Tekening: Kollhoff Architekten

Een rijkskantoor voor 6.000 ambtenaren

25 oktober 2013, 15:12

Aan de Turfmarkt in het centrum van Den Haag zijn de afgelopen jaren twee kantoortorens verrezen naar ontwerp van de Duitse architect Hans Kollhoff. Het gebouwencomplex is het vlaggenschip van het nieuwe huisvestingbeleid van het Rijksvastgoedbeleid. Binnen een vast ruimtelijk kader is het gebouwencomplex qua gebruik zo flexibel mogelijk gemaakt. Architectenweb ging kijken.

Tekst Michiel van Raaij

“Voorheen werd ieder jaar een derde van de tussenwanden verplaatst”, vertelt projectdirecteur Louw van Sinderen. Wat er ook gedaan werd, het gebruik bleef sneller veranderen dan het gebouwde kon bijbenen. Een radicale keuze was nodig. “In de nieuwe torens hebben nu een vaste plattegrond en daar wordt niets meer aan veranderd – learn to live with it.”

Op iedere vloer in de torens is dezelfde diversiteit aan ruimtes te vinden. Er zijn kleinere kamers waar geconcentreerd gewerkt kan worden. Er zijn iets grotere kamers waar een klein team kan werken of een overleg plaats kan vinden. Op de hoeken is de plattegrond open gelaten: hier kunnen grotere teams in een open kantooromgeving werken. Tenslotte is een van de vier hoeken ingericht als ‘huiskamer’ met vrolijk gekleurd meubilair en een keukentje.

De ambtenaren die in de torens werken zijn allemaal op een bepaalde verdieping gestationeerd, maar kiezen binnen die verdieping iedere dag opnieuw een werkplek. Geen van de ambtenaren heeft een vaste werkplek, al komt het volgens Van Sinderen wel vaak voor dat bepaalde teams een vaste hoek pakken. Die hoek kan zo’n team zich in beperkte mate ook wel eigen maken. ‘De werkplekken zijn niet van jou, maar van jullie’, omschrijft Van Sinderen de filosofie.

Deze flexibiliteit wordt mogelijk gemaakt door een standaardisering van de werkplekken in de torens. Van Sinderen is er trots op dat hij dit heeft bereikt. Dat was namelijk allesbehalve het geval. “Nu is er nog maar één type bureau en één type bureaustoel.” Daarbij is ook de ICT volledige gestandaardiseerd. Iedereen kan overal zijn laptop inpluggen. Vaste telefoons zijn vervangen door mobiele telefoons.

Van twee ministeries naar één rijksgebouw
Die planvorming voor de nieuwbouw aan de Turfmarkt in Den Haag startte in 2000 met de ambitie om een nieuwe huisvesting te realiseren voor het ministerie van Veiligheid en Justitie, en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Via een prijsvraag werd het ontwerp van de Duitse architect Hans Kollhoff hiervoor geselecteerd.

Aan het begin van het ontwerpproces had ieder ministerie nog zijn eigen voorzieningen en waren de plattegronden nog conventioneel ingedeeld. Met een werkgroep heeft Van Sinderen het roer echter drastisch omgegooid. In het nu gerealiseerde gebouw worden alle voorzieningen gedeeld: de kantine, de repro, de entree, het vergadercentrum, de skylobby’s en het ondergrondse auditorium, alle techniek, enzovoorts. De meeste van deze voorzieningen zijn in het plintgebouw opgenomen die beide torens met elkaar verbinden. Uiteindelijk is het echt één gebouw.

Het gaat zover dat het Rijksvastgoedbedrijf (waarin de Rijksgebouwendienst is opgenomen) niet meer spreekt over de huisvesting van twee ministeries, maar over een rijkskantoor. Wie er van de gebouwen gebruik maken kan volgens Van Sinderen wisselen in de tijd. Dat kunnen ook andere ministeries zijn dan nu het geval is. In de praktijk blijken ook al extra instanties in het gebouw ondergebracht te zijn, zoals de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.

