tentoonstelling LIVING IN MOTION
3 augustus 2005, 15:35
tot en met 23 oktober 2005 in Museum Hilversum, tentoonstelling van het Vitra Design Museum
Flexibiliteit houdt verandering, aanpassing en beweging in. Vanuit biologisch oogpunt zijn dat ook de belangrijke kenmerken van het leven; daarom gaat ook de geschiedenis van de flexibele woonvormen terug tot het ontstaan van de mens. In het begin van het Genesis-verhaal vermeldt de Bijbel een belangrijk cultureel verschil tussen twee oerbroeders: de landbouwer Kaïn die gesetteld is en de nomadische herder Abel. En de eerste woonvorm waarnaar de Bijbel verwijst is wonderlijk genoeg ook het eerste voertuig: de ark van Noach.
Door de geschiedenis heen heeft de drang om de huiselijke omgeving aanpasbaar te maken - voor haar bewoners, voor de activiteiten, voor haar omgeving - een enorme variatie aan vernieuwingen gegenereerd.
Veel architecturale hoogtepunten in onze moderne wereld hebben dezelfde doelstelling. Van Frank Lloyd Wright, Gerrit Rietveld, Mies van der Rohe, Charles en Ray Eames, Jean Prouvé, Joe Colombo of Achille Castiglioni tot Ron Arad, Rem Koolhaas of Shigeru Ban, bijna elke grote vormgever heeft ooit het thema flexibel wonen uitgewerkt. En binnen deze context hebben bijvoorbeeld traditionele Japanse woningen een enorme invloed gehad op de moderne architectuur; met hun schuifwanden uit transparant papier ontstaat er een vloeiende overgang tussen verschillende ruimtes en tussen binnen en buiten. De minimale meubels worden weggehaald als ze niet worden gebruikt.
Hoofdfunctie van een woning is de bewoners beschermen en laten leven. Het duidelijkste kenmerk van een woning is het hiermee verbonden gevoel van veiligheid en er thuis horen, van thuiskomen en wonen. Maar net als de nomade die voor een korte periode een woning optrekt, zal ook elke niet-nomade zijn interieur wijzigen of verhuizen. Zelfs de meest stabiele woonvorm vereist beweeglijkheid, de meest voor de hand liggende voorbeelden hiervan zijn deuren en ramen.
De wereld van vandaag, met een toenemende individuele mobiliteit en een globaal communicatienetwerk, plaatst de flexibele organisatie van de huiselijke ruimte en functies duidelijk voor nieuwe uitdagingen. Nieuwe ideeën worden ontwikkeld, zoals het idee om een draagbaar "huis" bij je te dragen of om de woning volledig af te stemmen op de individuele wensen.
Om een breed spectrum aan mogelijke flexibele woonvormen te kunnen presenteren, omvat de tentoonstelling ongeveer 130 objecten uit verschillende culturen en meer dan 300 illustraties van extra voorbeelden. Doel van de tentoonstelling is om een uitgebreide reeks mogelijkheden te presenteren en om de bezoeker aan te moedigen persoonlijke oplossingen te vinden aan de hand van andermans ervaringen.
De tentoonstelling is ingedeeld in de volgende hoofdstukken: Monteren en Demonteren, Transporteren, Opvouwen en Uitvouwen, Aanpassen, Combineren, Dragen. De grenzen tussen de groepen zijn zelf ook flexibel. Verschillende functies kunnen immers worden gecombineerd in een object.
MONTEREN en DEMONTEREN
Meubels en zelfs complete gebouwen kunnen worden ge(de)monteerd omdat ze bestaan uit individuele onderdelen die in massa worden geproduceerd en getransporteerd, maar ook om ruimte te besparen bij het opbergen. De samenstelling van een tent, wereldwijd de meest gebruikelijke woonvorm in nomadische culturen, is ontwikkeld vanuit de behoefte om vaak te worden getransporteerd en ge(de)monteerd te worden. Stapelbare meubels, ruimtes of structuren waaraan functies kunnen worden toegevoegd, werken volgens hetzelfde principe.
