Luchtgebonden bouwen - Intro

25 september 2008, 11:54

Bestaande bebouwing in verticale zin uitbreiden is een jong fenomeen dat geleidelijk meer vaste grond onder de voeten krijgt. Deze uitdagende vorm van intensief grondgebruik biedt kansen om een zogenaamde bovenstad te creëren die letterlijk en figuurlijk een extra dimensie geeft aan de stad.

Het fenomeen
Het toevoegen van één of meerdere bouwlagen aan de gebouwde omgeving manifesteerde zich in het begin van de jaren negentig als een nieuwe oplossing voor de herstructurering van naoorlogse woonwijken. Zo biedt het concrete kansen om het woningbestand te differentiëren door ruimere woningen met meer buitenruimte toe te voegen. Hoewel het verhogen van woongebouwen qua ruimte-economie lucratief is, liggen er gemiste kansen op de loer. Bij het optoppen ontbreekt het nog te vaak aan functionele differentiatie. Ook wordt het creëren van een spanningsvol architectonisch contrast tussen onder- en bovenbouw regelmatig vermeden of niet ten volle uitgebuit. Nu heeft niet elke straathoek behoefte aan ‘theater’ en lenen niet alle platte daken zich voor bebouwing met penthouses. Maar voor de synergie van het optoppen mag nog wel een lans worden gebroken. Want programmatische uitbreiding en architectonische verrijking dragen niet alleen bij aan de diversiteit van de stad (wat haar duurzamer maakt), ook de ‘drager’ wordt gerevitaliseerd.

Dit geldt bijvoorbeeld voor het project Didden Village in Rotterdam van MVRDV. Een oud pakhuis is bekroond met een extra laag, waarin drie slaapkamers in drie kleine huisjes zijn ondergebracht. De ministad bestaat uit 45 m2 bebouwing met daaromheen een terras van 120 m2. De felblauwe polyurethaan coating onderstreept de relatie met de lucht. Didden Village maakt duidelijk dat het gebrek aan een tuin kan worden gecompenseerd met een buitenruimte op het dak. Eric Vreedenburgh van Archipelontwerpers introduceerde daarom ‘de luchtgebonden woning’ als volwaardige tegenhanger van de zo gewaardeerde grondgebonden woning.

Technische aspecten
Een onderbelicht aspect van verticaal uitbreiden is de bouwtechniek. Iedere keer moet een op de situatie toegesneden technische oplossing worden bedacht. Nooit wordt een standaardopgave gesteld. In eerste instantie lijkt de bouwwijze aantrekkelijk doordat funderingskosten achterwege blijven. Toch liggen de bouwkosten per vierkante meter gemiddeld hoger, want er ontstaan bijna altijd technische (en juridische) problemen. Ondanks de ontwikkeling van het lichte, modulaire geprefabriceerde bouwen moeten er meestal unica worden gemaakt. Vaak moet de stabiliteit van de onderbouw versterkt worden en moeten er nieuwe vluchtwegen worden gerealiseerd, wat in de praktijk lastig kan zijn. Om de overlast voor de bewoners of gebruikers van de onderbouw zoveel mogelijk te beperken is een korte bouwtijd meestal wenselijk, of zelfs noodzakelijk, al kan die worden bekort door noodzakelijke aanpassingen van het bestemmingsplan.

De projecten die tot nu toe in Nederland gerealiseerd zijn, kunnen op diverse manieren worden ingedeeld. Hier is gekozen voor een categorisering naar bouwtechnische typologie.

Overzicht projecten

Bestaande bebouwing in verticale zin uitbreiden is een jong fenomeen dat geleidelijk meer vaste grond onder de voeten krijgt. Deze uitdagende vorm van intensief grondgebruik biedt kansen om een zogenaamde bovenstad te creëren die letterlijk en figuurlijk een extra dimensie geeft aan de stad. Meer...

Projectenijst
Las Palmas, Rotterdam
Kantoor Arcadis, Arnhem
Weduwe Van der Toorn, Den Haag
De Gekroonde P, Rotterdam
VU Kinderstad, Amsterdam
De Dalen, Rozenburg
Hanzekwartier, Ommen
Kantoor Aristo, Utrecht
Astoria, Den Haag

1	Parkeerplein naast Tilburgse schouwburg maakt plaats voor multifunctionele gebouwen woensdag, 13 mei
2	44 woningen op bosrijke locatie in Driebergen vrijdag, 15 mei
3	Neprom-prijs 2026 toegekend aan De Groene Loper Maastricht maandag, 11 mei
4	Woningbouwproject Switi trekt 'verloren strook' alsnog bij de omgeving maandag, 11 mei
5	Vandersalm Architecten herinterpreteert historisch erf bij Zwolse stadsboerderij maandag, 11 mei

Gerelateerde nieuwsberichten

MVRDV presenteert ‘Balancing Barn’

8 mei 2009

Job Dura Prijs 2008 voor Las Palmas

26 november 2008

Andere nieuwsberichten

Tien nominaties voor NRP Gulden Feniks 2026

Vandaag, 14:20

In november wijst de jury een aantal winnaars aan uit deze selectie voor de nationale prijs voor renovatie en transformatie van de gebouwde omgeving.

Nieuwe Instituut brengt rijkscollectie architectuur en stedenbouw tot leven in Collection Gallery

Vandaag, 13:17

Op donderdag 18 juni opent het Nieuwe Instituut de zogeheten Collection Gallery. In deze nieuwe interactieve ruimte wil de instelling in Rotterdam de Rijkscollectie voor Nederlandse Architectuur en Stedenbouw tot leven brengen.

44 woningen op bosrijke locatie in Driebergen

Vandaag, 09:26

De gemeente Utrechtse Heuvelrug selecteerde het plan Bosrand Heidestein. Het team dat het ontwerp en de realisatie verzorgt, bestaat uit KRKTR Projectontwikkeling, Reuvers Ontwik-keling en Bouw, MIX architectuur, MAAK space, Merosch en Kwirkey.

Vijf finalisten voor Heuvelinkprijs 2026

13 mei, 3:06

De finalisten voor de Heuvelinkprijs 2026 zijn bekend. Vijf projecten komen in aanmerking voor deze editie van de tweejaarlijkse Arnhemse nieuwbouwprijs.

ITA Ensemble speelt 'De Architect' van sterregisseur Rebecca Frecknall

4 uur geleden

De voorstelling is een hedendaagse bewerking van Henirik Ibsens 'Bouwmeester Solness'.

Commissie: milieustudie Schiphol schiet tekort voor omwonenden

Vandaag, 12:08

De Commissie voor de milieueffectrapportage stelt zelfs dat het rapport herzien zou moeten worden.

Koen Pörtzgen benoemd tot partner bij Zecc Architecten

Vandaag, 10:15

Samen met Marnix van der Meer (54) en Bart Kellerhuis (47) vormt de 39-jarige Pörtzgen vanaf dit jaar de directie van het Utrechtse bureau.

Consortium met RxDomi en TU/e ontwikkelt netbewuste woning

13 mei, 2:56

In het project CoLiBRIE ontwikkelt een consortium, met onder meer RxDomi en TU/e, een nieuw type woning die comfortabel, duurzaam en betaalbaar is, zonder het energienet extra te belasten.