‘Opdracht geven is een werkwoord’

9 augustus 2005, 18:32

Onder de titel ‘De opdrachtgever heeft een opdracht’ presenteert Het Oversticht in zijn jaarverslag over 2004 een essay over goed opdrachtgeverschap. Volgens de jaarlijkse traditie richt Het Oversticht in zijn jaarverslag een boodschap aan al zijn leden. Deze keer is het de bedoeling om de gemeenten in het gebied Overijssel en Noord-Oostpolder nog bewuster te maken van hun actieve rol als opdrachtgever bij complexe bouwprojecten. Er bestaat immers nog al eens huiver om vast te houden aan de integraliteit van bouwprojecten, en dus aan eisen van ruimtelijke kwaliteit, cultureel erfgoed en proceskwaliteit. Maar ‘opdracht geven is een werkwoord’, stelt Het Oversticht.

“Opdrachtgeverschap” is om verschillende redenen actueel. De rijksoverheid hecht er nog steeds aan dat het particulier opdrachtgeverschap in de woningbouw een gewoner verschijnsel wordt. Daarnaast krijgen overheden zelf een steeds belangrijker taak als opdrachtgever. Van provincies wordt bijvoorbeeld een actievere opstelling verwacht in het kader van de zogenoemde “ontwikkelingsplanologie”, vooral op regionale schaal. Maar we zien ook gemeenten worstelen met de bouw van nieuwe gemeentehuizen, met herstructurering van binnensteden, rivierfronten of stationslocaties. Hoe speel je je rol als opdrachtgever op een manier die kwaliteit garandeert? De verantwoordelijkheden van degene die gaat bouwen gaan verder dan het geven van de opdracht.

Een bewuste architectenkeuze is wel de minimale opdracht die een ‘bouwheer’ zichzelf geven kan: hij realiseert zich dat voor het bereiken van een goed resultaat de hulp van een deskundige adviseur van veel nut kan zijn. Hij beseft dat bouwen méér is dan volume neerzetten, en dat het menig stads- of dorpsgezicht een ander aanzien geeft. Hij is er zich van bewust dat het gebouw ook iets zegt over zichzelf. Dat je ermee laat zien wie je bent, hoe je “gezien” wilt worden. De opdrachtgever heeft een opdracht, maar het ambt van bouwheer, het opdracht géven, wordt steeds complexer: regels en contracten, conflicterende belangen, eisen die gesteld worden aan gebiedskennis en vakkennis bij de opdrachtgever. Zie temidden van al die problemen je ambities maar eens overeind te houden.

Veel werk van Het Oversticht heeft te maken met kwaliteiten van en op locaties. Landschap en cultuurhistorie zijn de aspecten die hierbij het meest aan de orde komen. Inbedding in het landschap en het benutten van de geschiedenis van plek en omgeving voor het inspireren van plannen, zijn in de afgelopen jaren steeds meer vanzelfsprekend geworden. Daartoe hoeven veel bouwheren al niet meer te worden aangezet. Op basis van de analyse van die aspecten worden aanbevelingen gevraagd voor “beeldkwaliteit”, die vervolgens als toetsingskader voor bouwplannen worden gehanteerd. Maar die trits van analyse – aanbeveling – toetsing ligt niet altijd aan beeldkwaliteitplannen ten grondslag. Niet zelden gebeurt het dat een reeds gemaakt ontwerp voor een locatie door de ontwikkelaar of zijn ontwerper zelf van een beeldkwaliteitplan wordt voorzien. Het ontwerp past dan wonderwel in de geformuleerde uitgangspunten. Maar in een beeldkwaliteitplan hoort niet de vraag te worden beantwoord wat je op die plek zou willen verkopen, maar wat je er zou willen zien.

