Tekening: Kollhoff Architekten

Een rijkskantoor voor 6.000 ambtenaren

25 oktober 2013, 15:12

Aan de Turfmarkt in het centrum van Den Haag zijn de afgelopen jaren twee kantoortorens verrezen naar ontwerp van de Duitse architect Hans Kollhoff. Het gebouwencomplex is het vlaggenschip van het nieuwe huisvestingbeleid van het Rijksvastgoedbeleid. Binnen een vast ruimtelijk kader is het gebouwencomplex qua gebruik zo flexibel mogelijk gemaakt. Architectenweb ging kijken.

Tekst Michiel van Raaij

“Voorheen werd ieder jaar een derde van de tussenwanden verplaatst”, vertelt projectdirecteur Louw van Sinderen. Wat er ook gedaan werd, het gebruik bleef sneller veranderen dan het gebouwde kon bijbenen. Een radicale keuze was nodig. “In de nieuwe torens hebben nu een vaste plattegrond en daar wordt niets meer aan veranderd – learn to live with it.”

Op iedere vloer in de torens is dezelfde diversiteit aan ruimtes te vinden. Er zijn kleinere kamers waar geconcentreerd gewerkt kan worden. Er zijn iets grotere kamers waar een klein team kan werken of een overleg plaats kan vinden. Op de hoeken is de plattegrond open gelaten: hier kunnen grotere teams in een open kantooromgeving werken. Tenslotte is een van de vier hoeken ingericht als ‘huiskamer’ met vrolijk gekleurd meubilair en een keukentje.

De ambtenaren die in de torens werken zijn allemaal op een bepaalde verdieping gestationeerd, maar kiezen binnen die verdieping iedere dag opnieuw een werkplek. Geen van de ambtenaren heeft een vaste werkplek, al komt het volgens Van Sinderen wel vaak voor dat bepaalde teams een vaste hoek pakken. Die hoek kan zo’n team zich in beperkte mate ook wel eigen maken. ‘De werkplekken zijn niet van jou, maar van jullie’, omschrijft Van Sinderen de filosofie.

Deze flexibiliteit wordt mogelijk gemaakt door een standaardisering van de werkplekken in de torens. Van Sinderen is er trots op dat hij dit heeft bereikt. Dat was namelijk allesbehalve het geval. “Nu is er nog maar één type bureau en één type bureaustoel.” Daarbij is ook de ICT volledige gestandaardiseerd. Iedereen kan overal zijn laptop inpluggen. Vaste telefoons zijn vervangen door mobiele telefoons.

Van twee ministeries naar één rijksgebouw
Die planvorming voor de nieuwbouw aan de Turfmarkt in Den Haag startte in 2000 met de ambitie om een nieuwe huisvesting te realiseren voor het ministerie van Veiligheid en Justitie, en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Via een prijsvraag werd het ontwerp van de Duitse architect Hans Kollhoff hiervoor geselecteerd.

Aan het begin van het ontwerpproces had ieder ministerie nog zijn eigen voorzieningen en waren de plattegronden nog conventioneel ingedeeld. Met een werkgroep heeft Van Sinderen het roer echter drastisch omgegooid. In het nu gerealiseerde gebouw worden alle voorzieningen gedeeld: de kantine, de repro, de entree, het vergadercentrum, de skylobby’s en het ondergrondse auditorium, alle techniek, enzovoorts. De meeste van deze voorzieningen zijn in het plintgebouw opgenomen die beide torens met elkaar verbinden. Uiteindelijk is het echt één gebouw.

Het gaat zover dat het Rijksvastgoedbedrijf (waarin de Rijksgebouwendienst is opgenomen) niet meer spreekt over de huisvesting van twee ministeries, maar over een rijkskantoor. Wie er van de gebouwen gebruik maken kan volgens Van Sinderen wisselen in de tijd. Dat kunnen ook andere ministeries zijn dan nu het geval is. In de praktijk blijken ook al extra instanties in het gebouw ondergebracht te zijn, zoals de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.

Ministerlaantje
Een van de gevolgen van de gehanteerde vastgoedbenadering is dat de ministers en staatssecretarissen van de twee ministeries op dezelfde verdieping zijn ondergebracht, zelfs aan dezelfde gang (intern als
ministerlaantje getypeerd). Zo kunnen de specifieke voorzieningen die de ministers nodig hebben ook gedeeld worden. Wat inrichting betreft hebben de ministers ook identieke kamers.

In uitgave van het magazine ‘Smaak’ dat het Rijksvastgoedbedrijf aan de nieuwbouw aan de Turfmarkt wijden, verklaren ministers Ivo Opstelten, Stef Blok en Ronald Plasterk zeer content te zijn met hun nieuwe werkplekken. Bij een oplaaiend conflict lopen ze nu gewoon even bij elkaar naar binnen om naar een oplossing te zoeken.

Rood en wit
Voor de architectuur van de torens heeft Kollhoff zich laten inspireren door de eerste wolkenkrabbers uit Chicago, de art deco en de gotiek. “De gebouwen hebben een basis, middendeel en top”, legt Van Sinderen uit. Van beneden naar boven transformeert een horizontale geleding van de gevel in stappen naar een zeer verticale geleding, die helemaal bovenin culmineert in pinakels.

De torens zijn zo ontworpen dat vanuit de binnenstad tussen de torens door gekeken kan worden. Van die zijde gezien ogen de torens zeer slank. Vanuit andere gezichtspunten ogen ze massiever en kunnen de torens visueel ‘overlappen’. Om te voorkomen dat het gebouw te massief zou ogen, is ervoor gekozen de ene toren uit te voeren in baksteen en de andere toren in lichte natuursteen. Vanuit ieder gezichtspunt blijven de torens zo individueel herkenbaar.

