Daan Roggeveen
Copyright: Maarten van Haaff
Daan Roggeveen
Copyright: Maarten van Haaff

Stedelijke diversiteit

23 juni 2020, 15:13
‘Op de Arena Boulevard in Amsterdam Zuidoost blijven de hotels voorlopig gesloten’, vertelde een bevriende belegger me onlangs. In het op evenementen gerichte gebied kun je op dit moment een kanon afschieten: het stedelijke weefsel is er volledig georiënteerd op massaevents. Bij een tik in de verkeerde richting bleek dit deel van Amsterdam – inclusief bijbehorende hotels, winkels enzovoort – hopeloos verlaten. ‘Niemand wil nu in dat gebied zijn.’

Corona of geen corona: de Nederlandse bouwopgave ligt nog steeds in de stad. In de stad is werk, zijn scholen, voorzieningen. Die diversiteit is noodzakelijk om een ruimtelijk systeem met veerkracht te creëren. Bioloog Louise Vet legde in een geweldig interview in NRC van 5 juni 2020 een parallel tussen economie en natuur:

We hebben een economie opgebouwd waarin we keihard sturen op het verminderen van diversiteit. (..) Om het toe te lichten met een ecologische metafoor: in veerkrachtige ecologische systemen zitten heel veel kleine verbindingen, waarvan je in eerste instantie misschien zou zeggen dat ze er niet zo veel toe doen. Maar diversiteit geeft risicospreiding. Wij zijn van diversiteit naar monotonie gegaan (..) Zo hebben we ons heel kwetsbaar gemaakt.”

Wat Vet beschrijft op economisch gebied geldt eveneens voor de ruimtelijke ordening: decennialang is volledig ingezet op efficiency en het verminderen van diversiteit. Bedrijventerreinen, logistieke hallen, kantorenparken, Vinex-wijken, vakantieparken: de leefomgeving in grote delen van Nederland werd eerder monofunctioneler dan diverser – zowel in de stad als op het platteland. En dat terwijl die diversiteit juist de broodnodige veerkracht creëert.

We kennen allemaal de voorbeelden van ruimtelijke systemen die divers, flexibel, veranderbaar en daarmee resilient zijn. De Amsterdamse grachtengordel veranderde door de eeuwen heen – van pakhuizen naar woningen naar architectenbureaus en yogastudio’s. Oude havengebieden zijn in de loop der eeuwen getransformeerd naar diverse woon-werkgebieden. De diversiteit aan ruimtelijke structuren, in combinatie met bebouwing met open plattegronden, laten diverse programma’s toe die er vervolgens weer voor zorgen dat de stad tegen een stootje kan als het even tegen zit. Daarmee is een divers stedelijk landschap dus feitelijk duurzamer dan een monofunctioneel gebied.

Hoe ontwerp je nu zo’n rijk en divers systeem? Een aantal jaar geleden heb ik in China onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van het fameuze kunstdistrict 798 in Beijing. Binnen een decennium veranderde dit gebied van een militair fabriekscomplex voor naar een gemengd gebied met galeries, kunstenaarsateliers, woningen, bedrijvigheid, restaurants en bars. Totdat de gentrificatie de creatieve programma’s weer dreigde weg te duwen door een nieuwe monocultuur van pizza en latte. De touringcars begonnen het gebied over te nemen.

De mix wordt in deze transformatiegebieden vaak veroorzaakt door de genereuze maat en de veranderbaarheid van de industriële gebouwen, die allerlei (informele) initiatieven en daarmee een rijke programmatische mix toelaat. Maar hoe behoud je nu zo’n – vaak tijdelijke – rijke programmering? Een van onze belangrijkste conclusies was destijds: zorg voor een gezonde balans tussen de verschillende programmaonderdelen en creëer een financieringsmodel waarin de meer commerciële programmaonderdelen (winkels, kantoren) de artistieke programma’s ondersteunen. Zo wordt de programmatische diversiteit behouden – de ‘risicospreiding’ waar Louise Vet over spreekt.

Binnen de Nederlandse cultuur van dichtgetimmerde bestemmingsplannen, valt het nog niet mee om werkelijk diverse stedelijke gebieden te ontwikkelen. Dat weerhoudt verschillende Nederlandse steden er niet van volop in te zetten op diversiteit, vooral bij transformatiegebieden. Het zou verstandig zijn als die benadering pro-actiever ingezet zou worden bij gebieden die nu een divers milieu kennen, maar waar in de toekomst door financiële druk verschraling van de programmamix te verwachten is.

Een grote uitdaging bij de realisatie van een diverse stad is dus niet alleen het behoud van woningen voor midden- en lage inkomens, maar juist ook het in de stad houden van andere werkgelegenheid dan die in kantoren. Hoe houden we de ‘makers’, zoals dat heet, in de stad? De ruimtelijk-economische modellen daarvoor zijn nog wankel. Maar met de verdere expansie van de steden is het essentieel dat hier een oplossing voor gevonden wordt. Anders blijven we langs de randen van de steden nieuwe monofunctionele gebieden realiseren.

Geredeneerd vanuit de diversiteitsgedachte is het verstandig om vooral niet op één oplossing in te zetten, maar verschillende modellen daarvoor ontwikkelen. Een grote opgave voor bestuurders, ontwikkelaars, stedenbouwers en architecten. Als de coronacrisis iets duidelijk heeft gemaakt dan is het wel de noodzaak van een divers stedelijk weefsel, dat door zijn rijke mix tegen een (economisch) stootje kan, juist in onvoorspelbare tijden.


Daan Roggeveen is architect en oprichter van MORE Architecture, met kantoren in Amsterdam en Shanghai. Onlangs publiceerde hij, samen met Michiel Hulshof en Frances Arnold,  ‘The Amsterdam Agenda – 12 Good Ideas for the Future of Cities’ (NAi010 Publishers, 2020). 

Andere nieuwsberichten

Studio Rianknop presenteert zelfbouwwoning Amsterdam-Noord

5 maart, 12:26

Heijmans en AM gaan woningen bouwen in Feyenoord City

5 maart, 10:56

Eerste woongebouw Rijnhaven in Alphen aan den Rijn klaar

4 maart, 4:52

BAM Bouw en Techniek realiseert politiebureau Zeeburgereiland

4 maart, 4:24

Woonwijk uit jaren zeventig verwarmd met behulp van waterstof

5 maart, 10:03

'Lokale conflicten over duurzame plannen moeilijk te voorkomen'

5 maart, 9:32

Provincies zijn verdeeld over nieuwe kerncentrale

4 maart, 3:57

Meer laadpunten in parkeergarages

4 maart, 2:35

Provincie en gemeenten steken tot 330 miljoen in Noord-Brabant

4 maart, 9:59

Mobiliteitsalliantie wil jaarlijks drie miljard euro van regering

4 maart, 9:18
Daan RoggeveenArchitect
KUBUS BV
Reynaers Aluminium Nederland
Jansenbyods
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan