Van Egeraat: 'Nederlander had Rijks niet kunnen ontwerpen'

24 april 2013, 14:24

Waar in het vakdebat de afgelopen jaren veel gesproken is over dat architecten zich bescheidener zouden moeten opstellen en meer in teamverband zouden moeten ontwerpen, daar laat architect Erick van Egeraat in de onderstaande ingezonden brief nu een tegengeluid horen. In de alom bewonderde renovatie van het Rijksmuseum ziet Van Egeraat een architectuurpraktijk die nu eens niet draait om het vinden van zoveel mogelijk consensus. Hij ziet een praktijk waarin architecten die hun vak verstaan gewoon scherpe keuze maken en daar vervolgens aan vasthouden. De vraag van de opdrachtgever wordt in deze benadering veel beter beantwoord dan in de Nederlandse manier van werken, zoals Van Egeraat het noemt.

Tekst Erick van Egeraat

De recente verbouwing van het Rijksmuseum door het Spaanse architectenduo Antonio Cruz en Antonio Ortiz en de Franse architect Jean Michel Wilmotte mag dan meer dan tien jaar hebben geduurd en meer dan 350 miljoen euro hebben gekost, het maakt het Rijksmuseum in één klap weer een museum van wereldformaat. Niet ten prooi gevallen aan de zo typisch Nederlandse moderniseringsdrift en consensusbereidheid en zo goed verbouwd dat het nooit door een vaderlandse architect zou kunnen zijn gerealiseerd. Toch hebben ook de Spaanse architecten te maken gehad met de Nederlandse obsessie om overal consensus over te willen bereiken. Het - nog steeds voortdurende - debat over de fietstunnel is daar misschien wel het beste voorbeeld van. Cruz & Ortiz moesten hun plannen drie keer vergaand aanpassen en de geplande hoofdentree in de veel bediscussieerde onderdoorgang vervangen door entrees naast en onder deze onderdoorgang. Zij vonden de oplossing door een indrukwekkende 2.250 vierkante meter grote ontvangstruimte onder het bestaande gebouw uit te graven. De twee nieuwe binnenhoven geven met hun 15 cm dik massieve Portugese kalkstenen wanden, trappen en vloeren, het glazen dak en de oorspronkelijke rode bakstenen van Cuypers het Rijksmuseum ineens weer het aanzien dat het verdient. Elke voeg, elk detail is voorbeeldig. Dit is het resultaat van kwaliteit en doorzettingsvermogen; geen vrucht van het Nederlandse poldermodel.

Er is al veel geschreven over de geheel vernieuwde presentatie van de vele kunstwerken, die uiterst beheerst en nergens saai of museumarmoedig is. Cruz, Ortiz en Wilmotte weten dat het vooral van het materialiseren van hun ontwerpen moet komen. Strakke eikenhouten tapis-parketvloeren in de zalen met auberginekleurige wanden vormen een genereus decor voor de indrukwekkende kunst. Waar het bleke wit van menig museum de kleuren uit de Hollandse Meesters zouden trekken, versterkt de door Wilmotte geraffineerd gekozen bruin-paarse wandafwerking elk detail van de wereldvermaarde schilderkunst. Dat de Nederlandse architect Moshé Zwarts dit ontwerp afdoet met een “Rembrandt en Frans Hals zouden zich omdraaien in hun graf als ze zouden zien waar ze al die jaren hebben gehangen” en een “(veel te) katholiek”, zegt meer over het zijn eigen werk dan over dit schitterende museum. Rembrandt zou in zijn ogen wrijven, als hij zou weten dat hij vier eeuwen later zo zou worden tentoongesteld.

Antonio Cruz, Antonio Ortiz en Jean Michel Wilmotte hebben nog een ding gemeen: het zijn uitgesproken “gentlemen architects”. Nette heren in een pak. Geen zwaarmoedig betoog of geschreeuw. Opgevoed en opgeleid in een onmiskenbaar andere omgeving dan de Nederlandse polder, hebben zij van zorgvuldigheid en beheersing hun vak gemaakt. Zij hebben het merk “Amsterdam, Nederland” een enorme boost gegeven; het geïnvesteerde geld is allang terug verdiend. En dat is wellicht het meest verbazingwekkende.

In de huidige economische crisis, waarin menigeen in Europa de Spaanse overheid als verkwistend heeft verketterd, is dat land zelfs nu nog een voedingsbodem voor raffinement en finesse. Een finesse die meer duurzaamheid en blijvende waarde brengt dan menig krampachtig, door zuinigheid gedreven product van Nederlandse bodem. Misschien is dit wel de grootste verdienste van het duo Cruz & Ortiz en Wilmotte voor Nederland. Het besef dat duurzaamheid van onze cultuur en ons bestaan niet alleen voortkomt uit degelijkheid en zuinigheid, maar vooral uit zorgvuldigheid en generositeit. Een generositeit, passend bij een land dat tot een van de welvarendste ter wereld moet worden gerekend. Dat we dat in 2013 nog van een paar Spanjaarden en een Fransman moeten leren, daar zou Rembrandt zich over hebben verbaasd en verwonderd.

Het bovenstaande artikel is 22 april 2013 ook in Trouw gepubliceerd.

Trefwoorden

jean michel wilmotte duurzaamheid rijksmuseum antonio ortiz antonio cruz erick van egeraat

1	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober
2	Powerhouse Company presenteert opgeleverd KJ in Den Haag vrijdag, 9 oktober
3	Combinatie met M3H en NRL wint tender voor woontorens Apeldoorn woensdag, 7 oktober
4	Bijdrage van Benthem Crouwel Architects en West 8 aan Afsluitdijk voltooid vrijdag, 9 oktober
5	RAU presenteert schetsontwerp voor gemeentehuis Het Hogeland maandag, 12 oktober

Gerelateerde nieuwsberichten

Bureau Erick van Egeraat opnieuw failliet

30 maart 2016

Tuinen Rijksmuseum zijn voltooid

17 april 2015

Erick van Egeraat presenteert jacht MySky

8 januari 2015

Rijksmuseum klaar na voltooiing Philipsvleugel

24 oktober 2014

Erick van Egeraat maakt masterplan Unayzah

4 augustus 2014

Architecten Rijksmuseum geridderd

2 mei 2014

Pijbes sluit uitbreiding Rijksmuseum niet uit

11 april 2014

Rekening Rijksmuseum is nog niet rond

20 januari 2014

Abe Bonnemaprijs voor verbouwing Rijksmuseum

11 oktober 2013

Speeltoestellen Van Eyck in tuinen Rijksmuseum

21 juni 2013

Fietstunnel Rijksmuseum gaat goeddeels open

13 mei 2013

Conflict over fietspassage Rijksmuseum

7 mei 2013

Video: Van Gogh Museum heropend

3 mei 2013

100.000 bezoekers voor vernieuwd Rijksmuseum

26 april 2013

Video: het nieuwe Rijksmuseum

5 april 2013

Internationale pers lovend over Rijksmuseum

5 april 2013

Rijksmuseum gepresenteerd voor het publiek

5 april 2013

Rijksmuseum telt af naar heropening

4 januari 2013

Rijksmuseum opent op 14 april 2013

3 september 2012

Rijksmuseum kan beginnen met inrichten

16 juli 2012

Passage Rijksmuseum open voor fietsers

6 juli 2012

Geen evenementen in tunnel Rijksmuseum

8 juni 2012

Passage Rijksmuseum taboe voor fietsers

1 mei 2012

Aziatisch Paviljoen Rijksmuseum bijna klaar

16 februari 2012

Kroonluchters voor atria Rijksmuseum

14 november 2011

Fietspassage Rijksmuseum toch deels dicht

31 augustus 2011

Rijksmuseum verwerft 'Bone Chair'

30 augustus 2011

Rijksmuseum Passage open tijdens Uitmarkt

23 augustus 2011

Stadsdeel wil fietstunnel Rijksmuseum houden

18 augustus 2011

Verbouwing Rijksmuseum ligt op schema

8 juli 2011

Rijksmuseum toont uitbreiding Amsterdam

2 juni 2010

Nieuw Rijksmuseum wordt langzaam zichtbaar

23 februari 2010

Nieuw ontwerp voor entree Rijksmuseum

21 oktober 2009

Nieuwe fase verbouwing Rijks begonnen

8 juli 2009

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Nieuwe Instituut toont inzendingen finalisten Prix de Rome 2026

Vandaag, 11:58

Vanaf vrijdag 4 december zijn bij het Nieuwe Instituut in Rotterdam de inzendingen van de finalisten voor de Prix de Rome Architectuur 2026 te zien.

Van de Ven, Nudus en Buro Sant en Co ontwerpen 265 woningen in Vliertpoort Den Bosch

Vandaag, 10:54

De combinatie Van de Ven Bouw en Ontwikkeling, Nudus en Buro Sant en Co heeft de tender voor Vliertpoort-Zuidoost in ’s-Hertogenbosch gewonnen. Het plan SamenStad behelst 265 woningen in verschillende prijsklassen.

Renovatie stadhuis Gouda krijgt eretitel Meesterrestauratie 2027

Gisteren, 16:22

De vakjury waardeert het project als een uitzonderlijk en compleet restauratieproject, waarin historisch onderzoek, ambachtelijk vakmanschap, verduurzaming en hedendaags gebruik op overtuigende wijze zijn verbonden.

Opgeleverde Aurora-gebouw van Piet Zanstra tijdens ADE open voor publiek

Gisteren, 14:35

Het monumentale kantoorgebouw wordt gedurende het dans event tijdelijk gebruikt als podium voor radio, kunst en sport.

RLi: handhaving moeilijker onder nieuwe Omgevingswet

Vandaag, 13:14

Toezicht op regels voor de omgeving is ingewikkelder geworden onder de Omgevingswet, die sinds bijna drie jaar veel van die regels bundelt.

Werelderfgoedcentrum Waddenzee dreigt failliet te gaan

Vandaag, 09:20

De problemen zijn ontstaan omdat de realisatie en ingebruikname van de nieuwe locatie, die opende in april 2025, ‘onverwachte kosten’ met zich meebrachten.

Huurprijzen vrije sector weer gestegen na daling kwartaal eerder

Gisteren, 15:31

De huurprijzen in de vrije sector zijn in het derde kwartaal van 2026 met zo'n twee procent gestegen ten opzichte van een kwartaal eerder.

DNB-president roept opnieuw op tot afschaffen hypotheekrenteaftrek

Gisteren, 09:54

Ook nu de woningmarkt een afkoeling laat zien, is het verstandig om de hypotheekrenteaftrek af te schaffen, stelt Olaf Sleijpen.

Zuid-Holland slaat alarm: tekort aan sociale huurwoningen groeit

9 oktober, 4:14

Hoewel bijna de helft van de Zuid-Hollanders qua inkomen in aanmerking komt voor een sociale huurwoning, heeft de provincie verhoudingsgewijs steeds minder van zulke huizen.