Luchtgebonden bouwen - Intro

25 september 2008, 11:54

Bestaande bebouwing in verticale zin uitbreiden is een jong fenomeen dat geleidelijk meer vaste grond onder de voeten krijgt. Deze uitdagende vorm van intensief grondgebruik biedt kansen om een zogenaamde bovenstad te creëren die letterlijk en figuurlijk een extra dimensie geeft aan de stad.

Het fenomeen
Het toevoegen van één of meerdere bouwlagen aan de gebouwde omgeving manifesteerde zich in het begin van de jaren negentig als een nieuwe oplossing voor de herstructurering van naoorlogse woonwijken. Zo biedt het concrete kansen om het woningbestand te differentiëren door ruimere woningen met meer buitenruimte toe te voegen. Hoewel het verhogen van woongebouwen qua ruimte-economie lucratief is, liggen er gemiste kansen op de loer. Bij het optoppen ontbreekt het nog te vaak aan functionele differentiatie. Ook wordt het creëren van een spanningsvol architectonisch contrast tussen onder- en bovenbouw regelmatig vermeden of niet ten volle uitgebuit. Nu heeft niet elke straathoek behoefte aan ‘theater’ en lenen niet alle platte daken zich voor bebouwing met penthouses. Maar voor de synergie van het optoppen mag nog wel een lans worden gebroken. Want programmatische uitbreiding en architectonische verrijking dragen niet alleen bij aan de diversiteit van de stad (wat haar duurzamer maakt), ook de ‘drager’ wordt gerevitaliseerd.

Dit geldt bijvoorbeeld voor het project Didden Village in Rotterdam van MVRDV. Een oud pakhuis is bekroond met een extra laag, waarin drie slaapkamers in drie kleine huisjes zijn ondergebracht. De ministad bestaat uit 45 m2 bebouwing met daaromheen een terras van 120 m2. De felblauwe polyurethaan coating onderstreept de relatie met de lucht. Didden Village maakt duidelijk dat het gebrek aan een tuin kan worden gecompenseerd met een buitenruimte op het dak. Eric Vreedenburgh van Archipelontwerpers introduceerde daarom ‘de luchtgebonden woning’ als volwaardige tegenhanger van de zo gewaardeerde grondgebonden woning.

Technische aspecten
Een onderbelicht aspect van verticaal uitbreiden is de bouwtechniek. Iedere keer moet een op de situatie toegesneden technische oplossing worden bedacht. Nooit wordt een standaardopgave gesteld. In eerste instantie lijkt de bouwwijze aantrekkelijk doordat funderingskosten achterwege blijven. Toch liggen de bouwkosten per vierkante meter gemiddeld hoger, want er ontstaan bijna altijd technische (en juridische) problemen. Ondanks de ontwikkeling van het lichte, modulaire geprefabriceerde bouwen moeten er meestal unica worden gemaakt. Vaak moet de stabiliteit van de onderbouw versterkt worden en moeten er nieuwe vluchtwegen worden gerealiseerd, wat in de praktijk lastig kan zijn. Om de overlast voor de bewoners of gebruikers van de onderbouw zoveel mogelijk te beperken is een korte bouwtijd meestal wenselijk, of zelfs noodzakelijk, al kan die worden bekort door noodzakelijke aanpassingen van het bestemmingsplan.

De projecten die tot nu toe in Nederland gerealiseerd zijn, kunnen op diverse manieren worden ingedeeld. Hier is gekozen voor een categorisering naar bouwtechnische typologie.

Overzicht projecten

Bestaande bebouwing in verticale zin uitbreiden is een jong fenomeen dat geleidelijk meer vaste grond onder de voeten krijgt. Deze uitdagende vorm van intensief grondgebruik biedt kansen om een zogenaamde bovenstad te creëren die letterlijk en figuurlijk een extra dimensie geeft aan de stad. Meer...

Projectenijst
Las Palmas, Rotterdam
Kantoor Arcadis, Arnhem
Weduwe Van der Toorn, Den Haag
De Gekroonde P, Rotterdam
VU Kinderstad, Amsterdam
De Dalen, Rozenburg
Hanzekwartier, Ommen
Kantoor Aristo, Utrecht
Astoria, Den Haag

1	Kantoorcomplex door Goof Spruit bij station Utrecht krijgt tweede leven als De Nieuwe Tuin woensdag, 11 maart
2	Architectenweb symposium: ontwerpen van autovrije buurten donderdag, 12 maart
3	Weg met de auto? donderdag, 12 maart
4	De Urbanisten schetst perspectief voor vitale en aantrekkelijke Rotterdamse binnenstad vrijdag, 13 maart
5	Nominaties Amsterdamse Architectuurprijs 2026 bekend vrijdag, 13 maart

Gerelateerde nieuwsberichten

MVRDV presenteert ‘Balancing Barn’

8 mei 2009

Job Dura Prijs 2008 voor Las Palmas

26 november 2008

Andere nieuwsberichten

'Dwaashoeves' laten gasten genieten van Noord-Drentse landschap

52 minuten geleden

In de Drentse gemeente Noordenveld, waar ieder jaar Folly Art Norg wordt georganiseerd, is het komende zomer mogelijk om te overnachten in drie zogeheten dwaashoeves.

Houten constructie van MKC Azalea in Amsterdam-Noord staat

2 uur geleden

Het gebouw is het eerste project van bouwteam Het Schoolvoorbeeld, dat als onderdeel van een breder programma flexibeler, duurzamer en circulair gebouwde scholen gaat realiseren.

Tilburg en Rotterdam tonen nieuw elan bij ontwerpersselecties

4 uur geleden

De gemeenten Tilburg en Rotterdam hebben beide hun procedures voor het selecteren van ontwerpers geactualiseerd en met nieuw elan geladen.

Duncan Stutterheim en SOM maken plannen voor meerdere locaties Sloterdijk I

Gisteren, 16:38

Cultureel ondernemer Duncan Stutterheim, architecten- en stedenbouwkundig bureau SOM en Minerva Development gaan enkele locaties in het gebied Sloterdijk I in Amsterdam ontwikkelen.