouwersNL.