BRTArchitecten onderzoekt of in traditioneel polderlandschap subtiel woningbouw ingevoegd kan worden

3 december 2025, 10:45

Kan in het traditionele Noord-Hollandse en Friese landschap, met de landschappelijke en bouwkundige elementen die daarbij horen, subtiel woningbouw ingevoegd worden? Dat onderzocht BRTArchitecten in opdracht van Stichting Architecten Werkgemeenschap Tauber. Het bureau kwam tot drie nieuwe, landschappelijke woonvormen: in een dijk, op een terp en in een stolp.

Het debat over woningbouw is sterk gericht op de verdichting en uitbreiding van het bestaand stedelijk gebied. Daar liggen goede redenen aan ten grondslag, erkent BRTArchitecten, maar welke kansen liggen daarbuiten? Het blijft volgens het bureau zinvol om ook alternatieven te blijven onderzoeken. Kan het open landschap tegelijkertijd behouden én geactiveerd worden?

De aanname en verwachting bij het ontwerpend onderzoek was dat er in het Noord-Hollandse en Friese landschap met haar kenmerkende stolpboerderijen, terpen en dijken veel inspiratie is te vinden voor een andere kijk op wonen. Met het verleggen van de focus op dit specifieke onderdeel van de architectuurgeschiedenis en het landschap ontstaat ook direct de vraag hoe in dit weidse, uitgestrekte en door velen gekoesterde landschap dan nieuwbouw geïntegreerd kan worden. Wat zijn de bouwkundige mogelijkheden en waar liggen de grenzen?

Wonen op het platteland
Wonen op het platteland, ongeacht of zich dit in Noord-Holland of Friesland bevindt, is vooral voorbehouden aan "avonturiers die afgelegen in de polder willen wonen, op de fiets stappen en, al dan niet elektrisch, met tegenwind naar school en werk trappen. Dit zijn niet de doorsnee locaties. Dit is wonen in Noord-West en niet in Zuid-Oost", zo stellen de architecten met gevoel voor understatement vast.

Zeker is dat elke vorm van toe te voegen architectuur zich in deze context dient te verhouden tot het landschap, de lokale bouwtraditie en tot de ruimtelijke kwaliteit die niet zelden een beschermde ruimtelijke status heeft. Het ontwerpend onderzoek door BRTArchitecten leverde drie typen woongebouwen, alsook een woonmentaliteit op.

Dijk van een Woning
Dijken in het Nederlands landschap zijn herinneringen aan de kunstmatige conditie van ons land en tevens symbolen van het ingrijpen in eerdere landschappelijke situaties. Door de eeuwen zijn deze dijken ruimtebepalende lijnen en afbakeningen in het landschap geworden. BRTArchitecten heeft deze landschappelijke vanzelfsprekendheid als uitgangspunt genomen voor een nieuwe landschappelijke architectuur. De dijk is daarbij als stijlvorm ingezet. Het levert, volgens de architecten, woningbouw op die visueel en cultuurhistorisch aansluit bij de bestaande landschappelijke ruimte.

Het woningtype heeft als voordeel dat er aan beide zijden vrij uitzicht is over de polder. Een Dijk van een Woning heeft zo de kwaliteit van een doorzonwoning met ongekende zichtlijnen. De woningen zijn bereikbaar via een dijktrap waar ook de fietsenstallingen zijn ondergebracht. De doorzonwoningen met een vast stramien kunnen, al naar gelang de behoefte, als twee-, drie-, of vierkamerwoningen aangeboden worden. Duurzaam- en natuurinclusief bouwen is inherent aan deze bouwvorm en uitvoering.

Woonheuvel De Terp
Bij het ontwikkelen van het tweede type werd de vraag gesteld hoe hoog een landschap boven zichzelf mag uitsteken. Wierden, warften of terpen zijn van oudsher kunstmatige heuvels in het landschap die inmiddels een natuurlijk aanzien hebben gekregen. Terpen zijn ook kenmerkend voor het Friese en Groningse landschap. Nog voor de dijken en duinen ons beschermden tegen overstromingen, vormden terpen een toevluchtoord. Hoogtes varieerden daarbij van 2 tot 8 meter en met een diameter tot wel 350 meter waren terpen forse ingrepen in het landschap.

Woonheuvel De Terp is een adaptatie van die oorspronkelijke vorm. Het biedt ruimte aan minimaal 21 twee-, drie en vierkamerwoningen en heeft een verborgen parkeerruimte. Terpen worden in het onderzoek bovendien herkend symbolen van saamhorigheid. De woonheuvel anno 2025 zou dus in het verlengde daarvan als collectieve woonvorm of woongemeenschap kunnen fungeren. Waar collectief wonen vaak als een urbane woonvorm wordt gezien, biedt het concept ook buiten de stad veel kansen. De onderzoekers werpen wel de vraag op of het acceptabel is om nieuwe terpen aan te leggen.

Stolpwoningen
Het derde type is gebaseerd op de stolpboerderij. Dit type ontstond halverwege de 16^e eeuw in West-Friesland uit de behoefte om grotere hoeveelheden graan en hooi inpandig op te slaan. In de plaats van de traditionele hooiberg werd een hoge schuur gebouwd. De grootte van de boerderij werd bepaald door de hoeveelheid land en het aantal koeien.

Ondanks het grootte bouwvlak van 20 bij 20 meter van de nieuwe woonvariant van de stolpboerderij oogt deze volgens de architecten kleiner en gemoedelijker door de typische lage gootlijn en de lage gevel. Dit type staat als voorheen solitair op het erf en in het groen. Parkeren vindt plaat ín de stolp. Op de plek waar ooit koeien stonden komen dan nu de 'heilige koeien', grapt het burau. Ook bij dit type is het uitzicht vanuit de 12 woningen een sterke troef.

Trefwoorden

brtarchitecten landschappelijk wonen noord-holland landschap tauber friesland

1	Amsterdam schrijft internationale architectenprijsvraag uit voor Nationaal Slavernijmuseum donderdag, 12 februari
2	Ontsluitingen spelen centrale rol binnen woonblok Hibi in Amstelkwartier woensdag, 11 februari
3	Singelbloktoren Amsterdam-Noord biedt ook bewoners tussenwoningen overhoeks zicht maandag, 16 februari
4	Groninger Museum belicht cultuurgeschiedenis karakteristieke Groningse baksteen woensdag, 11 februari
5	Meerdaags evenement over bouwen met aarde aangekondigd donderdag, 12 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Uitbreiding Hogeschool Leiden 'ontbrekend puzzelstukje' binnen complex

7 juli 2023

Noord-Holland ziet woningbouw toenemen, maar tempo moet omhoog

5 december 2025

Congres landschappelijk wonen

10 mei 2012

Oppositie Noord-Holland vindt plan landelijk gebied ‘slappe hap’

4 februari

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Vincent Bijlo en Berlage Saxophone Quartet brengen iconisch ontwerp van Berlage tot leven

Gisteren, 15:50

In de nieuwe voorstelling ‘Het Visioen van Berlage’ van cabaretier en schrijver Vincent Bijlo en het Berlage Saxophone Quartet speelt het iconische ontwerp Pantheon der Menschheid (1915) van architect Berlage een centrale rol.

Boek belicht vijftien succesvolle wooncoöperaties

Gisteren, 13:07

Aan bod komen de organisatie, architectuur, rechtsvormen, financiering en het dagelijks leven van bewoners.

Amsterdamse jongeren tonen ontwerpen voor nieuwbouw theater De Meervaart

Gisteren, 11:13

Onlangs is de architectenprijsvraag voor de nieuwbouw van theater De Meervaart in de Sloterplas in Amsterdam gestart. Ook jongeren uit de omgeving hebben zich gebogen over het ontwerp voor het nieuwe gebouw.

Gerestaureerd Tramhuis op Eendrachtsplein fungeert nu als kiosk voor stadswandelingen

16 februari, 4:36

Bureau Polderman en Studio Robert van Oosterom hebben het monumentale gebouwtje in Rotterdam op basis van een foto 1931 gerestaureerd.

Nederland en Vlaanderen maken afspraken over stikstofuitstoot

Gisteren, 14:51

Overheden in de grensregio moeten als ze een vergunning geven voor zaken als woningbouw ook kijken naar de mogelijke gevolgen die de uitstoot heeft voor beschermde natuurgebieden aan de andere kant van de grens.