Contextueel
De traditionele architectuur van Kollhoff sluit goed aan bij de eerder gebouwde, net zo traditionele architectuur van het naastgelegen gebied De Resident. Het gebouw definieert heldere straatwanden en biedt op maaiveldniveau commerciële ruimtes. Tussen de torens heeft Kollhoff daarbij ook nog ruimte gevonden voor een openbare tuin. Een cadeautje voor de stad.

De architectuur die Kollhoff buiten inzet, is binnen consequent doorgezet. Waar mogelijk heeft de architect lambriseringen, plafondlijsten en profielen rond de deuren ontworpen. In de torens zijn de radiatoren in een Kastenfenster weggewerkt. Zeker van binnen bekruipt je daarmee af en toe het gevoel dat je je door een gerenoveerd gebouw beweegt, in plaats van door een nieuw gebouw.

Grootste kantoorgebouw van Nederland
“De Rotterdam is het grootste gebouw van Nederland, dit is het grootste kantoorgebouw van Nederland”, vertelt Van Sinderen trots. Het gebouw heeft 120.000 vierkante meter kantoorruimte. “Er werken hier nu 5.000 mensen. Dat moeten er straks 6.000 zijn.”

“Het is ook het hoogste gebouw van Nederland buiten Rotterdam”, zegt Van Sinderen. Het gebouw telt 41 lagen, waarvan twee onder de grond, en komt tot 146,5 meter hoogte.

De nieuwe standaard
Afgelopen donderdag 17 oktober is het Rijkskantoor Turfmarkt 147 officieel geopend door koning Willem-Alexander. Dat is zo’n elf jaar na gunning van de ontwerpopdracht aan Kollhoff. Dat het zo lang heeft geduurd, heeft verschillende oorzaken. De voor de nieuwbouw vereiste sloop van woongebouw De Zwarte Madonna werd drie jaar later toegestaan dan oorspronkelijk de bedoeling was. Daar kwam de mislukte aanbesteding voor de bouw in 2007 vervolgens bovenop.

Al deze vertraging had volgens Van Sinderen als positieve kant dat er meer dan voldoende tijd was om de ministeries voor te bereiden op de nieuwe manier van werken in de nieuwbouw. Die is vanaf de eerste dag succesvol ingevoerd. Van Sinderen: “Dit is de nieuwe standaard voor al het rijksvastgoed.”

Trefwoorden

ministerie van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties hans kollhoff ministerie van veiligheid en justitie turfmarkt jubi-torens

1	Amsterdam en chemiebedrijf akkoord over woningbouw Hamerkwartier vrijdag, 20 februari
2	Stijn Poelstra legt hoofdkantoor BIG vast op film vrijdag, 20 februari
3	Circulair bouwen vereist breed draagvlak in het ontwerpteam (2) woensdag, 18 februari
4	Team van Nederlandse en Oekraïense architecten ontwikkelt open-source bouwsysteem voor publieke voorzieningen in Oekraïne woensdag, 18 februari
5	Purmerend kiest ontwerp Vendrig Leegwater en Hans van der Heijden voor Schapenmarkt donderdag, 19 februari

Gerelateerde nieuwsberichten

Jaap Uijlenbroek leidt Rijksvastgoedbedrijf

17 december 2013

Ollongren: werken op vloeren in ministerie is veilig

20 april 2018

Kollhoff & Pols Architecten wint prijsvraag hotel Houthaven

2 september 2016

Rijksvastgoedbedrijf officieel van start gegaan

3 juli 2014

Heijmans onderhoudt ministeriegebouwen JuBi

17 februari 2014

Van Dam: 'Van Rijksgebouwendienst corporatie maken'

20 juni 2014

Nieuwe functie voor oude ministeriegebouwen

2 juli 2013

Hoogste punt voor ministerietorens Den Haag

11 oktober 2011

JuBi-torens Den Haag opgeleverd

11 december 2012

Bouw toren de Kroon gestart

19 juni 2008

Blok wil hulp bij herbestemmen rijkskantoren

29 augustus 2014

Heijmans gaat Haagse Resident renoveren

15 april 2014

Hans Kollhoff verzorgt masterclass over Granpré Molière

2 september 2019

Toon alles

Andere nieuwsberichten

Voltooid Beninees conferentieoord van Moke Architecten valt in de prijzen

1 uur geleden

Het recent opgeleverde omvangrijke conferentieoord in Benin, ontworpen door Moke Architecten, heeft een AHEAD Award gewonnen in de categorie ‘event spaces’.

Kantoorpand aan Het Park in Rotterdam wordt luxe woongebouw

2 uur geleden

Kantoorpand Maaspark in Rotterdam wordt herontwikkeld tot een luxe woongebouw. In het gebouw komen 52 appartementen, herenhuizen en penthouses.

Expositie toont eerste halve eeuw Almere door makers en bewoners

Vandaag, 10:53

Almere viert dit jaar zijn vijftigjarig jubileum. Om dit luister bij te zetten, is in de Kunstlinie een tentoonstelling gestart over de eerste vijf decennia van de stad in de Flevopolder.

Stadsantropoloog en architect ontleden 'third places' in boek

Gisteren, 13:57

Het boek Come Stay Grow gaat over informele ontmoetingsplekken als bibliotheken en buurthuizen. De centrale vraag luidt: Hoe zorg je ervoor dat mensen er niet alleen komen, maar ook blijven én groeien?