OPVOUWEN en UITVOUWEN
Vouwtechnieken dienen, net als het demonteren trouwens, in eerste instantie om plaats te besparen. Bij het ontvouwen is het bovendien mogelijk om heel eenvoudige voorwerpen makkelijk om te vormen tot complexe, volumineuze stukken. Er zijn ook voorwerpen die zich volgens hetzelfde principe vanuit een vlak kunnen openen tot een driedimensoniale structuur of zich openen met scharnieren, openrollen, opblazen, …
De tentoongestelde objecten geven niet alleen voorbeelden van vouwmechanismen, maar tonen ook de belangrijke ontwikkelingen in de geschiedenis van het flexibele wonen, met voorbeelden uit de Oudheid, de Middeleeuwen, uit de Bauhausbeweging en uit de Franse avant-gardistische stroming, de gestroomlijnde ontwerpen uit de jaren 1930, Italiaans naoorlogs design en de vernieuwende woonvormen en technologieën uit de jaren 1960.
AANPASSEN
Kenmerkend voor de selectie objecten in deze groep is hun aanpasbaarheid aan onze fysieke en ruimtelijke woonbehoeftes, door te vervormen, van positie of plaats te veranderen. Het spectrum loopt van kamers met schuifwanden of een systeem met wooncontainers die onderling van plaats kunnen wisselen om aan verschillende functies te voldoen, tot ergonomisch gevormde stoelen en verstelbare meubels. Vouwschermen - de aanpasbare variant van de schuifwanden - behoren ook tot deze groep. Een andere fysieke eis die we stellen aan onze woning, is dat verlichting aanpasbaar en mobiel moet zijn zondat dat dit leidt tot verlies aan lichtopbrengst.
COMBINEREN
In de groep van objecten die verschillende functies combineren zitten traditionele voorbeelden zoals manden en eenvoudige dozen, die verschillende culturen voor allerlei toepassingen gebruiken, maar ook de ladderstoel en de slaapbank. Textiel is een van de eerste types meubilair, met een multifunctionaliteit die ook vandaag, vooral door armere bevolkingsgroepen, nog wordt geapprecieerd. Hetzelfde stuk stof wordt gebruikt als bovenkleding, deken, mat, gordijn, kussen of tas. Het blijkt dat eenvoudige voorwerpen vaak het veelzijdigst zijn in hun toepassingen. Er zijn ook grotere en meer complexe objecten die verschillende functies combineren. Bij sommige voorbeelden zijn architectuur en meubilair versmolten tot één geheel.
TRANSPORTEREN
Behalve mobiele interieurobjecten met handgrepen of wielen, omvat deze categorie ook zelf aangedreven objecten of voorwerpen die gekoppeld zijn aan andere transportvormen. De verende draaistoel op wieltjes van Thomas Warren, gebaseerd op zetels in Amerikaanse treinstellen, en de vouwstoel ontworpen door Raymond Loewy voor een treinstel, zijn voorbeelden van interieurs waarmee voertuigen een woonfunctie krijgen. Zo ongeveer elk voertuig - van paardenkoets tot straalvliegtuig - is ooit al gebruikt als woning. Zelfs kookfaciliteiten, verwarming en verlichting, die we meestal beschouwen als permanente elementen, bestaan al eeuwenlang in mobiele versies.
DRAGEN
Met kleren, woningen en auto's omringen we ons letterlijk met een flexibele bescherming. Dankzij de bijhorende accessoires en moderne transportmiddelen, kunnen we met deze objecten ons "gebruikelijk" comfort bij ons dragen. Koffers, "cargo pants", rugzakken, accessoires die de temperatuur van onze tweede huid regelen en instrumenten voor informatie, oriëntatie, communicatie en entertainment tonen hoe vrije tijd en werk, privé en publiek leven steeds meer in elkaar overvloeien.
Conservator: Mathias Schwartz-Clauss (Vitra Design Museum)
Conservator reizende tentoonstelingen: Reiner Packeiser (Vitra Design Museum)
Objectselectie: Kerstin Weiss (Vitra Design Museum)
Beeldredactie: Bianca Porcelli, Kerstin Weiss (Vitra Design Museum)
Vormgeving oorspronkelijke tentoonstelling: Dieter Thiel Vormgeving belettering: Designpolitie Amsterdam Copyright: Vitra Design Stiftung gGmbH, Weil am Rhein
Bron: Museum Hilversum