FortFier
20 november 2025
Op het kleine forteiland van Landgoed Kraaiveld, in het Nederlandse rivierenlandschap nabij Woudrichem is een niet alledaagse woning gerealiseerd. Het landgoed bevindt zich tussen de uiterwaarden van de Merwede en de natuurgebieden De Groesplaat en de Kornsche Boezem, op de grens van Zuid-Holland en Noord-Brabant. Dit gebied maakt deel uit van de Nieuwe Hollandsche Waterlinie, een historisch verdedigingssysteem dat recent is opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst.
De aanwezigheid van vestingsteden, forten, sluizen en betonnen bunkers heeft het landschap diepgaand gevormd. Deze gelaagde infrastructuur, gecombineerd met de kwetsbaarheid van het rivierengebied en de realiteit van klimaatverandering, vormde het uitgangspunt voor het ontwerp van een unieke klimaatadaptieve fortwoning, FortFier.
Architectuur van reductie
FortFier herinterpreteert de architectuurtaal van Nederlandse fortificaties. Niet door deze letterlijk te kopiëren, maar door haar elementaire eenvoud, geslotenheid en robuuste logica te vertalen naar een eigentijdse woning. De naam verwijst naar deze dubbele betekenis: fier als kracht en standvastigheid, en (fonetisch)vier als ordenend principe. Het getal vier stuurt de compositie van het gebouw, de maatvoering, de verhoudingen met alleen maar vierkante openingen in vele proporties.
De weg van bezoekers naar de entree is zorgvuldig geregisseerd om de ontmoeting bewust te vertragen. Om het gebouw te betreden loop je een talud omhoog waarbij je bovenaan via een lange brug over het water bij de besloten entree aankomt. Op dat moment is iedere bezoeker al in het vizier bij de bewoners.
Het gebouw is georganiseerd rondom een vierkante patio die fungeert als een beschutte binnenwereld. Hier ontstaat rust, licht en intimiteit, terwijl de woning zich naar buiten toe gesloten, mystiek en geconcentreerd toont. De interne routings verlopen enerzijds in het hart van de woning rondom deze patio en anderzijds langs de buitengevels. Alle ruimtes zijn middels deze routings verbonden met elkaar.
Licht, zicht en landschap
Alle vensters volgen een strikt vierkante geometrie. Hun positie, diepte en schaal zijn zorgvuldig afgestemd op functie en oriëntatie. Sommige openingen nodigen uit om te zitten, andere richten zich op de lucht of herinneren in hun smalheid aan observatie openingen. Grotere vensters kaderen het omliggende landschap als schilderijen, waarin de gracht rondom het eiland, de horizon en de groene weidsheid centraal staan.
FortFier sluit op vele vlakken aan bij de Bossche School-traditie, waarin maat, verhouding en verstilling belangrijker zijn dan expressie. De architectuur vormt zo geen decor, maar een instrument om het landschap intenser te ervaren. ‘Vensters op de natuur’, dat is wat FortFier de bewoners en bezoekers elke dag geeft.
Constructie en materialisatie
Het gebruik van biobased en natuurlijke materialen, in combinatie met natuur-inclusiviteit, vormde een belangrijke uitgangspunt voor de opdrachtgever. Daarom is FortFier opgezet als een opgetild, massief houten volume, uitgevoerd in massief kruislaaghout (CLT).
De verhoogde robuuste fundering is vanuit een klimaatadaptieve gedachte ontwikkeld; het gebouw is daarmee duurzaam beschermd tegen eventuele overstromingen.
De gevels zijn bekleed met ruw bezaagd, bunkergrijs hout en geven het volume een monolithische, ingetogen uitstraling. Binnen zijn de afwerkingen bewust sober gehouden: zichtbare houtconstructies, neutrale tinten en een rustige materialiteit. Frameloos glas benadrukt de helderheid van de openingen en de directheid van de constructie. Ornamenten zijn weggelaten; betekenis ontstaat uit proportie, licht en stilte.
Landschap en contemplatie
Rondom het huis is een netwerk van sloten en waterbekkens aangelegd die refereren aan historische grachten, maar die functioneren als waterberging en ecologisch systeem. Watermanagementsystemen werken mee in de bescherming net als bij de Nieuwe Hollandsche Waterlinie. Onder het verhoogde volume ontwikkelt zich bijgevolg een beschutte zone waar biodiversiteit de ruimte krijgt en waar natuur en architectuur in elkaar overlopen.
Ondanks zijn inspiratie uit lokale militaire architectuur is FortFier een defensieve woning. Het is een plek van terugtrekking en contemplatie, waarin kracht samengaat met openheid en gastvrijheid. Het gebouw staat als een rustig baken in dialoog met het haar omgeving en vormt een hedendaagse reflectie op wonen, landschap en klimaatadaptieve veerkracht.