Ministerlaantje
Een van de gevolgen van de gehanteerde vastgoedbenadering is dat de ministers en staatssecretarissen van de twee ministeries op dezelfde verdieping zijn ondergebracht, zelfs aan dezelfde gang (intern als
ministerlaantje getypeerd). Zo kunnen de specifieke voorzieningen die de ministers nodig hebben ook gedeeld worden. Wat inrichting betreft hebben de ministers ook identieke kamers.

In uitgave van het magazine ‘Smaak’ dat het Rijksvastgoedbedrijf aan de nieuwbouw aan de Turfmarkt wijden, verklaren ministers Ivo Opstelten, Stef Blok en Ronald Plasterk zeer content te zijn met hun nieuwe werkplekken. Bij een oplaaiend conflict lopen ze nu gewoon even bij elkaar naar binnen om naar een oplossing te zoeken.

Rood en wit
Voor de architectuur van de torens heeft Kollhoff zich laten inspireren door de eerste wolkenkrabbers uit Chicago, de art deco en de gotiek. “De gebouwen hebben een basis, middendeel en top”, legt Van Sinderen uit. Van beneden naar boven transformeert een horizontale geleding van de gevel in stappen naar een zeer verticale geleding, die helemaal bovenin culmineert in pinakels.

De torens zijn zo ontworpen dat vanuit de binnenstad tussen de torens door gekeken kan worden. Van die zijde gezien ogen de torens zeer slank. Vanuit andere gezichtspunten ogen ze massiever en kunnen de torens visueel ‘overlappen’. Om te voorkomen dat het gebouw te massief zou ogen, is ervoor gekozen de ene toren uit te voeren in baksteen en de andere toren in lichte natuursteen. Vanuit ieder gezichtspunt blijven de torens zo individueel herkenbaar.

Contextueel
De traditionele architectuur van Kollhoff sluit goed aan bij de eerder gebouwde, net zo traditionele architectuur van het naastgelegen gebied De Resident. Het gebouw definieert heldere straatwanden en biedt op maaiveldniveau commerciële ruimtes. Tussen de torens heeft Kollhoff daarbij ook nog ruimte gevonden voor een openbare tuin. Een cadeautje voor de stad.

De architectuur die Kollhoff buiten inzet, is binnen consequent doorgezet. Waar mogelijk heeft de architect lambriseringen, plafondlijsten en profielen rond de deuren ontworpen. In de torens zijn de radiatoren in een Kastenfenster weggewerkt. Zeker van binnen bekruipt je daarmee af en toe het gevoel dat je je door een gerenoveerd gebouw beweegt, in plaats van door een nieuw gebouw.

Grootste kantoorgebouw van Nederland
“De Rotterdam is het grootste gebouw van Nederland, dit is het grootste kantoorgebouw van Nederland”, vertelt Van Sinderen trots. Het gebouw heeft 120.000 vierkante meter kantoorruimte. “Er werken hier nu 5.000 mensen. Dat moeten er straks 6.000 zijn.”

“Het is ook het hoogste gebouw van Nederland buiten Rotterdam”, zegt Van Sinderen. Het gebouw telt 41 lagen, waarvan twee onder de grond, en komt tot 146,5 meter hoogte.

De nieuwe standaard
Afgelopen donderdag 17 oktober is het Rijkskantoor Turfmarkt 147 officieel geopend door koning Willem-Alexander. Dat is zo’n elf jaar na gunning van de ontwerpopdracht aan Kollhoff. Dat het zo lang heeft geduurd, heeft verschillende oorzaken. De voor de nieuwbouw vereiste sloop van woongebouw De Zwarte Madonna werd drie jaar later toegestaan dan oorspronkelijk de bedoeling was. Daar kwam de mislukte aanbesteding voor de bouw in 2007 vervolgens bovenop.

Al deze vertraging had volgens Van Sinderen als positieve kant dat er meer dan voldoende tijd was om de ministeries voor te bereiden op de nieuwe manier van werken in de nieuwbouw. Die is vanaf de eerste dag succesvol ingevoerd. Van Sinderen: “Dit is de nieuwe standaard voor al het rijksvastgoed.”

Trefwoorden

ministerie van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties hans kollhoff ministerie van veiligheid en justitie turfmarkt jubi-torens

1	Sociale woningbouw aan toegang Houthavens met knipoog naar Amsterdamse School vrijdag, 18 september
2	architecten\|en\|en gaat met Blake de Eindhovense binnenstad verdichten vrijdag, 18 september
3	noAarchitecten wint met Het Steen de Grand Prix van de Erich Mendelsohn Award 2026 donderdag, 17 september
4	‘Shift Embassy lijkt sterk op gefaald Mars One-project’ woensdag, 23 september
5	We wonen te goedkoop dinsdag, 22 september

Gerelateerde nieuwsberichten

Hans Kollhoff verzorgt masterclass over Granpré Molière

2 september 2019

Ollongren: werken op vloeren in ministerie is veilig

20 april 2018

Kollhoff & Pols Architecten wint prijsvraag hotel Houthaven

2 september 2016

Blok wil hulp bij herbestemmen rijkskantoren

29 augustus 2014

Rijksvastgoedbedrijf officieel van start gegaan

3 juli 2014

Van Dam: 'Van Rijksgebouwendienst corporatie maken'

20 juni 2014

Heijmans gaat Haagse Resident renoveren

15 april 2014

Heijmans onderhoudt ministeriegebouwen JuBi

17 februari 2014

Jaap Uijlenbroek leidt Rijksvastgoedbedrijf

17 december 2013

Nieuwe functie voor oude ministeriegebouwen

2 juli 2013

JuBi-torens Den Haag opgeleverd

11 december 2012

Hoogste punt voor ministerietorens Den Haag

11 oktober 2011

Bouw toren de Kroon gestart

19 juni 2008

Toon alles

Gerelateerde podcasts

Toren van Babel

Gesprek met Alexander Pols over hoogbouw in de bestaande stad

27 augustus

Andere nieuwsberichten

‘Shift Embassy lijkt sterk op gefaald Mars One-project’

Gisteren, 15:25

Architect Lennart Arpots vraagt zich af of het ambitieuze duurzaamheidsicoon Shift Embassy in Rotterdam wel gerealiseerd gaat worden. Het project doet hem sterk denken aan het gesneefde plan om een kolonie op Mars te stichten.

1828 Gouda biedt compacte woningen en collectieve voorzieningen voor jonge bewoners

Gisteren, 14:17

In de spoorzone van Gouda is het door Van Ommeren Associates woongebouw 1828 opgeleverd. Het gebouw, dat 247 woningen omvat, is gericht op ‘community living’.

MoederscheimMoonen moderniseert en breidt jaren 70-bungalow uit

Gisteren, 13:03

Het ontwerp van Villa L bouwt voort op de kwaliteiten van de oorspronkelijke woning in Nuenen

Bouw Spaarnepoort in Haarlem van start

Gisteren, 11:48

Op de hoek van de Schipholweg en Europaweg in het zuiden van de stad verrijzen drie torens met in totaal 624 huurwoningen. Het architectonisch ontwerp ligt in handen van Nudus, BOOM Landscape verzorgt het landschapsontwerp.

Karremans trekt beroep in tegen bouw nieuw dorp in Zuidplaspolder

Gisteren, 16:42

Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat verzet zich niet langer tegen de bouw van een dorp met 8000 woningen in de Zuidplaspolder.

Brabant wil proeftuin zijn bij inpassen grote ruimtelijke plannen

Gisteren, 10:06

De provincie Noord-Brabant wil de proeftuin worden waarin nauwkeurig wordt gekeken naar de effecten die bijvoorbeeld woningbouw.

Rekenkamer: onderhoud aan infrastructuur decennia achtergesteld

22 september, 1:28

Al in 1997 waren er signalen bij dat ministerie dat te weinig geld naar beheer en onderhoud ging.

Lars Courage nieuwe voorzitter van Active House

22 september, 10:23

Hij heeft afgelopen zomer het stokje overgenomen van Bas Hasselaar, die deze rol tien jaar lang vervulde.

Team V voegt Marlies Zwols toe aan bureauleiding

21 september, 3:04

Zij gaat samen met Jeroen van Schooten, Do Janne Vermeulen, Irène Horvers, Frank Bouwman en Noortje ter Heege de zakelijke, strategische en organisatorische ontwikkeling van het bureau verder vormgeven.