Het Oversticht geeft in het essay inspirerende voorbeelden van opdrachtgeverschap. Aan de orde komen onder meer de brugwachtersverblijven langs het kanaal Almelo de Haandrik, de Spinnerij Oosterveld in Enschede en de vestiging van het ROC Oost-Nederland in een industrieel monument in Hengelo. Verder gaat het essay in op de verbouwing van het provinciehuis in Zwolle. Het ontwerp van architect Duintjer werd door velen gezien als een typisch staaltje van Oostblokarchitectuur. Maar gaandeweg raakte de provincie overtuigd dat je dit modernistische gebouw met zijn bijzondere stedenbouwkundige inpassing niet sloopt. Dat het juist de zorgvuldige en intelligente renovatie verdient, die op dit moment wordt uitgevoerd. De essentie van het gebouw van Duintjer blijft nu bewaard en de nadelen ervan zijn adequaat ondervangen.

Het Oversticht hoopt dat opdrachtgevers zich door deze voorbeelden aangesproken voelen. Overheden kunnen een stimulerende rol spelen, zeker als het om een meer integrale benadering van projecten gaat. Met provinciale subsidie wordt bijvoorbeeld de vestiging van Kulturhusen bevorderd. Zo’n gebouw is al vaak direct het grootste gebouw van een dorp en het samenbrengen van allerlei organisaties in één bouwheerschap kan onvermoede complicaties met zich brengen. De zorgcomponent van het provinciale subsidiebeleid zou daarom ook een cultuurcomponent kunnen bevatten. Die zou gericht moeten zijn op proceskwaliteit, op goed opdrachtgeverschap en op het stimuleren van hergebruik van erfgoed. Voor zulke integraliteit bestaat nu nog een grote huiver, maar het is evident dat daarmee sturings¬kansen onbenut blijven, die aan kwaliteit zouden kunnen bijdragen.
Bron: Het Oversticht

Trefwoorden

beeldkwaliteitplan landschap orde

1	Wie betaalt de klimaattransitie? donderdag, 28 mei
2	Kronospan heeft een designcentrum in Milaan donderdag, 28 mei
3	Woningcorporaties moeten niet zelf willen bouwen dinsdag, 26 mei
4	Masterplan voor verdichting rond station Haarlem Spaarnwoude vastgesteld donderdag, 28 mei
5	Wasl Tower van UNS pronkt met hoge keramische gevel donderdag, 28 mei

Andere nieuwsberichten

Stuur nu jullie project in voor de prijs voor Zorggebouw van het Jaar 2026

1 uur geleden

Hebben jullie een zorggebouw in Nederland ontworpen dat in de periode van 1 september 2025 tot en met 31 augustus 2026 opgeleverd of voltooid is? Stuur dat dan nu in voor de Architectenweb Awards 2026! Deadline is 19 juni 2026.

Nominaties voor de Vakjuryprijs Tilburg Architectuurprijs bekend gemaakt

29 mei, 2:46

De vakjury van de Tilburg Architectuurprijs 2026 heeft acht projecten voor de Vakjuryprijs genomineerd.

Powerhouse Company debuteert in Midden-Oosten met hoofdkantoor ingenieursbedrijf

29 mei, 11:53

In Muscat, de hoofdstad van Oman, wordt momenteel gebouwd aan een nieuw hoofdkantoor voor ingenieursbedrijf Bahwan Engineering Company.

Midwerk – hoofdgebouw met houten constructie, hergebruikt stalen skelet in hal erachter

29 mei, 10:00

Het nieuwe gebouw voor Midwerk aan het Oude Winschoterdiep in Sappemeer is ontworpen door De Zwarte Hond.

Minder nieuwbouwwoningen in eerste kwartaal dan 2025

29 mei, 11:06

Er zijn ruim 13.700 nieuwbouwwoningen opgeleverd in het eerste kwartaal van het jaar, meldt het CBS

D66 begint in debat over 'IJstad' in Markermeer, anderen kritisch

29 mei, 9:10

Een nieuwe drijvende stad genaamd 'IJstad' in het Markermeer, daarvoor vroeg D66-Kamerlid Robert van Asten donderdag aandacht in een debat over woningbouw. "De techniek ligt er, het wachten is op de politiek."