Architectuur met beleid

18 november 2002, 15:47

Gerard Zwerus studeerde aan de AvB Arnhem en werkte voor een zestal architectenbureaus. In 1985 betrad hij de directie van Architecten MTB in Apeldoorn. Zwerus was oprichter en voorzitter van architectuurcentrum Bouwhuis en werkte mee aan de totstandkoming van een Apeldoorns welstandsbeleid. Voor het Oversticht is hij lid van de welstandscommissie in de Noord-Oostpolder. Door Hajo Schilperoort.

U heeft via Bouwhuis en de welstand veel energie gestoken in architectonisch-stedenbouwkundig beleid. Waaruit bestaat dat beleid precies?
Bouwhuis had vooral tot doel architectuur op de lokale agenda te zetten en een architectonisch bewustzijn te creëren. Apeldoorn is grotendeels een na-oorlogse stad waar architectuur lange tijd geen issue was; daar is nu veel verandering in gekomen. En de welstand is in mijn ogen vooral bedoeld om het maximale uit een architect te halen. Helaas lijkt in de praktijk niet iedereen het daarmee eens; in bijna de helft van de gevallen wordt je als architect geconfronteerd met een erg bemoeizuchtige commissie die haar eigen architectuuropvatting opdringt. Dat is heel frustrerend en het geeft de welstand een slechte naam. De commissie moet niet frustreren maar inspireren, het moet een klankbord zijn dat op zijn tijd zegt “collega, je kunt beter!”. Anders heeft ze geen enkel bestaansrecht.

Welke inhoudelijke criteria hanteert u dan als welstand om te bepalen wat ‘beter’ is?
Waar je volgens mij altijd op moet letten is of het ontwerp zich rekenschap geeft van de context. Architectuur ontstaat immers uit haar omgeving. Dat hoeft niet per se de fysieke omgeving te zijn, het kan ook een filosofisch, politiek, cultureel of economisch milieu zijn. Maar dan nog moet je kunnen uitleggen wat de rol van de plek is, al is het maar met betrekking tot de plaatsing van de ramen of de entree. De welstand checkt de architectuur zo op haar stedenbouwkundige signatuur.

Is architectuur volledig en zonder rest af te leiden uit omgevingsfactoren? Is zij conformistisch en zonder eigenschappen, fatalistisch en zonder eigen wil? Of kan architectuur ook bestaan als een wereld op zich, als een spel met eigen wetmatigheden en een zelfstandige innerlijke consistentie?
De uitspraak dat architectuur ontstaat uit haar omgeving betekent niet dat architectuur zich slaafs conformeert; zij moet integendeel iets toevoegen aan een bestaande situatie. Het gaat niet om autonomie versus fatalisme maar om het inspelen op een situatie, om een volgende initierende zet te doen in een ruimtelijk, esthetisch en programmatisch spel.

Dat is wat u bedoelt met de stedenbouwkundige signatuur van architectuur?
Ja, maar dat spel moet wel in de eerste plaats draaien om architectuur. De stedenbouw dicteert nu de architectuur, zeker in vinex-wijken. In deze individualistische samenleving moet je echter niet beginnen bij het collectief maar bij het individuele wonen. Goede woonconcepten worden bereikt door woningen voldoende maat en ruimte te geven voor verandering. Dat is weliswaar duurder maar ook flexibeler en duurzamer. En er kan dan ook nog eens iets anders gebeuren dan wonen. Dat zou de leidraad moeten zijn voor stedenbouw in samenhang met een visie op openbare ruimte.

Uw eigen werk noemt u ‘eerder modern dan traditioneel’. Waarin zit hem precies die moderniteit?
Dat zit hem niet in een stijl maar in het streven dingen opnieuw uit te vinden. Ik ben meer dingen aan het afleren dan aan het bijleren. Stijl, routine en ervaring zijn de doodsteek voor achitectuur.

Is het economisch, rendabel en haalbaar om stijl en typologie steeds opnieuw uit te willen vinden? Is moderniteit ook niet een verkrampte situatie van verspilling waarin alles steeds weer nieuw en bijzonder moet zijn? Dat kost bergen tijd, geld, energie en inspiratie die niet altijd voorhanden zijn.
Het is niet zo dat je steeds opnieuw het wiel uit moet vinden. Maar je dient jezelf er rekenschap van te geven dat je wel elke keer iets toevoegt waar je het publiek mee confronteert. Als je niet voldoende beseft dat ontwerpen een investering is in de toekomst, dan neem je je vak niet serieus. Daar zit de drijfveer om je enerzijds te verdiepen in architectuurgeschiedenis en anderzijds op een eigentijdse wijze moderne mogelijkheden in vorm en techniek te benutten.

klik hier voor projecten van Architectenburo MTB
Bron: door: Hajo Schilperoort i.o.v. architectenweb

Trefwoorden

stedenbouw bouwhuis

1	Nominaties Publiek gebouw van het Jaar 2026 bekend woensdag, 7 oktober
2	Bekijk de beste architectuurfilms tijdens Architectenweb Best Of AFFR 2026! dinsdag, 6 oktober
3	MVRDV ontwerpt collectie straatmeubilair voor Escofet vrijdag, 2 oktober
4	Woongebouw Voltage grote winnaar Groninger Architectuurprijs 2026 maandag, 5 oktober
5	Arons en Gelauff herontwikkelt fabrieksterrein met woonhof en brandweerkazerne dinsdag, 6 oktober

Andere nieuwsberichten

Huib Koman herbouwt afgebrand recreatiehuisje op landgoed

Gisteren, 13:49

Architectenbureau Huib Koman heeft grotendeels afgebrand recreatiehuisje op Landgoed Coudewater in Rosmalen herbouwd.

The Urban Woods is een 'levend laboratorium' voor nog duurzamer bouwen

7 oktober, 2:57

Het door Urban Climate Architects ontworpen, 31 meter hoge gebouw biedt ruimte aan 102 huurappartementen en gedeelde voorzieningen voor de bewoners. Het gebouw heeft een hybride houtconstructie, met een volledig houten stabiliteitskern.

Combinatie met M3H en NRL wint tender voor woontorens Apeldoorn

7 oktober, 10:12

De combinatie Heijmans woningbouw, M3H architecten en NRL landscape heeft de tender voor twee woontorens aan de Wilhelm Tellstraat in Apeldoorn gewonnen.

Nog drie dagen om jouw stem uit te brengen voor de Architect van het Jaar 2026!

7 oktober, 8:45

De nominaties voor de prijs zijn: BiermanHenket Architecten, Time to Access, Group A, Studio L A en Mei architects and planners. Bekijk nu de video’s waarin de genomineerden zich voorstellen en breng uiterlijk 9 oktober jouw stem uit!